Danıştay 13. Daire E.2018/1912 K.2023/3032

Dava konusu istem: … Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Müdürlüğü okul kantininin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51/g maddesi ve Okul Aile Birliği Yönetmeliği’nin 20/3. maddesi uyarınca pazarlık usulü ile kiralanmasına ilişkin 13/02/2018 tarihli ihalenin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. İdare Mahkemesi’nce verilen kararda; okul kantinlerinin kullanım alanının büyütülemeyeceği gibi amacına uygun olmayan kullanımların yasaklandığı, bu tür kullanım durumunda verilen 15 günlük süre içerisinde mahsurların giderilmediği takdirde sözleşmenin feshedilerek taşınmazın tekrar pazarlık usulü ihale edilebileceğinin, yasak fiili ve davranışlarda bulunan kiracıların da belli süreler ihaleye giremeyeceği hükmünün sabit olduğu,

diğer yandan, davacı tarafından on yıldan fazla süredir işletilmekte olduğu okul kantin işletmesinin kiralanması işinin 2886 sayılı Kanun’a göre yapılacak olması dava konusu işletmenin maddede sayılı istisnalar kapsamında olmaması karşısında, mevzuat gereği kira süresi 5 yıl olarak belirlenen sözleşmenin davacı ile imzalanan son kira sözleşmesinin feshine ilişkin bildirim yapıldıktan sonra okul kantininin işletilmek üzere kiraya verilmesi için yeniden ihaleye çıkılması işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Öte yandan, davacı tarafından, Milli Eğitim Bakanlığı Okul Aile Birliği Yönetmeliği EK-2’de yer alan "Kira Sözleşmesi Örneği"nde bulunan "Özel Şartlar" kısmının 1. maddesinde belirtilen hükmün ayrıca ihale ilanında da belirtileceği iddia edilmiş ise de, … tarih ve … tarihli Kaymakamlık yazısından taşınmazdaki tüm eşyaların tahliyesinin sağlanarak, boş olarak tesliminin sağlandığı ayrıca; davaya konu ihale ilanının "H" maddesinde “ihaleye iştirak edenlerin kiralama şartnamesi ve eki genel şartların tüm maddelerini önceden okumuş ve aynen kabul etmiş sayılır” ibaresi getirilerek anılan ibarenin karşılandığının anlaşıldığı belirtilmiştir.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, beş yıl süreli kira sözleşmesinin hâlen varlığını sürdürdüğü, kira sözleşmesinin sona erdiğine ilişkin herhangi bir mahkeme kararı bulunmadığı, sözleşmede belirtilen yükümlülüklerin de yerine getirildiği, ihale ilanında demirbaş bedeline yer verilmediği, İdare Mahkemesi kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

… Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Müdürlüğü okul kantininin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51/g maddesi ve Okul Aile Birliği Yönetmeliği’nin 20/3 maddesi uyarınca pazarlık usulü ile kiralanmasına ilişkin 13/02/2018 tarihli ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 138. maddesinin 4. fıkrasında, "Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez."; 154. maddesinin 1. fıkrasında, "Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adlî yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar."; 155. maddesinin 1. fıkrasında, "Danıştay, idarî mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idarî yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar." kurallarına yer verilmiştir.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 303. maddesinin 1. fıkrasında, "Bir davaya ait şeklî anlamda kesinleşmiş olan hükmün, diğer bir davada maddi anlamda kesin hüküm oluşturabilmesi için, her iki davanın taraflarının, dava sebeplerinin ve ilk davanın hüküm fıkrası ile ikinci davaya ait talep sonucunun aynı olması gerekir; 2. fıkrasında, "Bir hüküm, davada veya karşılık davada ileri sürülen taleplerden, sadece hükme bağlanmış olanlar hakkında kesin hüküm teşkil eder." kuralına yer verilmiştir.

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanun'da yazılı hükümlere göre yürütülür. ...";

"İlkeler" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Kanun'un yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde,uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır.";

"Kiralarda sözleşme süresi" başlıklı 64. maddesinde, "Kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz malların kira süresi, on yıldan çok olamaz. Turistik tesis kurulacak yerlerin ve turistik tesislerin ve enerji üretimi tesisleri ile iletim ve dağıtım tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin ve doğal gaz iletim, dağıtım ve depolama tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin on yıldan fazla süre ile kiraya verilmesi mümkündür. ...";

"Ecrimisil ve tahliye" başlıklı 75. maddesinde, "... Kira sözleşmesinin bitim tarihinden itibaren, işgalin devam etmesi hâlinde, sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket edilir. Aksi hâlde ecrimisil alınır. İşgal edilen taşınmaz mal, idarenin talebi üzerine, bulunduğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek, idareye teslim edilir." kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Hukuk devletinin bir gereği olarak idarenin her türlü eylem ve işleminin yargı denetimine açık olması gerekir. Bu denetimin gerçekleştirilmesi amacıyla Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 155. maddesinde Danıştay'ın, idare mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir idarî yargı merciîne bırakmadığı hükümlerin son inceleme merciî olduğu belirtilmiş, 2576 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle de bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemeleri kurulmuştur. Ülkemizde idarenin eylem ve işlemlerinin hukuka uygunluğunun denetlenmesi amacıyla özel olarak kurulan yargı kolunun bulunduğu göz önüne alındığında yargı ayrılığı ya da idarî rejim olarak adlandırılan sistemin benimsendiği anlaşılmaktadır.

