Danıştay 12. Daire E.2022/1973 K.2024/5342

2- ... Genel Müdürlüğü VEKİLLERİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Van İl Emniyet Müdürlüğünde 3. sınıf emniyet müdürü olarak görev yapan davacının, 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 55. maddesinin on dokuzuncu fıkrası uyarınca re'sen emekliye sevk edilmesine ilişkin Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Değerlendirme Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararının iptali ile işlem nedeniyle yoksun kaldığı malî ve özlük haklarının yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davacının, 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 55. maddesinin on dokuzuncu fıkrası uyarınca bulunduğu rütbede beş yıl içinde bir üst rütbeye terfi edemediğinden bahisle re'sen emekliye sevkine karar verilmiş ise de, 3. sınıf emniyet müdürlüğü rütbesinde bulunan davacının kendi iradesi dışında görevinden uzak kaldığı, yani bu rütbedeki çalışma-performansı değerlendirilerek yetkili kurul incelemesinden geçmesinin mümkün olmadığı,

bu nedenle beş yıl içinde terfi edememe halinden söz edilemeyeceği, yasal koşulları oluşmadığı halde 3201 sayılı Kanun'un 55. maddesinin on dokuzuncu fıkrası uyarınca tesis edilen işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptaline ve işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal haklarının ödenmeleri gereken tarihten itibaren hesaplanacak yasal faiziyle beraber davacıya ödenmesine, özlük haklarının iadesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Yargı yetkisi kullanılırken idarenin takdir hakkının ortadan kaldırılamayacağı, idarî işlemin yerindeliğinin denetlenemeyeceği veya sonucu itibarıyla idarî işlem niteliğinde karar verilemeyeceği, bu hususun Anayasa ile kurala bağlandığı, Mahkeme kararının bu ilkeye aykırı olarak verildiği belirtilerek, Bölge İdare Mahkemesi kararının temyizen bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz başvurusunda öne sürülen iddiaların Mahkeme kararının gerekçesinde yer alan değerlendirmeler bakımında dikkate alınmasının mümkün olmadığı, takdir yetkisinin sınırsız veya keyfî şekilde kullanılması durumunda yargı denetiminin sınırları içinde kaldığı belirtilerek, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDÎ OLAY

Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte Van il Emniyet Müdürlüğünde 3. sınıf emniyet müdürü olarak görev yapan davacı, 08/07/2013 tarihinde 3. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfi ettirilmiş, Nevşehir il Emniyet Müdürlüğü'nde görev yapmaktayken... tarih ve ... sayılı Valilik oluru ile görevden uzaklaştırılmış, 06/01/2017 tarih ve 29940 (mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 679 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Kamu Personeline İlişkin Alınan Tedbirlere Dair Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden çıkarılmış, daha sonra hakkında "FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma" suçundan dolayı soruşturma başlatılmış,

söz konusu soruşturmayı yürüten Nevşehir Cumhuriyet Başsavcılığınca "Kovuşturma Yapılmasına Yer Olmadığına" karar verilmiş, Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun ... tarih ve... sayılı kararına istinaden 17/05/2019 tarihinde görevine iade edildikten sonra, akabinde Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Değerlendirme Kurulunun ... tarih ve... sayılı kararı ile de beş yıl içinde bir üst rütbeye terfi edemediğinden re'sen emekliye sevk edilmesine karar verilmesi üzerine, temyizen incelenen dava açılmıştır.

Öte yandan 2021 yılı Yüksek Değerlendirme Kurulunun... tarih ve... sayılı kararı ile davacı yönünden, 2016 yılına ilişkin olarak 2. sınıf emniyet müdürü rütbesine "Terfi Etmez" kararı verildiği, fakat ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile bu işlemin iptaline hükmedildiği ve söz konusu karara karşı yapılan istinaf başvurusunun, ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla kesin olarak reddedildiği anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 6638 sayılı Kanun ile değiştirilen 55. maddesinin birinci fıkrasında, polis amirlerinin rütbeleri sayılmış; ikinci fıkrasında, polis amirlerinin rütbelerde ve meslek derecelerinde zorunlu en az bekleme süreleri gösterilmiş; üçüncü fıkrasında, her amir rütbesinde bulunması gereken kadro sayısına esas alınacak oran azami olarak gösterilmiş; dördüncü fıkrasında, bu rütbelere terfilerin yetkili kurullarda kıdem sırasına göre görüşüleceği ve maddede öngörülen sınav ve eğitim şartı saklı kalmak üzere liyakata göre yapılacağı belirtilmiş;

