Danıştay 13. Daire E.2020/1703 K.2024/3268

Davacı şirketin ... tarih ve ... sayılı dağıtıcı lisansının, dağıtıcı lisansı sahiplerinin yeterli sayıda istasyonlu bayiden meydana gelen bayilik teşkilatını süresi içerisinde oluşturamaması veya koruyamaması hâlinde Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi uyarınca sona erdirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Dava konusu işlemden önce kendilerine tebliğ edilen... tarih ve ... sayılı uyarı yazısı ile 06/04/2020 tarihinden 01/05/2020 tarihine kadar şirkete süre verilerek, bayi sayısının ona çıkarılmasının istendiği, aksi halde lisans iptali yapılacağı bildiriminin yapıldığı, pandemi nedeniyle çoğu sürenin 15/06/2020 tarihine kadar durdurulduğu, Dünya Sağlık Örgütünün dünya genelinde pandemi ilan ettiği bir ortamda yaşanan sıkıntılara rağmen verilen kısa sürede bayilik teşkilatının tamamlanmasının istenilmesinin hayatın olağan akışına ve hukuka aykırı olduğu, dağıtıcı firmalara 10 istasyon şartının 09/07/2019 da yürürlüğe girdiği,

bu değişiklikle yönetmeliğin 34/A maddesi kapsamında 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nda yer almayan bayi sayısı sınırlaması şartının getirildiği sonradan yapılan işlemlerle önceden yaratılmış hukuki durumların, değiştirilmesinin hukuktan beklenen güvenlik ile bağdaşmadığı, dağıtıcı lisansının başlangıç tarihi kayıtlarda her ne kadar 07/04/2016 olarak belirtilmiş ise de, ... tarih ve ...

Kurul Kararı ile unvan değişikliği yapılmak suretiyle sektörde yer alındığından bu tarihin esas alınması gerektiği, bu tarihten itibaren de altyapı ve bayilik teşkilatı kurma çalışmalarına başlandığı, dağıtıcı lisansı altında ilk bayiliğin açılma tarihi 05/07/2017 olduğu, Yönetmelik'le asgari 10 bayi şartının Kanun'da öngörülmediği halde getirilmiş olmasının lisans iptalini gerektirmediği, Petrol Piyasası Kanunu'nun 20. maddesinin açık olduğu, en az 10 bayiden oluşan bayilik teşkilatını oluşturmayanların lisansının sona ereceği hususunun Kanun'da düzenlenmediği,

Kanun ile öngörülmeyen yükümlülüğün alt düzenleyici işlemlerle ile getirilemesinin lisans iptalini gerektirmeyeceği, Kanun'da yer almamasına rağmen, kısa bir sürede en az 10 istasyonlu bayi teşkilatını oluşturmayanların dağıtıcı lisanslarının iptalinin sektörde rekabet edilebilirliği olumsuz yönde etkileyerek büyük firmalar lehine tekel oluşturulmasına neden olduğu ve teşebbüs hürriyetine de müdahale edilmiş olunacağı, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nde 24/04/2021 tarihinde yapılan değişiklik ile 34. maddenin değiştirildiği, lehe düzenlemeler getirildiği, taraflarına uygulanması gerektiği ileri sürülmüştür.

DAVALININ SAVUNMASI

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 2. maddesinin 12. bendinde dağıtım faaliyeti tanımlanarak, dağıtım faaliyetinin esasının bayiler kurarak bunlara akaryakıt dağıtımı olduğunun düzenlendiği, dağıtıcıların ana faaliyet konusunun bayilere akaryakıt dağıtımı olduğu, Kanun'un genel sistematiğine bakıldığında dağıtıcılara bayi sayısının arttırılmasının öngörüldüğü, kanun koyucu tarafından da bu konuda düzenleme yapma açısından yetkilendirildikleri, bayilik teşkilatı oluşturulmasının dağıtıcıların temel yükümlülükleri içerisinde yer aldığı,

