Danıştay 13. Daire E.2019/3644 K.2024/1289

Dava konusu istem: Bayilik lisansı davacıya ait akaryakıt istasyonunda 27/05/2013 tarihinde yapılan denetimde, kurşunsuz benzinin ilan panosundaki fiyatı ile pompa satış fiyatının farklı olduğu ve euro dizel akaryakıtın ilan panosunda yer almasına rağmen istasyonda satışa sunulmadığından bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca toplamda 140.000,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun (Kurul) ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ....

İdare Mahkemesi'nce verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacıya ait istasyonda bulunan fiyat ilan panosunda motorin ve kurşunsuz benzin fiyatının pompa satış fiyatından farklı olduğu 27/05/2013 tarihli denetim sonucu düzenlenen tutanak ve soruşturma raporu ile sabit ise de; davalı idare tarafından, idarî para cezasının hangi gerekçe ile üst sınırdan verildiğinin somut bir bilgi ve belge ile ortaya koyulamadığı, ayrıca bu durumu belirten herhangi bir açıklama da getirilmediği anlaşıldığından,

idari para cezası tayininde herhangi bir somut kriter gözetmeksizin salt takdir yetkisinden hareketle Kanun'da öngörülen üst sınırdan idarî para cezası verilmesine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesi'nce; davacıya ait akaryakıt istasyonunda 27/05/2013 tarihinde yapılan denetimde benzin fiyatına ilişkin olarak; istasyonun girişinde bulunan tabelada ''4,63-TL'', pompa üzerinde ise ''4,87-TL'' yazılı olduğu, dolayısıyla ilan panosundaki fiyat ile pompa üzerinde yazan fiyatın birbirini tutmadığı, bu şekilde fiyat tabelasında ilan edilenin üstünde bir fiyattan akaryakıt satışı yapılmak suretiyle ticari faaliyet yürütülmeye çalışıldığı, diğer yandan, euro dizel motorinin ilan panosunda yazılı olduğu halde istasyonda satışının olmadığı,

bu fiilin Petrol Piyasası Fiyatlandırma Sistemi Yönetmeliği'nin 13. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İlan panosunda yer alan akaryakıt türlerini istasyonunda veya köy pompalarında satışa hazır bulundurmak" yükümlülüğünü ihlal ettiği, bu fiillerin niteliği itibarıyla iradi bir davranış sonucu gerçekleştiği, dolayısıyla, davalı idarenin 5015 sayılı Kanun’un 19. maddesinin yedinci fıkrasında belirlenen üst sınırdaki tutar üzerinden takdir yetkisini kullanmasında hukuka, adalete ve hakkaniyete aykırılık, dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararında ise hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulü ile ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararın kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, dava konusu Kurul kararına sebep olarak gösterilen fiil açısından soruşturma zamanaşımın dolduğu, taraflarına atfedilecek herhangi bir kusur bulunmadığı, ilan panosundaki rakamların manuel biçimde elle değiştirildiği, plastik rakamların yerinde olmadığının tespit edilmesi üzerine yenilerinin sipariş verildiği, üç gün sonra gerekli değişikliğin yapıldığı, euro dizel satışı bulunmamasına rağmen, buna ilişkin kısmın ileride satış yapma düşüncesiyle panoya eklendiği, iki farklı idari para cezasına konu fiilin tek olup, iki ayrı idari para cezası tesis edilemeyeceği, düzeltilebilir fiil kapsamında olan fiiller nedeniyle ihtar müessesesinin uygulanması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kısmen reddi ile, Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin fiyat ilan panosunda ilan edilen fiyatın üzerinde akaryakıt satışı yapıldığından bahisle 70.000,00-TL idari para cezası verilmesi yönünden davanın reddine ilişkin kısmının onanması; temyiz isteminin kısmen kabulü ile, Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin euro dizel akaryakıtın ilan panosunda yer almasına rağmen istasyonda satışa sunulmadığından bahisle 70.000,00-TL idari para cezası verilmesi yönünden davanın reddine ilişkin kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Bayilik lisansı sahibi davacıya ait akaryakıt istasyonunda 27/05/2013 tarihinde yapılan denetimde; kurşunsuz benzine ilişkin ilan panosu ve pompadaki satış fiyatlarının farklı olduğunun tespit edildiği, ilan panosunda kurşunsuz benzin fiyatının ''4,63-TL'' olduğu, satış pompası üzerinde ise ''4,87-TL'' olduğu, öte yandan euro dizel akaryakıtın ilan panosunda yer almasına rağmen istasyonda satışa sunulmadığı tespit edilmiş, 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin 7. fıkrası uyarınca toplam 140.000,00-TL idari para cezası verilmesi üzerine anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun işlem tarihinde yürürlükte bulunan hâliyle 19. maddesinde idarî para cezaları, "İdarî yaptırımlar" başlıklı 20. maddesinde ise esas olarak piyasa faaliyetinin (geçici veya süresiz) durdurulması ve lisans iptali hususları düzenlenmiştir. 7164 sayılı Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 33. maddesi ile, 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesi, "İdarî yaptırımlar; tedbirler, lisans iptalleri ve idarî para cezalarından oluşur. (...) Bu Kanuna göre idarî yaptırımlar aşağıdaki usulde yürütülür:

a) Lisans sahibi kişiler hakkında bu Kanuna, ikincil mevzuata veya lisans hükümlerine, Kurul kararlarına aykırı davranılması hâlinde. Kurul tarafından belirlenen niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller için ilgilisine Kurum veya Kurumca yetkilendirilen kuruluşlar tarafından, otuz gün içerisinde aykırılığın giderilmesi, aksi hâlde hakkında geçici durdurma yapılabileceği ihtar edilir.