beşinci fıkrasında, kıdem sırasının tespitinde, bulunulan rütbeye terfi tarihinin esas alınacağı, aynı tarihte terfi edenlerden sicil notu yüksek, sicil notlarının eşitliği halinde ödül ve takdirnamesi fazla, ödül ve takdirnamelerin sayıca eşitliği halinde ise, sicil numarası daha küçük olanların diğerlerine göre kıdemli sayılacağı öngörülmüş; onbirinci fıkrasında, rütbe terfiinin yetkili kurullarda görüşülebilmesi için gerekli koşullar kurala bağlanmış;

devamında rütbeler, bu rütbelere terfi esasları, terfi ve atama zamanı gibi hususlarda doğrudan Kanun hükümleriyle belirlenen çerçeve dahilinde kalmak koşuluyla, liyakat koşullarını belirlemek, üst rütbedeki boş kadro sayısına göre terfileri önermek ya da ikinci meslek derecesindeki görev unvanlarına ataması yapılacak personeli değerlendirmek ve öneride bulunmak üzere Genel Müdürlük Merkez Değerlendirme ve Yüksek Değerlendirme Kurullarının oluşturulması öngörülmüştür.

Anılan maddenin on dokuzuncu fıkrasında; "Bulundukları rütbelere terfi ettikleri tarihten itibaren beş yıl içinde bir üst rütbeye terfi edemeyen Emniyet Amirleri ile Dördüncü, Üçüncü ve İkinci Sınıf Emniyet Müdürleri, emeklilik veya yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için gerekli şartları haiz olmaları kaydıyla, Yüksek Değerlendirme Kurulunun teklifi ve Bakan onayı ile emekliye sevk edilirler" düzenlemesine yer verilmiş ve yirmi birinci fıkrasında ise; on dokuzuncu fıkra hükümlerine göre emekliliğe sevk edilen emniyet amirlerine, emekliye sevk edildikleri tarihi takip eden ay başından itibaren, en yüksek devlet memuru aylığının %110'u oranında altmış yaşına kadar Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından kadrosuzluk tazminatı ödeneceği hükmüne yer verilmiştir.

3201 sayılı Kanun'un yukarıda aktarılan 55. maddesinde değişiklik yapan 6638 sayılı Kanun'un genel gerekçesinde, "Polis amirlerinin rütbe terfilerinde, tüm çağdaş ülkelerin aksine kıdeme dayalı bir sistem benimsenmiş, liyakat ikinci plana bırakılmıştır. Polis amirleri bulundukları rütbede zorunlu en az bekleme süresini tamamlamaları ve herhangi bir ceza almamaları halinde mesleki yeterliliklerine bakılmaksızın otomatik olarak bir üst rütbeye terfi etmeye başlamışlardır. Bu sistem, ihtiyaç duyulan amir rütbelerinde sayısal azlığa ve ihtiyaç duyulmayan rütbelerde ise aşırı yığılmalara neden olmuştur.

Yapılan düzenleme ile bozulan personel piramidinin görev ve hizmet gereklerine uygun hale getirilmesi amacıyla; her rütbede yer alacak amir sayısı/oranı belirlenmekte, her rütbe terfiinde yazılı ve sözlü sınav şartı getirilmekte ve terfi için öngörülen asgari şartlara sahip personel arasından en kıdemli olanın değil en liyakatli olanın terfi etmesi öngörülmektedir. Ayrıca ihtiyaçtan fazla sayıdaki Birinci, İkinci, Üçüncü, Dördüncü Sınıf Emniyet Müdürlerine ve emniyet amirlerine belli bir miktar ek ödeme yapılmak suretiyle resen emeklilik sistemi getirilmektedir." yolunda değerlendirme yapılmıştır.

HUKUKÎ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; Danıştayın, temyiz incelemesine konu kararın sonucunu hukuka uygun bulmakla birlikte, gösterilen gerekçeyi doğru bulmaması veya eksik bulması halinde, kararı, gerekçesini değiştirerek; (b) bendinde ise, kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddî hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıkların olması durumunda kararın düzelterek onayacağı düzenlenmiştir.