Yönetmelik düzenlemesi ile belirlenen süre ve sayıda bayilik teşkilatı oluşturamayan dağıtıcıların lisansının sona ereceğinin düzenlendiği, mevcut durumda piyasada faaliyet göstermekte olan lisans sahiplerine, bu yükümlülüğe ilişkin hazırlıkların yapılması için makul bir süre tanındığı, bu sürenin ardından da yine aşamalı bir geçiş öngörülerek, şirketlerin piyasada tutunabilmesi için en uygun zemin hazırlandığı, bayilik teşkilatının oluşturulması açısından makul süreler ve aşamalı geçiş süreci öngörüldüğü savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ...'UN DÜŞÜNCESİ

Dava; davacı şirketin... tarih ve ... sayılı dağıtıcı lisansının, dağıtıcı lisansı sahiplerinin yeterli sayıda istasyonlu bayiden meydana gelen bayilik teşkilatını süresi içerisinde oluşturamaması veya koruyamaması hâlinde lisanslarının sona erdirileceğine ilişkin Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendi uyarınca sona erdirilmesine ilişkin ... tarih ve... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararının iptali istemiyle açılmıştır.

Davalı idarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmeyerek esasın incelenmesine geçildi.

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununun 2. maddesinin birinci fıkrasının (11). bendinde "dağıtıcı", "Akaryakıt dağıtım yetkisi olan ve lisansına işlenmesi halinde depolama, taşıma, ihrakiye ve madeni yağ üretimi işlemleri yapabilen semaye şirketi" ; (12). bendinde "dağıtım", "Serbest kullanıcılara akaryakıt toptan satışı ve ikmali dahil bayilere akaryakıt satış ve ikmali faaliyetlerinin bütünü" şeklinde tanımlanmış; 3. maddesinin dokuzuncu fıkrasında, "Kurum, bu Kanunda tanınan yetkiler dahilinde;

a) Lisans gerektiren faaliyet ve/veya işlemlerin kapsamları,

b) Lisans ile kazanılan hak ve üstlenilen yükümlülükler,

c) Lisans kapsamındaki faaliyetlerin kısıtlanması,

d) Faaliyetin yürütülmesine ilişkin olarak özel şartlar belirlenmesi,

Konularında düzenlemeler yapmaya yetkilidir." hükmü yer almış, onbirinci fıkrasında ise, "Lisanslar ile ilgili olarak;

a) Başvuru, değerlendirme, lisans verme, lisans süresi, tadili, bedeli ile sona ermesi ve süre uzatma işlemlerine,

b) Sınıflandırılması uygun görülen lisansların, sınıflandırılmasına ait esaslar ve sınıflara göre asgarî büyüklüklerine,

c) Değişiklik ile sınıflandırmaya tâbi lisanslarda sınıf değiştirme işlemlerine,

d) Aranacak asgarî nitelikler ve ilgililerin tasarrufunda olması gereken asgarî varlıklarına,

e) Tutulması zorunlu olan kayıtlar ve kayıt yöntemleri ile bildirim yükümlülüklerine,

f) Faaliyet alt başlıkları ve bunların tanımlarına,

g) Kamunun can ve mal güvenliği ile kullanıcı haklarına ilişkin hususlara,

h) Lisansta yer alacak hususlara,

ı) Lisans kapsamında olsun veya olmasın piyasa ile ilgili faaliyetlerin yönlendirilmesi, gözetimi, denetimi ve benzeri konulara, ait usul ve esaslar Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir." kuralına yer verilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; dağıtım faaliyetinin, serbest kullanıcılara ve akaryakıt toptan satış ve ikmali dahil bayilere akaryakıt satış ve ikmal faaliyetlerinin bütününü kapsadığı; bu bağlamda dağıtıcı lisans sahiplerinin asıl faaliyet alanının, temel olarak rafineriden, ithalat yoluyla ya da diğer dağıtıcı lisans sahiplerinden temin ettikleri akaryakıtı bayileri aracılığı ile piyasaya arz etmek olduğu sonucuna varılmakta olup, kanunun lafzında yer alan "bayileri" ifadesi ile dağıtıcıların petrol piyasasında birden fazla sayıda bayiye sahip olması gerektiği, diğer bir anlatımla Kanunun bayisi bulunmayan dağıtıcı öngörmediği açıktır.

