Danıştay 4. Daire E.2025/1512 K.2025/3948

Dava konusu istem: İzmir İli, Karşıyaka İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerindeki yapının 6306 sayılı Kanun gereğince riskli yapı kararı verilerek yıkılması sonrasında, (yeni ... parselde) yeni bina inşa edilmesi sırasında davalı idarece tahsil edilen otopark bedelinden 6306 sayılı mevzuat hükümleri gereğince muaf olunduğundan bahisle yapılan 16/11/2023 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptaline ve tahsil edilen 1.351.891,00 TL otopark bedelinin yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

6306 sayılı Kanun'un 7/10. maddesi uyarınca riskli yapıların bulunduğu parsellerde uygulamada bulunulması halinde, fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmayacağı, riskli yapı olarak tespit edilen dava konusu taşınmaza yeni inşa edilecek yapı için davalı idarece Otopark Yönetmeliği uyarınca istenilen otopark ücretinin de bu kapsamda belediyece alınan bir ücret olması sebebiyle riskli yapı olarak belirlenen dava konusu taşınmaz için fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın,

mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için otopark ücreti alınmayacağı, bu kapsamda riskli yapı ilan edilen taşınmazın yapı inşaat alanının 1.068,44 m², riskli yapı yerine inşa edilecek yapının inşaat alanının ise 1.368,00 m² olduğu anlaşıldığından,

davalı idarece riskli yapının 1,5 katına tekabül etmeyen yeni inşaat alanı için otopark ücreti alınmayacağı açık olduğundan, davacı tarafından yatırılan otopark ücretinin iadesine dair talebinin zımnen reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline, davacıdan tahsil edilen 1.351.891,00 TL otopark bedelinin, davanın açıldığı 21/12/2023 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idarece davacıya ödenmesine karar verimiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından; 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde 21/06/2019 tarihinde yapılan değişiklikle, riskli yapı kararı verilerek yıkılan binaların yeniden inşası sırasında muaf olunan ücretler içerisinden otopark bedelinin çıkarıldığı, ayrıca otopark ücretinin Yönetmelikte belirtilen diğer muafiyetlerle de bir ilgisinin olmadığı iddia edilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İzmir İli, Karşıyaka İlçesi, ... Mahallesi, ... ada,... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan yapının 6306 sayılı Kanun gereğince riskli yapı kararı verilerek yıkıldığı, binanın (yeni ... parselde) yeniden inşa edilmesi sırasında davalı idarece otopark bedeli tahsil edildiği, otopark bedelinden 6306 sayılı mevzuat hükümleri gereğince muaf olunduğundan bahisle davacı tarafından yapılan 16/11/2023 tarihli başvurunun zımnen reddedilmesi üzerine ise, zımnen ret işleminin iptali ile tahsil edilen 1.351.891,00 TL otopark bedelinin yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi talebiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

6306 sayılı Kanunun 7. maddesinin 10. fıkrasında; riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde, fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmayacağı, hüküm altına alınmıştır.

6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin 9. fıkrasında.

Kanun kapsamındaki vergi, harç ve ücret muafiyetleri, uygulama alanındaki mevcut yapıların imar mevzuatına uygun olup olmadığına bakılmaksızın, Kanunun 7. maddesinin dokuzuncu ve onuncu fıkraları ile bu maddenin on ila on ikinci fıkralarında belirtilen şartlar dahilinde uygulanır, hükmüne, 10. fıkrasında; riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde, fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmaz.

Yeni inşaat konut ve işyerinden oluşuyor ise, muaf olunan inşaat alanı, yeni inşa edilen binadaki konut ve işyerinin bina içindeki metrekare cinsinden oranları çerçevesinde uygulanır, hükmüne yer verilmiştir.

Anılan Yönetmeliğin 12. maddesinde ise.

