Danıştay 12. Daire E.2025/1488 K.2025/3436

Dava konusu istem: Türkiye Taşkömürü Kurumu tarafından maden işçisi statüsünde çalıştırılmak üzere noter huzurunda yapılan işçi alımına ilişkin kurada, asil olarak işe girmeye hak kazanan davacının, işe başlamak için istenilen sağlık raporunun olumsuz olması sebebiyle işe başlama şartlarını sağlamadığından bahisle, işe başlatılma talebinin uygun görülmemesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem ile işlemin dayanağı olan Türkiye Taşkömürü Kurumu Beden Gücü Yönergesinin eki "Yeraltında pano ayak üretim işine yeni alınacak personelde aranılacak sağlık şartları" başlıklı Ek-1 Bölümünün ve/veya Ek-1'in 2. maddesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu bireysel işlemin dayanağı olan Türkiye Taşkömürü Kurumu Beden Gücü Yönergesi'nin Yeraltında Pano Ayak Üretim İşine Yeni Alınacak Personelde Aranılacak Sağlık Şartları başlıklı Ek-1 Bölümünün 2. maddesinin iptali isteminin incelenmesinden;

davalı idarenin, İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nin Ek-1 İşyeri Tehlike Sınıfları Listesinde "çok tehlikeli" işler sınıfında sayılan taş kömürü madenciliğinde çalıştırılmak üzere yeraltı üretimi işçisi alırken, işçilerinden en yüksek verimi alabilmek için sağlık durumlarını, alınacakları veya değişimlerinin yapılacağı işlere uygunluklarını tespit etmek zorunda olduğu, bu tespiti yaparken de uygulanacak esas ve işlemlerin bir düzen ve kural halinde önceden belirlenmiş olması gerektiği, bunun da ancak davalı idarece tesis edilecek düzenleyici işlem niteliğinde bir yasal dayanak ile mümkün olduğu,

bahse konu nitelikte bir düzenleyici işlemin bulunmaması halinde ise, kura konusu işlerde çalıştırılacak işçilerin sağlık durumlarının elverişli olmaması nedeniyle maden ocağında sebebiyet verebilecekleri kazalar ile hem kendi hayatlarına hem de mesai arkadaşlarının hayatlarına mal olabilecek durumlara yol açabileceği açık olup, bu kapsamda bu iş kollarında çalıştırılacak yeraltı maden işçilerinin ruhen ve bedenen tam olarak sağlıklı olması ve mevzuat doğrultusunda sağlık raporu olumsuz gelen işçinin işe alınmasının mümkün olmaması gerektiği;

bakılan uyuşmazlıkta, iptali talep edilen Yönerge'nin Ek-1 Şartlarının 2. maddesi ile de davalı idarece alınacak işçilerin işe giriş muayenesi esnasında olmaması gereken göz ile ilgili hastalıkların düzenlendiği anlaşılmakta olup; bu durumda, davacının söz konusu isteminin iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili önlemlere aykırı olduğu açık olup, çok tehlikeli işler sınıfında yer alan bu iş kolunda çalıştırılmak üzere alınacak işçilerin sağlık durumlarına yönelik düzenleme yapılmasına ilişkin düzenleyici nitelikte bir işlem olan Yönerge'nin Ek-1 Şartlarının 2. maddesinin hukuka uygun olduğu.

Söz konusu Yönerge hükmüne dayanılarak tesis edilen ... tarih ve ... sayılı bireysel işlemin iptali istemine gelince; davacının, Göz Hastalıkları Bölümünce "Sağ görme tam, sol 0,4-0,5/0,6 sol ambliyopi (göz tembelliği)" teşhisi nedeniyle yeraltı işyerlerinde çalışamayacağı hususunun, gerek Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesince düzenlenen sağlık kurulu raporu, gerekse bu rapora karşı itirazın yapıldığı ve aynı yönde tanının konulduğu Karadeniz Ereğli Devlet Hastanesinden alınan sağlık kurulu raporu ile sabit olduğundan,

iki farklı sağlık kuruluşundan alınan ve aynı yönde olan raporların kesinleşmesi üzerine davalı idarece Türkiye Taşkömürü Kurumu Beden Gücü Yönergesi'nin ekinde yer alan Ek-1 Bölümünün 2. maddesi uyarınca işe başlatılmaması yönünde tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin 07/11/2024 tarihli kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine, kesin olarak karar verilmiştir.