Dava konusu Kurul kararının dayanağı olan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin "Lisansların Sona Ermesi ve İptali" hallerini düzenleyen 17. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, dağıtıcı lisansı sahiplerinin bu Yönetmeliğin 34/A maddesi ile belirlenen bayilik teşkilatını süresi içinde oluşturamaması veya koruyamaması hali, lisansın sona erdirilmesi halleri arasında sayılmıştır.

Anılan madde ile göndermede bulunulan Yönetmeliğin 34/A maddesinin uyuşmazlık tarihindeki halinde ise,

"Dağıtıcı lisansı sahipleri lisansının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde en az on, altı ay içinde en az yirmi beş ve bir yıl içinde en az elli istasyonlu bayinin bulunduğu bayilik teşkilatını oluşturur.

Dağıtıcı lisansı sahipleri bayilik teşkilatını korumakla yükümlüdür. Bayilik teşkilat kapsamındaki istasyonlu bayi sayısının bu madde de yer alan sayıların altına düşmesi durumunda, dağıtıcı lisansı sahibinin otuz gün içerisinde gerekli bayi sayısına ulaşması zorunludur.

Dağıtıcı lisansı sahiplerinin ulusal marker taleplerinin değerlendirmeye alınabilmesi için lisans sahibinin lisans aldığı tarihten itibaren;

a) İlk altı ay içerisinde en az on,

b) Yedinci aydan birinci yılın sonuna kadar en az yirmi beş,

c) Birinci yıldan sonra en az elli,

istasyonlu bayiden oluşan bayilik teşkilatına sahip olması gereklidir. Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihte dağıtıcı lisansı bulunan kişiler, ulusal marker taleplerinin değerlendirilmesi kapsamında, fıkranın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla yeni lisans almış olarak kabul edilir." düzenlemesine yer verilmiş, söz konusu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte dağıtıcı lisansı sahibi olan şirketler için, Yönetmeliğe eklenen geçici madde ile de, anılan yükümlülüğün 01/01/2020 tarihinden itibaren geçerli olacağı düzenlenmek suretiyle, mevcut durumda piyasada faaliyet göstermekte olan lisans sahiplerine, bu yükümlülüğe ilişkin hazırlıkların yapılması için makul bir süre tanınmıştır.

Değinilen Yönetmelik kurallarının incelenmesinden, dağıtıcı lisansı sahiplerinin, bayilik teşkilatını oluşturmak ve korumakla yükümlü kılındığı anlaşılmaktadır. Bu Yönetmelikte geçen bayilik teşkilatı ise, bayilere akaryakıt satış ve ikmal faaliyeti gerçekleştirmek için dağıtıcılarca oluşturulan yapıyı ifade etmektedir.

5015 sayılı Kanunda dağıtıcı lisansı sahiplerinin esas olarak, kendi mülkiyetlerindeki veya sözleşmelerle oluşturacakları bayilerinin istasyonlarına akaryakıt dağıtımı faaliyetinde bulunmaları öngörülmüştür. Nitekim, bayilere akaryakıt satış ve ikmal faaliyetlerinde bulunmaları öngörülen dağıtıcıların bayilik teşkilatını kurmaları ve bu yapıyı korumaları, güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde bu faaliyetlerini yürütmelerinin de bir gereğidir.

Bu itibarla, yukarıda yapılan değerlendirmeler çerçevesinde, lisans kapsamındaki faaliyetlerin kısıtlanması veya faaliyetin yürütülmesine ilişkin olarak özel şartlar belirlenmesi konularında düzenlemeler yapmaya yetkili olan davalı idarece, dağıtıcı lisansı sahiplerine bayilik teşkilatı oluşturma yükümlülüğü getirilerek, bayilik teşkilatını süresi içinde oluşturamaması veya koruyamaması halinde, lisansın sona erdirilmesine ilişkin düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

... tarih ve... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararına gelince;

Dava dosyasının incelenmesinden; mevzuatta tanınan süreler içinde belirtilen sayıda istasyonlu bayiden meydana gelen bayilik teşkilatını oluşturamadığı tespit edilen davacı şirkete gönderilen ... tarih ve ... sayılı yazı ile 1 Mayıs 2020 tarihine kadar asgari on istasyonlu bayiden meydana gelen bayilik teşkilatının oluşturulması ve korunması gerekmekte olduğu, aksi takdirde Yönetmeliğin 17. maddesi uyarınca lisansının sona erdirileceğinin bildirildiği,

anılan yazıya davacı şirket tarafından bir yanıt verilmemesi üzerine 01 Mayıs 2020 tarihine kadar en az on istasyonlu bayiden oluşan bayilik teşkilatının oluşturulmaması hâlinde ikinci bir uyarı yapılmaksızın, ... tarih ve ... sayılı dağıtıcı lisansının sona erdirileceğinin davacı şirkete bildirildiği, ardından da dava konusu Kurul kararı ile, davacı şirketin dağıtıcı lisansının sona erdirilmesine karar verildiği alanlaşılmaktadır.