Verilen ihtar süresi sonunda mevzuata aykırı durumu devam ettirenlerin ilgili piyasa faaliyeti altmış gün süre ile geçici olarak durdurulur. Niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiilin tespit tarihinden itibaren iki yıl içerisinde tekrar edilmesi hâlinde ise ihtar işlemi uygulanmaksızın ilgili piyasa faaliyeti altmış gün süre ile geçici olarak durdurulur.

Geçici durdurma süresince, tehlikeli eylemin veya kötüniyetin veya ürünlerde zarar oluşmasının önlenmesi ile faaliyetin durdurulmasına neden olan durumun ortadan kaldırılmasına ilişkin faaliyetler dışında hiçbir piyasa faaliyeti yapılamaz. Geçici durdurma süresi sonunda da tespit edilen aykırılıklar giderilmezse, faaliyetin durdurulmasına devam edilerek soruşturma başlatılır ve gerekli idari yaptırımlar uygulanır. (...)" şeklinde değiştirilmiştir.

7164 sayılı Kanun'un 34. maddesi ile 5015 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 6. maddenin birinci fıkrasında, "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Kurulca idari para cezası verilmemiş olan ve Kurul tarafından belirlenen niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiiller için, 20'nci maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen ihtar yapıldıktan sonra sonucuna göre gerekirse idari soruşturma başlatılarak yaptırımlar uygulanır. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce lisansı sonlandırılan veya iptal edilenler hakkında düzeltme imkânı bulunan fiiller için herhangi bir idari işlem tesis edilmez." kuralına yer verilmiştir.

Öte yandan, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2. maddesinde, "Kabahat" deyiminin, Kanun'un karşılığında idarî yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık anlamına geldiği. 3. maddesinde, bu Kanun'un, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde, diğer genel hükümlerinin, idarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanacağı.

"Zaman bakımından uygulama" başlıklı 5. maddesinde, 26/09/2004 tarihli 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatler bakımından da uygulanacağı, kabahatler karşılığında öngörülen idarî yaptırımlara ilişkin kararların yerine getirilmesi bakımından ise derhâl uygulama kuralının geçerli olduğu; bu maddenin atıf yaptığı 5237 sayılı Kanun'un 7. maddesinin ikinci fıkrasında, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanunun uygulanacağı ve infaz olunacağı kurala bağlanmıştır.

5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinde yer verilen kural kapsamında ... tarih ve... sayılı Kurul kararı ile, "Fiyat ilan panosunda ilan edilen fiyatın üzerinde ancak bağlı dağıtım şirketince fiil tarihi itibarıyla belirlenen tavsiye fiyatının altında fiyatla akaryakıt satışı yapılması" ve "İlan panosunda yer alan akaryakıt türlerinin satışa hazır bulundurulmaması" niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiiller arasında sayılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

1-Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin davacıya ait akaryakıt istasyonunda kurşunsuz benzinin ilan panosundaki fiyatı ile pompa satış fiyatının farklı olduğundan bahisle 70.000,00-TL idarî para cezası verilmesi yönünden davanın reddine ilişkin kısmının incelenmesi;

Dairemizin 20/12/2023 tarihli ara kararı ile 05/10/2016 tarihinde davacının hangi dağıtım şirketine bağlı olduğunun ve faaliyette bulunduğu bölgede denetim tarihinde belirlenen akaryakıt tavsiye fiyatlarının sorulmasına karar verildiği, ara kararına davalı idarece verilen cevapta, denetim tarihinde davacı şirketin bağlı dağıtıcısı olan ...

Akaryakıt A.Ş.'nin kurşunsuz benzin tavsiye fiyatının ''4,84-TL'' olduğunun anlaşıldığı; bu itibarla, tavsiye edilen fiyatın üzerinde bir fiyatla satış yapıldığı ve anılan fiilin düzeltilebilir fiiller kapsamında yer almadığı anlaşıldığından, davacı tarafından ilan edilen fiyatın üzerinde fiyatla akaryakıt satışı yapıldığından bahisle idari para cezası verilmesine ilişkin Kurul kararı yönünden davanın reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabetsizlik görülmemiştir.

2- Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin davacıya ait akaryakıt istasyonunda euro dizel akaryakıtın ilan panosunda yer almasına rağmen istasyonda satışa sunulmadığından bahisle 70.000,00-TL idarî para cezası verilmesi yönünden davanın reddine ilişkin kısmının incelenmesi;

7164 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten önce, 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinde idarî para cezaları, 20. maddesinde ise diğer yaptırımlar düzenlenmiş olup, idarî para cezalarının da idarî yaptırım oldukları hususunda tereddüt bulunmamakla birlikte, 5015 sayılı Kanun'da idarî para cezaları ile diğer yaptırımlar farklı usûl ve esaslara bağlanmıştır.