Yargı ayrılığı sisteminde kişiler arasındaki uyuşmazlıkları çözmekle yetkili olan mahkemelerden ayrı olarak sadece idarenin eylem ve işlemlerinden doğan uyuşmazlıkları çözmekle görevli mahkemeler bulunmaktadır. İdarenin hukuka uygunluğunun denetiminin bağımsız mahkemeler tarafından yapılması hukuk devletinin gereği ise de bu durum denetimde sırf bu amaçla kurulmuş mahkemeler tarafından yapılması gerektiği anlamına gelmemektedir.

Nitekim Anayasa Mahkemesi'nin bir kararında belirttiği üzere, haklı neden ve kamu yararı bulunması şartıyla bazı idarî işlemlerin denetiminin adlî yargı yerlerine bırakılması mümkündür. (Anayasa Mahkemesi, E:2011/35, K:2012/23, K.T.:16/02/2012) Hukukumuzda adlî ve idarî yargı yerlerinin birbirine herhangi bir üstünlüğü bulunmamakta ve her ikisinin vermiş olduğu kararlara saygı gösterilmesi gerekmektedir.

Dava, … Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Müdürlüğü okul kantininin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51/g maddesi ve Okul Aile Birliği Yönetmeliği’nin 20/3 maddesi uyarınca pazarlık usulü ile kiralanmasına ilişkin 13/02/2018 tarihli ihalenin iptali istemiyle açılmıştır.

Davalı Bahçelievler Kaymakamlığı mülkiyetinde bulunan davaya konu okul kantinine ilişkin davacı tarafından kiracılık sıfatının tespiti istemiyle davalı idareye karşı açtığı davada,. Sulh Hukuk Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararla, "...

Uyuşmazlık, davacının 24/03/2016 başlangıç tarihli kantin kira sözleşmesi kapsamında kiracı olup olmadığının tespiti ile söz konusu sözleşme devam ederken ihaleye çıkılmak suretiyle kantin işletmesinin 3. şahsa ihale edilebilir olup olmaması ve tahliyesinin mümkün olup olmaması yönündendir...

Davacı ile imzalanan 24/03/2016 başlangıç tarihli kira sözleşmesinin, Bahçelievler İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünden dosyaya gelen yazı cevabı itibariyle ihale ile verilmediği, davacı ile kantin kiralama sözleşmesinin 2013 yılında ve 2014 yılında yenilenmek suretiyle yapıldığı, kira sözleşmesinin ihale ile yapılmadığı, yenilenmek suretiyle kira sözleşmelerinin tanzim edildiği,

bu itibarla davacı ile davalı arasındaki kira sözleşmesinin ihale ile verilmemesi nedeniyle 2886 sayılı Yasa'nın uygulanma imkânı bulunmamakta olup, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 339/2 maddesi gereğince de kamu kuruluşlarının yapmış olduğu bütün kira sözleşmeleri hangi usul ve esaslarla yapılmış olursa olsun bu kanun hükümlerine tâbi olacaktır.

Buna göre dava konusu olayda uygulanması gereken hükümler 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun konut ve çatılı işyeri kiralarına ilişkin özel hükümleri olacaktır. Türk Borçlar Kanunu'nun 339. maddesi gereğince kamu kurum ve kuruluşlarının hangi esas ve usule göre yapıldığına bakılmaksızın, konut ve çatılı işyeri niteliğindeki mecurlara ilişkin kira sözleşmelerine 6098 sayılı Yasa hükümleri uygulanacaktır.

Bu nedenle konut ve çatılı iş yeri vasfındaki mecurların tahliyesi için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 339 vd. maddelerinde belirtilen nedenlere dayanılarak davanın açılması gerekir.

Konut ve çatılı işyeri kiralarına ilişkin Türk Borçlar Kanunu'nun 339 ve devamı maddelerinde öngörülen sınırlı tahliye sebeplerine dayalı olarak mecurun tahliyesi talep edilebileceğinden, yine Türk Borçlar Kanunu'nun 354. maddesi gereğince dava yoluyla kira sözleşmesinin sona erdirilmesine ilişkin hükümlerin kiracı aleyhine değiştirilemeyeceği dikkate alınarak, davacının davasının kabulü ile davacının mecurda kiracı olduğunun tespitine karar vermek gerekmiş..." gerekçesine yer verilerek davacının söz konusu taşınmazdaki kiracılığının devam ettiğinin tespitine hükmedilmiştir.

Anılan Mahkeme kararı, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi’nin 06/04/2021 tarih ve E:2018/2647, K:2021/770 sayılı kararı ile istinaf başvurusunun reddine kesin olarak karar verilerek kesinleşmiştir. Bu itibarla, adlî yargı mercileri tarafından verilen "kiracılık sıfatının devam ettiğine" dair kesinleşmiş Mahkeme kararının varlığı dikkate alındığında, ilgili taşınmazın ihale yoluyla kiralanmasına ilişkin dava konusu ihalede hukuka uygunluk, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında ise hukukî isabet bulunmamaktadır.