Kurul kararının dayanağı olan Yönetmeliğin 17. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde hukuka aykırılık bulunmadığından, davacı şirketin ... tarih ve... sayılı dağıtıcı lisansının, dağıtıcı lisansı sahiplerinin yeterli sayıda istasyonlu bayiden meydana gelen bayilik teşkilatını süresi içerisinde oluşturamaması veya koruyamaması hâlinde lisanslarının sona erdirileceğine ilişkin Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendi uyarınca sona erdirilmesine ilişkin Kurul kararında da hukuka aykırılık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, 15/05/2024 tarihli ara kararı cevabının geldiği görüldükten, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

09/07/2019 tarih ve 30826 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 6. maddesiyle, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde değişiklik yapılmış, 14. maddesiyle de anılan Yönetmeliğin 34. maddesinden sonra gelmek üzere 34/A maddesi eklenmiştir.

... tarih ve... sayılı dağıtıcı lisansı ile faaliyette bulunan davacı şirkete, davalı idarenin ... tarih ve E... sayılı işlemiyle 01/05/2020 tarihine kadar asgari 10 (on) istasyonlu bayilik teşkilatını oluşturması ve koruması gerekmekte olduğu, aksi hâlde ikinci bir uyarı yapılmaksızın Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17. maddesi uyarınca lisansının sona erdirileceği bildirilmiştir.

Belirtilen sürenin sona ermesinden sonra ...... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararıyla, davacı şirketin dağıtıcı lisansının, dağıtıcı lisansı sahiplerinin yeterli sayıda istasyonlu bayiden meydana gelen bayilik teşkilatını süresi içerisinde oluşturamaması veya koruyamaması hâlinde lisanslarının sona erdirilmesine karar verilmiştir.

Diğer taraftan, 24/04/2021 tarih ve 31464 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 34/A maddesinin birinci fıkrasına ikinci cümle olarak, "Lisansına işli olarak veya münferiden aynı unvanlı depolama lisansında asgari 4.000 metreküp depolama kapasitesine sahip dağıtım şirketleri için bu fıkrada belirtilen on, yirmi beş ve elli bayi sayısı şartı sırasıyla beş, on üç ve yirmi beş olarak uygulanır." ibaresi eklenmiştir.

Bunun üzerine, davacı şirket tarafından, verilen ek beyan dilekçesi ile söz konusu değişikliğin haklarında uygulanması gerektiği, yeterli depolama kapasitesinin ve bayilerinin bulunduğu ifade edilmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 2. maddesinin (9) numaralı bendinde, "Bayi", bayilik faaliyeti için gerekli donanıma sahip gerçek ve tüzel kişiler. (10) numaralı bendinde, "Bayilik", karşılıklı yükümlülüklerin ekinde fizibilite olan bir sözleşmeye bağlanarak akaryakıt dağıtım şirketleri tarafından gerçek ve tüzel kişilere akaryakıtın kullanıcılara ikmali yetkisi verilmesi işlemi.

(11) numaralı bendinde, "Dağıtıcı", akaryakıt dağıtım yetkisi olan ve lisansına işlenmesi hâlinde depolama, taşıma, ihrakiye ve madeni yağ üretimi işlemleri yapabilen sermaye şirketi. (12) numaralı bendinde, "Dağıtım", serbest kullanıcılara akaryakıt toptan satışı ve ikmali dahil bayilere akaryakıt satış ve ikmal faaliyetlerinin bütünü.