Bu bağlamda 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinde, 15 günlük süre içerisinde aykırılığın giderilmesi yönünde yapılması gereken ihbar, idarî para cezası verilebilmesinin ön şartı olarak belirtilmediği hâlde, idarî para cezası dışındaki idarî yaptırımları düzenleyen 20. maddesinin önceki metninde, lisans iptali için aykırılığın giderilmesi yönünde 15 günlük süre tanıyan ihbar yapılması zorunlu görülmüştür.

Daha da önemlisi, ilgiliye verilen 15 günlük süre içerisinde aykırılıklar giderildiği takdirde piyasa faaliyetinin geçici olarak durdurulmasına karar verilemeyeceği anlaşılmakla birlikte, söz konusu aykırılığın verilen süre içerisinde giderilmiş olması idarî para cezası verilmesine engel değildir.

Başka bir anlatımla, ilgilinin mevzuata aykırı fiili hem idarî yaptırım uygulanmasını hem de idarî para cezası verilmesini gerektiriyorsa, aykırılığın verilen süre içerisinde giderilmesi durumunda ilgilinin piyasa faaliyetinin geçici olarak durdurulması ve lisans iptali gibi yaptırımlar uygulanmayacak, ancak söz konusu mevzuata aykırılık nedeniyle idarî para cezası uygulanabilecektir.

Değişiklikten sonra ise, 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinde yapılan yeni düzenleme ile, idarî yaptırımlar sayılmış ve idarî para cezalarının da 20. maddedeki hükme tâbi olacağı belirtilmiştir.

Bu itibarla, 19. maddede yer verilen idarî para cezalarına ilişkin fiillerden Kurul tarafından belirlenen "niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olanlar" için otuz günlük süre içerisinde aykırılığın giderilmesi, aksi hâlde hakkında geçici durdurma yapılabileceğinin ihtar edileceğine ilişkin düzenlemenin, idarî para cezaları yönünden cezalandırılmadan önce mevzuata aykırı davranışta bulunan kişi veya kişilere söz konusu aykırılığın ortadan kaldırılması için tanınmış bir imkân olduğu, bu yönüyle ihtarın kişinin cezalandırılabilmesine ilişkin bir ön şart teşkil ettiği ve anılan Kanun değişikliğinin failin lehine olduğu anlaşılmaktadır.

Bu bağlamda, niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiilleri işleyenlerin önceki kanun döneminde doğrudan idarî para cezasına muhatap oldukları hâlde, söz konusu kanun değişikliğinden sonra aynı fiilleri işleyenlerin ihlâlin ortadan kaldırılması hususunda ihtar edilmelerinin öngörülmesi, böylelikle ihtar edilen kişilerin söz konusu ihlâli ortadan kaldırarak ceza almaktan kurtulabilmelerine imkân tanınması karşısında, ihtar müessesesinin maddî hukuka etkisinin bulunduğu ve lehe kanun kapsamında belirtilen fiilleri önceki kanun döneminde işleyenler yönünden de geçmişe etkili olarak uygulanması gerektiği sonucuna varılmaktadır.

Diğer taraftan, 7164 sayılı Kanun'un 34. maddesi ile 5015 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 6. maddenin birinci fıkrasında, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Kurulca idarî para cezası verilmemiş olan ve niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiilleri işleyenler için nasıl bir usûl izleneceği öngörülmüş; ikinci fıkrasında ise maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Kurul tarafından karara bağlanmış idarî para cezalarının tahsiline ilişkin kurallara yer verilmiştir.

Söz konusu Geçici maddede, niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiilleri kanun değişikliğinden önce işleyen ve haklarında idarî para cezası uygulanan kişiler yönünden ne gibi bir işlem yapılacağı açıklanmamış olmakla birlikte, yeni düzenlemede yer alan ihtar müessesesi lehe kanun niteliğinde olduğundan, yargı aşamasındaki idarî para cezaları ile ilgili olarak yargı yerleri tarafından lehe kanun hükümlerinin belirtilen kişiler hakkında da uygulanması gerektiği açıktır.

Dosyanın incelenmesinden, davacıya ait akaryakıt istasyonunda yapılan denetimde euro dizel akaryakıtın ilan panosunda ilan edildiği, ancak buna rağmen istasyonda satışa hazır durumda bulundurulmadığı anlaşılmaktadır.

Tüm bu hususlar bir arada değerlendirildiğinde, 5015 sayılı Kanun'da yapılan değişiklik uyarınca alınan düzenleyici Kurul kararıyla niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller arasında sayılan "İlan panosunda yer alan akaryakıt türlerinin satışa hazır bulundurulmaması" fiili nedeniyle ihtarda bulunma şartının yerine getirilmesi ve lehe kanun niteliği taşıyan söz konusu kuralın davacıya da uygulanması zorunludur.

Bu itibarla, dava konusu işlemin bu kısım yönünden iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile bu kısım yönünden davanın reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.