Kanunun 7. maddesinin dokuzuncu ve onuncu fıkralarında belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gereken harç, vergi ve ücretler şunlardır: a) 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 38 inci maddesi uyarınca alınan noter harçları, b) 492 sayılı Kanunun 57 nci maddesi uyarınca alınan tapu ve kadastro harçları, c) 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 79 uncu, mükerrer 79 uncu, 80 inci ve ek 1 inci maddeleri uyarınca belediyelerce alınan harçlar, ç) 1/7/1964 tarihli ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu uyarınca damga vergisine tâbi kâğıtlar sebebiyle alınan damga vergisi,

d) 8/6/1959 tarihli ve 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu uyarınca alınan veraset ve intikal vergisi, e) Kullandırılacak kredilerden dolayı lehe alınacak paralar sebebiyle 13/7/1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu uyarınca alınması gereken banka ve sigorta muameleleri vergisi, f) Kurum ve kuruluşlarca döner sermaye ücreti adı altında alınan bütün ücretler ile riskli olarak tespit edilen yapı ile bu yapının yerine yapılacak yeni yapıya ilişkin olarak belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret, hükümlerine yer verilmiştir.

Öte yandan; 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğine 02/07/2013 tarihli, 28695 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak eklenen yukarıda anılan muafiyetlere ilişkin düzenleme içerisinde Otopark Yönetmeliği uyarınca alınanlar da dahil olmak üzere, belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret bulunmakta iken, 21/06/2019 tarihli, 30808 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Otopark Yönetmeliği uyarınca alınan ücretler kapsam dışına çıkarılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; afetler karşısında riskli bulunan alanların ve yapıların yıkılarak dönüştürülmesi esnasında ilgililere yüklenen bir takım vergi, resim, harç gibi mali yükümlülüklere istisnalar getirilmiş, bu istisnalardan otopark ücretinin 21/06/2019 tarihli, 30808 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile kapsam dışına çıkarıldığı anlaşılmıştır.

Söz konusu otopark ücretinin istisna kapsamından çıkarılmasına dair Yönetmelik değişikliğine karşı açılan davada ise. Danıştay Altıncı Dairesinin 06/06/2024 tarih ve E:2022/7953 sayılı kararında.

Kanunda, 6306 sayılı Kanun kapsamında dönüşüme tabi tutulan alanlarda belediyelerce alınacak harç ve ücretlere getirilen istisnanın (kullanım amacı değişikliği, yapı alanı artışı gibi) belirli kriterlere bağlandığı görülmekle birlikte bu kriterler dışında bir sınırlama getirilmediği, 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin, dava konusu Yönetmelik değişikliğinin yürürlüğe girmesinden önceki ve sonraki halinde ise içerikleri değişmekle birlikte kanunda yer almadığı halde belediyelerce alınacak ücretlere konu bakımından sınırlama getirildiği,

bu bakımdan, Kanundaki genel istisnanın koşulları gerçekleşmiş ise konu bakımdan sınırlamaya tabi olmaksızın uygulanacağı açık iken, Yönetmelikte, Kanunda getirilen istisnanın kapsamının, tahdidi olarak sınırlandırıldığı gerekçesi ile yürütmenin durdurulmasına karar verildiği, yapılan itiraz üzerine ise Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 19/09/2024 tarih ve YD İtiraz No:2024/500 sayılı kararında özetle; imar mevzuatına göre otopark alanlarının inşaat alanı hesabına dahil olmadığı,

otopark alanlarının bina inşaat harcı matrahında da dikkate alınmadığı hususları göz önünde bulundurulduğunda, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için getirilen istisna kapsamında, bu alanın hesabında yer almayan, harcın matrahına konu olmayan otopark alanlarına yönelik olarak, parselinde karşılanmaması durumunda alınması gerekli otopark bedelinin, 6306 sayılı Kanun'la belirlenen istisnalar arasında kabul edilemeyeceği, ayrıca otopark ücretinin mevzuatta belirtilen diğer istisnalara da konu olamayacağı gerekçesi ile yürütmenin durdurulması kararı kaldırılmıştır.

Bu durumda; davacıdan otopark ücretinin tahsil edildiği tarihten önce, 6306 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliğinde riskli yapıların dönüştürülmesi sırasında ilgililere yüklenen bir takım vergi, resim, harç gibi mali yükümlülüklere getirilen istisnalar kapsamından otopark ücretinin çıkarıldığı ve otopark ücretinin mevzuatta belirtilen diğer istisnalara da konu olamayacağı anlaşıldığından, davanın reddine karar verilmesi gerekirken, İdare Mahkemesince verilen iptal kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu kararda hukuki isabet görülmemiştir.