(27) numaralı bendinde, "Lisans", bu kanuna göre gerçek ve tüzel kişilere piyasada faaliyet gösterebilmeleri için Kurul tarafından izin verildiğini gösterir belge olarak tanımlanmış. "Lisansların tâbi olacağı usul ve esaslar" başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasında, "Petrol ile ilgili;

a) Rafinaj, işleme, madeni yağ üretimi, depolama, iletim, serbest kullanıcı ve ihrakiye faaliyetlerinin yapılması ve bu amaçla tesis kurulması ve/veya işletilmesi,

b) Akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik faaliyetlerinin yapılması,

İçin lisans alınması zorunludur. Kurum, geliştireceği ilke ve ölçütler doğrultusunda, iletim ve işleme faaliyetlerinde lisans alma zorunluluğuna muafiyet getirebilir. Lisans vermede taahhüt üzerinden işlem yapılamaz."; üçüncü fıkrasında, "Bu Kanun'a göre; lisansların verilmesi, güncelleştirilmesi, geçici olarak durdurulması veya iptaline ilişkin işlemler Kurum'ca yapılır. Lisansların verilmesinde pazara giriş açısından teknoloji, kalite, güvenlik, hizmet ve teşebbüsün sürdürülebilirliği dikkate alınır."; dokuzuncu fıkrasında, "Kurum, bu Kanun'da tanınan yetkiler dâhilinde;

a) Lisans gerektiren faaliyet ve/veya işlemlerin kapsamları,

b) Lisans ile kazanılan hak ve üstlenilen yükümlülükler,

c) Lisans kapsamındaki faaliyetlerin kısıtlanması,

d) Faaliyetin yürütülmesine ilişkin olarak özel şartlar belirlenmesi,

Konularında düzenlemeler yapmaya yetkilidir."; on birinci fıkrasında, "Lisanslar ile ilgili olarak; a) Başvuru, değerlendirme, lisans verme, lisans süresi, tadili, bedeli ile sona ermesi ve süre uzatma işlemlerine,(...)

Ait usul ve esaslar Kurum'ca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir.";

7. maddesinin ikinci fıkrasında, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, kendi mülkiyetlerindeki veya sözleşmelerle oluşturacakları bayilerinin istasyonlarına akaryakıt dağıtımının yanı sıra, serbest kullanıcılara akaryakıt toptan satışı ve depolama tesislerinin yakınındaki tesislere boru hatları ile taşıma faaliyetlerinde bulunabilir. (...) "; dördüncü fıkrasında, "Dağıtıcılar, 2. maddenin birinci fıkrasının (10) ve (13) numaralı bentlerinde belirtilen şekilde sözleşme ile bayilikler oluşturur. (...)" kuralları yer almıştır.

17/06/2004 tarih ve 25495 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (8) numaralı bendinde, "Bayilik", karşılıklı yükümlülüklerin ekinde fizibilite olan bir sözleşmeye bağlanarak akaryakıt dağıtım şirketleri tarafından gerçek ve tüzel kişilere akaryakıtın kullanıcılara ikmali yetkisi verilmesi işlemi.

(34) numaralı bendinde, "Bayilik teşkilatı", dağıtım faaliyetinin sürdürülmesi için gerekli asgarî sayıdaki bayiden oluşan yapı olarak tanımlanmış. "Lisans Başvurusu" başlıklı 7. maddesinin yedinci fıkrasının (g) bendinde, dağıtıcı lisans başvurusunda maddede belirtilenlere ek olarak, dağıtıcı ve ihrakiye teslimi lisansı sahiplerinin Kurul'ca belirlenecek yeterli teknik ve ekonomik güce sahip olması gerektiği kurala bağlanmış.

"Lisansın Sona Ermesi ve İptali" başlıklı 17. maddesinin birinci fıkrasında, "Lisans sona erdirme işlemi Kurul tarafından veya bu yetkinin devredilmesi durumunda Başkanlık veya Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı tarafından gerçekleştirilir. Lisanslar; (...) h) Dağıtıcı lisansı sahiplerinin bu Yönetmeliğin 34/A maddesi ile belirlenen bayilik teşkilatını süresi içinde oluşturamaması veya koruyamaması hâlinde sona erdirilir.".