Bahsi geçen karara karşı davacı tarafından temyiz yoluna başvurulması üzerine ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 48. maddesinin altıncı fıkrasında yer alan, temyizin kesin bir karar hakkında olması halinde, kararı veren mercinin temyiz isteminin reddine karar vereceğine ilişkin düzenleme uyarınca, davacının temyiz isteminin reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinde, düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davalarının Danıştay nezdinde temyiz yolunun açık tutulduğu, bu davada da işe başlamasına engel olan, Türkiye Taşkömürü Kurumu Beden Gücü Yönergesi'nin Ek-1 Bölümünde yer alan 2. maddesi başta olmak üzere ilgili maddelerinin iptali talep edildiğinden ve işe başlatılmamasına ilişkin birel işlem de dayanak düzenleyici işlem ile doğrudan bağlantılı olduğundan, işbu davanın temyize tabi olduğu; öte yandan gerek ilk derece mahkemesinin kararında, gerekse istinaf başvurusunun reddi kararında hukuka uyarlık bulunmadığı belirtilerek, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararlarının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten sonra, ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı temyiz yolu açık kararlardan olduğundan, temyiz isteminin reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı kaldırılarak ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek, dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davalı idarece, 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi çalıştırılmak üzere Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre Zonguldak, Bartın ve Karabük Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri vasıtasıyla davalı idareye bağlı yeraltı işyerlerinde, "pano-ayak üretim işçiliği" sanatında çalıştırılmak üzere , Zonguldak ilinden 1.500 adet, Bartın ilinden 400 adet ve Karabük ilinden (Yenice ilçesi) 100 adet olmak üzere toplam 2.000 adet işçi alımı için ilana çıkıldığı, 25/09/2023 - 29/09/2023 tarihleri arasında söz konusu alıma yönelik müracaatların kabul edildiği,

13/10/2023 tarihinde noter huzurunda yapılan kura sonucunda asil ve yedek adayların belirlendiği, davacının ise asil aday olarak listede yer aldığı, 30 Ekim - 1 Kasım 2023 tarihleri arasında davalı Kuruma belgelerini teslim eden davacının,

ilk işe girişte gerekli olan sağlık raporunun alınmasını teminen davalı Kurum tarafından Beden Gücü Yönergesi uyarınca sağlık muayenesi için sevk edildiği Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesince düzenlenen 20/11/2023 tarihli sağlık kurulu raporu ile bu rapora itiraz edilmesi üzerine Karadeniz Ereğli Devlet Hastanesi tarafından yapılan muayene sonucunda tanzim edilen 29/11/2023 tarihli sağlık kurulu raporunda, Göz Hastalıkları Bölümlerinin teşhisleri/tespitleri doğrultusunda davacı hakkında "Türkiye Taşkömürü Kurumu Beden Gücü Yönergesine göre yeraltında 0201 pano ayak üretim işçiliği sanatında çalışamaz" kararı verildiği,

bu raporlara istinaden dava konusu Yönerge hükümleri uyarınca, davacının işe başlatılması istemiyle yaptığı 09/01/2024 tarihli başvurusunun, dava konusu ... tarih ve ... sayılı işlemle reddedilmesi üzerine temyizen incelenen davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinde, ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalar belirlenmiş olup; aynı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde, bakanlıkların düzenleyici işlemleri ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere karşı açılacak iptal ve tam yargı davalarını Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak karara bağlayacağı düzenlenmiştir.

Türkiye Taşkömürü Kurumu Beden Gücü Yönergesi'nin (Yönerge) 'Amaç' başlıklı 1. maddesinde; "(1) Bu Yönergenin amacı, Türkiye Taşkömürü Kurumunda çalışan işçi ve personelden en yüksek verimi alabilmek için, beden güçlerine göre işçilerin çalışabilecekleri iş yerlerini ve işlerini saptamak ve sağlam, geçici iş göremezlik, özel hükümler ve özel muayeneler ile sağlık durumu kriterlerini tespit ederek, buna göre yapılacak işlemleri düzenlemek ve işe alımlarda gerekli sağlık ve diğer şartlarını belirlemektir." düzenlemesine, 'Kapsam' başlıklı 2. maddesinde;

"(1) Bu Yönerge, Türkiye Taşkömürü Kurumunda çalışmakta olanlar ile işe yeni alınacak işçiler ve diğer personelin, sağlık durumlarının, çalışacakları, alınacakları veya değişimlerinin yapılacağı işlere uygunluklarının tespitinde uygulanacak esas ve işlemleri kapsar." düzenlemesine, Yönerge eki Ek-1 Bölümünde ise, yeraltında pano ayak üretim işine yeni alınacak personelde aranılacak sağlık şartlarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyadaki bilgi ve belgeler ile yukarıda metnine yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; merkezi Zonguldak olan ve Zonguldak ile Bartın illerinde toplam beş adet müesseseyi bünyesinde bulunduran davalı Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünce, Kurumda çalışmakta olan personelin sağlık kriterlerinin yanı sıra işe yeni alınacak personel için gerekli olan sağlık şartlarını da belirlemek amacıyla dava konusu Yönerge çıkarılmış olup;

davalı idareye bağlı yeraltı işyerlerinde çalıştırılmak üzere Zonguldak, Bartın ve Karabük illerinden yapılacak olan yeni işçi alımı (davaya konu bireysel işlem) kapsamında da uygulandığı görülen söz konusu Yönerge'nin, birden fazla ili kapsadığı anlaşıldığından, ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlem niteliğinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Uyuşmazlıkta, anılan Yönerge'yle birlikte aynı Yönerge hükümlerine dayanılarak tesis edilen bireysel işlemin iptali istemiyle açılan davanın, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalar arasında bulunması nedeniyle, İdare Mahkemesince, davanın görev yönünden reddine karar verilerek dosyanın Danıştaya gönderilmesi gerekirken, görevinde olmayan bir davanın esastan çözümlenerek karara bağlandığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.