3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun yukarıda metnine yer verilen maddeleri ile Kanun'un gerekçesi birlikte değerlendirildiğinde, emniyet hizmetlerinin gereklerine uygun olarak yürütülebilmesi için her bir rütbede ihtiyaç duyulan emniyet amirlerinin azami kadro sayılarının belirlenmesi, bunun sonucunda ihtiyaç fazlası durumunda kalacak olan emniyet amirlerinin emekliye sevki ve azami sayıları yasa ile belirlenen kadrolara atamalarda liyakat ilkesi çerçevesinde bir değerlendirmeye ve seçmeye imkan sağlanmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.

Dava konusu işlemin dayanağı olan 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun yukarıda aktarılan 55. maddesinin on dokuzuncu fıkrasında, ilgili personelin re'sen emekliye sevk edilebilmesi için, bulunulan rütbeye terfi edilen tarihten itibaren, bekleme süresi de dahil olmak üzere beş yıl içinde bir üst rütbeye terfi edememe koşulu getirildiğinden, söz konusu beş yıl içinde kalan yıllardaki rütbe terfi işlemleri ile re'sen emeklilik arasında bir sebep-sonuç ilişkisi bulunmakta olup, re'sen emekliye sevk edilen personelin en az zorunlu bekleme sürelerini doldurdukları tarih itibarıyla terfi değerlendirmesine alınıp alınmadığı, terfi ettirilmediği yıllara ilişkin davasının bulunup bulunmadığı ve davaların sonucu önem arz etmektedir.

Ayrıca anılan düzenlemede "bulundukları rütbelere terfi ettikleri tarihten itibaren" ibaresi ile personelin re'sen emekliye sevk edilmesinde bulunulan rütbede fiili olarak çalışmaya başlanılan tarihin değil, bulunulan rütbeye hukuki olarak terfi edilen tarih esas alınacağından, kıdeme esas alınan ve üst rütbeye terfiin hak edildiği tarihin geriye çekildiği durumlarda, polis amirlerinin re'sen emekliye sevk koşulları değerlendirilirken, bulundukları rütbelerde kıdemlerine esas alınan tarih dikkate alınacak ve zorunlu en az bekleme süreleri de bu tarihten itibaren hesaplanarak, takip eden yıllarda rütbe terfi değerlendirmesine alınmaları gerekecektir.

Bununla birlikte, davacının beş yıldır terfi edemediğinden bahisle 3201 sayılı Kanun'un 55. maddesi on dokuzuncu fıkrası uyarınca ... tarih ve ...sayılı işlemle re'sen emekliye sevk edildiği, 2021 yılı Yüksek Değerlendirme Kurulunca davacının 2016 yılı için 2. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfi ettirilip ettirilmeyeceği hususunda "Terfi Etmez" kararı verildiği, ancak ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile bu işlemin iptal edildiği, bu karara yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun ise reddedilmesi üzerine söz konusu iptal kararının kesinleştiği, bu yargı kararı gereği davacının 2016 yılı itibarıyla 2. sınıf emniyet müdürlüğü rütbesine terfi ettirilmesi gerektiği, başka bir ifade ile davacının re'sen emekli edilebilmesi için aranan beş yıl içinde üst rütbeye terfi edememe koşulunun gerçekleşmediği anlaşılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesi hukuka uygun olmamakla birlikte bu husus, sonucu itibarıyla hukuka uygun bulunan kararın bozulmasını gerektirir nitelikte görülmemiştir.

Diğer taraftan, İdare Mahkemesince, dava konusu işlem nedeniyle davacının yoksun kaldığı parasal haklarına uygulanacak yasal faizin başlangıç tarihi olarak "ödenmesi gereken tarihten işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine, tüm özlük haklarının iadesine" şeklinde hüküm kurulmuşsa da; bir idarî işlem veya eylem nedeniyle kişilerin uğradığı zararların tazmini istemiyle açılan davalarda, yasal faizin başlangıç tarihi olarak;

idareye yapılan bir başvuru tarihinin, böyle başvurunun olmadığı durumlarda ise dava açılış tarihin esas alınması gerektiği Danıştay içtihatlarıyla istikrar kazındığından ve bu husus, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan eksiklik ve yanlışlık kapsamında kaldığından, söz konusu hüküm fıkrasının, "yoksun kaldığı parasal haklarının dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine, özlük haklarının iadesine" şeklinde düzeltilmesi gerekmektedir.