"Bayilik teşkilatı kurulması" başlıklı 34/A maddesinde; " (Ek:...) Dağıtıcı lisansı sahipleri lisansının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde en az on, altı ay içinde en az yirmi beş ve bir yıl içinde en az elli istasyonlu bayinin bulunduğu bayilik teşkilatını oluşturur.

(Ek cümle:...) Lisansına işli olarak veya münferiden aynı unvanlı depolama lisansında asgari 4.000 metreküp depolama kapasitesine sahip dağıtım şirketleri için bu fıkrada belirtilen on, yirmi beş ve elli bayi sayısı şartı sırasıyla beş, on üç ve yirmi beş olarak uygulanır.

(Değişik fıkra:...) Dağıtıcı lisansı sahipleri bayilik teşkilatını korumakla yükümlüdür. Bayilik teşkilatının oluşturulamaması veya oluşturulduktan sonra korunamaması durumunda, dağıtıcı lisansı sahibinin bildirime gerek olmaksızın, otuz gün içerisinde gerekli bayi sayısına ulaşması zorunludur. Bu süre sonunda gerekli sayıda bayisi bulunmayan dağıtıcı lisansı sahipleri bayilik teşkilatını oluşturamamış veya koruyamamış olarak kabul edilir ve Yönetmeliğin 17. maddesine göre işlem gerçekleştirilir.

(Ek fıkra:RG-...) Bayilik teşkilatının oluşturulmasına ilişkin süreler, Kurum tarafından geçici olarak faaliyeti durdurulan lisanslar için durur. Sona erdirilen veya iptal edilen lisansların mahkeme kararı ile tekrar yürürlüğe girmesi durumunda, bu maddenin birinci fıkrasının uygulanması bakımından, yeni lisans alınmış gibi kabul edilir.

Dağıtıcı lisansı sahiplerinin ulusal marker taleplerinin değerlendirmeye alınabilmesi için lisans sahibinin lisans aldığı tarihten itibaren;

a) İlk altı ay içerisinde en az on,

b) Yedinci aydan birinci yılın sonuna kadar en az yirmi beş,

c) Birinci yıldan sonra en az elli,

istasyonlu bayiden oluşan bayilik teşkilatına sahip olması gereklidir. Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihte dağıtıcı lisansı bulunan kişiler, ulusal marker taleplerinin değerlendirilmesi kapsamında, fıkranın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla yeni lisans almış olarak kabul edilir." kurallarına yer verilmiştir.

Yönetmeliğin Geçici 24. maddesinde ise, "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte dağıtıcı lisansı sahibi olan kişiler, 01/01/2020 tarihinden itibaren, 34/A maddesinin birinci fıkrasında belirtilen bayilik teşkilatını fıkrada belirtilen süreler içinde oluşturmakla yükümlüdür." kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Lisans kapsamındaki faaliyetlerin kısıtlanması veya faaliyetin yürütülmesine ilişkin olarak özel şartlar belirlenmesi ve lisansların sona ermesi konularında düzenlemeler yapmaya yetkili olan davalı idare tarafından, 5015 sayılı Kanun'a dayanılarak hazırlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'ne 09/07/2019 tarih ve 30826 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile eklenen 34/A maddesinde dağıtıcı lisansı sahipleri tarafından, lisanslarının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde en az on,

altı ay içinde en az yirmi beş ve bir yıl içinde en az elli istasyonlu bayinin bulunduğu bayilik teşkilatının oluşturulması gerektiği, Geçici 24. maddesinde ise, dağıtıcı lisans sahiplerinin asgari sayıda bayinin bulunduğu bayilik teşkilatı kurmaları için verilen âzâmi sürelerin 01/01/2020 tarihinden itibaren başlayacağı, değişikliğin yürürlüğe girdiği bu tarihten itibaren üç ay geçmesine rağmen en az on bayiden oluşan bayilik teşkilatına sahip olmayan dağıtıcı lisansı sahiplerine 01/05/2020 tarihine kadar asgari on bayiden oluşan bayilik teşkilatının oluşturulması ve korunması gerektiği,

aksi halde ikinci bir uyarı yapılmaksızın bu tarihten itibaren Yönetmeliğin 34/A maddesi ile belirlenen sürede ve asgarî sayıda bayilik teşkilatının kurulmaması hâlinde Yönetmeliğin 17. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi uyarınca dağıtıcı lisanslarının sona erdirileceği belirtilmiştir.

24/04/2021 tarih ve 31464 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik değişikliğiyle Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 34/A maddesinin birinci fıkrasına, "Lisansına işli olarak veya münferiden aynı unvanlı depolama lisansında asgari 4.000 metreküp depolama kapasitesine sahip dağıtım şirketleri için bu fıkrada belirtilen on, yirmibeş ve elli bayi sayısı şartı sırasıyla beş, onüç ve yirmibeş olarak uygulanır." cümlesi eklenmiştir.

Yapılan değişiklik kapsamında, öngörülen şartların davacı tarafından sağlanıp sağlanmadığı, 01/08/2020 tarihi itibarıyla sahip olunan istasyonlu bayi sayısının ve işlem tarihi olan 14/05/2020 tarihi itibarıyla davacı şirketin lisansına işli veya münferiden aynı ünvanlı 4000 m³ depolama kapasitesine sahip depolama lisansının olup olmadığının belirlenebilmesine yönelik Dairemizin 15/05/2024 tarihli ara kararına istinaden gönderilen bilgi ve belgelerden, davacı şirketin dava konusu işlem tarihinde 5 (beş) istasyonlu bayiye sahip olduğu ve aynı ünvanlı depolama lisansının bulunmadığı görülmüştür.

Bu kapsamda anılan Yönetmelik kuralının yürürlüğe girdiği tarihte dağıtıcı lisansı sahibi olan davacının, 01/05/2020 tarihine kadar asgari 10 (on) bayiden oluşan bayilik teşkilatını oluşturmadığı anlaşılmaktadır.

Ayrıca, dava konusu işlem tarihinden sonra yürürlüğe giren 24/04/2021 tarihli Yönetmelik değişikliğinin davacının lehine olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.

09/07/2019 tarihli Yönetmelik değişikliği ile dağıtıcı lisansı sahiplerine belirtilen sürelerde asgarî belli sayıda istasyonlu bayinin bulunduğu bayilik teşkilatı oluşturma şartı getirilmiş, süresi içerisinde bayilik teşkilatının oluşturulmaması veya korunamaması hâlinde dağıtıcı lisanslarının sona erdirileceği, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte dağıtıcı lisansı bulunanlar açısından bayilik teşkilatını oluşturma yükümlülüğünün 01/01/2020 tarihinden itibaren başlayacağı kurala bağlanmıştır.

Anılan düzenlemede, tüm dağıtıcı lisansı sahipleri için dağıtıcılık faaliyetlerine devam edebilmeleri için bayilik teşkilatı oluşturma şartının öngörüldüğü ve belirtilen süre içerisinde bayilik teşkilatını oluşturmayanların dağıtıcı lisanslarının sona erdirileceğinin kurala bağlandığı, söz konusu şart lisans kapsamında faaliyet yapılmasının kurucu unsuru niteliğini taşıdığından ve dolayısıyla idari yaptırıma esas alınacak bir fiil olarak tanımlanmadığından lehe uygulama yapılması söz konusu olamaz.

Öte yandan, Yönetmelikte değişiklik yapıldığı 24/04/2021 tarihi itibarıyla davacının mevcut ve geçerli bir dağıtıcı lisansı bulunmadığından, söz konusu değişikliğin davacı hakkında uygulanması da mümkün değildir.

Yönetmelik ile konulan şartın Yönetmeliğin yürürlük tarihinde dağıtıcı lisansı sahibi olan davacı tarafından yerine getirilmesi gerekmekte olup, davacı açısından Yönetmelik kuralına göre bayilik teşkilatının oluşturulmaması durumunda gerçekleşecek olan sonuçların yani lisansının sona erdirileceği hususunun öngörülebilir olduğunda şüphe bulunmamaktadır. Anılan kuralın 01/01/2020 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanılmasından sonra davacı şirketin 01/05/2020 tarihine kadar 10 (on) bayiden oluşan bayilik teşkilatını oluşturamadığı, bu kapsamda belirlenen şartı sağlayamadığı ve yükümlülüğünü yerine getiremediği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, söz konusu şartın yerine getirilmediği tarihte yürürlükte olan Yönetmelik kuralı uyarınca tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.