Danıştay 13. Daire E.2020/871 K.2024/545

Dava konusu istem: Madeni yağ lisansı sahibi davacı şirketin 2015 ve 2016 yıllarında "2710.12.25.00.00" GTİP numaralı "Konsantre hafif yağ müstahzarları" adlı ürünü uygunluk yazısı olmaksızın dava dışı üçüncü kişilerden temin ettiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin 2. fıkrasının (e) bendinin (2) numaralı alt bendi uyarınca 422.879,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; davacı şirketin, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan (Kurum) Akaryakıt Haricinde Kalan Petrol Ürünlerinin Yurt İçi ve Yurt Dışı Kaynaklardan Teminine İlişkin Uygunluk Yazısı Başvurusu kapsamında baz yağ talebinde bulunduğu, söz konusu başvuru çerçevesinde tespit edilen eksik evrakların ve istenilen evrakların davacıya bildirildiği, davacı tarafından Kuruma gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden, davacının "2710.12.25.00.00" GTİP numaralı "Konsantre hafif yağ müstahzarları" adlı üründen, 2015 yılında Güray Kimyevi Ltd.

Şti.'den toplam 167.400 kg 2016 yılında ... Kimyevi Ltd. Şti.'den toplam 280.600 kg 2016 yılında Net Kimyevi Ltd.

Şti.'den toplam 545.722 kg temin ettiği; ayrıca, davacı şirketin gönderdiği Özel Tüketim Vergisi Beyannamelerinden yukarıda belirtilen şirketlerden temin ettiği "2710.12.25.00.00" GTİP numaralı ürünü üretimde kullandığını bildirerek vergi iadesi aldığı, bu çerçevede, davacı şirket tarafından, 2015 ve 2016 yıllarında Akaryakıt Haricinde Kalan Petrol Ürünlerinin Yurt içi ve Yurt Dışı Kaynaklardan Teminine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in "Uygunluk Yazısı Yükümlülüğü" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasına aykırı olarak,

2710.12.25.00.00 GTİP numaralı "Konsantre hafif yağ müstahzarları" adlı ürünün yurt içinden Enerji Piyasası Düzenleme Kurum'dan uygunluk yazısı alınmadan temin edildiğinin tespit edildiği, Kurum kayıtlarında yapılan incelemede, ... Kimyevi Ltd. Şti.'nin "... Mahallesi ... Bulvarı No:... Kazan ANKARA" adresinde, ... Kimyevi Ltd. Şti.'nin "... Mahallesi ... Cadde No:...

Kazan ANKARA" adresinde faaliyet gösterdikleri ve Kurum'dan alınmış herhangi bir lisanlarının olmadığının tespit edildiği, öte yandan, davacı şirketin soruşturma kapsamında verdiği yazılı savunmasında, "Soruşturma raporunda bahsi geçen müstahzarın 5015 sayılı Kanun kapsamında izne tabi olmadığı düşüncesi ve aynı işleme ilişkin Kurum tarafından uygunluk yazısının yenilenerek verilmiş olması nedenleriyle uygunluk yazısının gerekmeyeceği düşünülerek söz konusu müstahzarın ikmal edildiği" beyanına yer verdiği;

bu durumda, 2015 ve 2016 yıllarında "2710.12.25.00.00" GTİP numaralı "Konsantre hafif yağ müstahzarları" adlı ürünü uygunluk yazısı olmaksızın adı geçen şirketlerden temin ettiği sabit olan davacı şirkete idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, Tebliğ kapsamında ilk defa üretim yapan kişinin onay alması gerektiği, oysa ki idari para cezasın verilmesine sebep olan ürünü yurt içi firmalardan alındığı, ayrıca bu ürün sebebi ile vergi iadesi de alınmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçede ileri sürülen nedenleri kararın bozulması gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... 'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan Akaryakıt Haricinde ... Petrol Ürünlerinin Yurt İçi ve Yurt Dışı Kaynaklardan Teminine İlişkin Uygunluk Yazısı Başvurusu kapsamında baz yağ talebinde bulunulması üzerine Kurum tarafından söz konusu başvuru çerçevesinde tespit edilen eksik evraklar ve istenilen evraklar davacıya bildirilmiştir. Davacı tarafından Kuruma gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde, 2015 yılında ... Kimyevi Ltd.

Şti.'den Toplam 167.400 kg 2016 yılında ... Kimyevi Tic. Ltd. Şti.'nden (Vergi Numarası: ...) Toplam 280.600 kg 2016 yılında ... Kimyevi Ltd.

Şti.'den toplam 545.722 kg "2710.12.25.00.00" GTİP numaralı "Konsantre hafif yağ müstahzarları" adlı ürünün Akaryakıt Haricinde Kalan Petrol Ürünlerinin Yurt içi ve Yurt Dışı Kaynaklardan Teminine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in "Uygunluk Yazısı Yükümlülüğü" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasına aykırı olarak, yurt içinden Kurum'dan uygunluk yazısı alınmadan temin edildiğinden bahisle 422.879,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Kurul kararı alınmış, bu Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri" başlıklı 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, "Lisans, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verir. Lisans ile tanınan haklar; bu Kanun'un, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılır." kuralına yer verilmiştir.

5015 sayılı Kanun'un dava konusu işleme ilişkin fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan "İdari para cezaları" başlıklı 19. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinin (2) numaralı alt bendinde, "Sahip olunan lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterilmesi" hâlinde sorumlulara üç yüz elli bin Türk Lirası idarî para cezası verileceği kurala bağlanmıştır. Aynı maddenin fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan yedinci fıkrasında ise, "Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan, ancak bu Kanun'un getirdiği yükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir." kuralı yer almıştır.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun "Kanunîlik ilkesi" başlıklı 4. maddesinde, "Hangi fiillerin kabahat oluşturduğu, kanunda açıkça tanımlanabileceği gibi; kanunun kapsam ve koşulları bakımından belirlediği çerçeve hükmün içeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle de doldurulabilir. Kabahat karşılığı olan yaptırımların türü, süresi ve miktarı ancak kanunla belirlenebilir." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKÎ DEĞERLENDİRME

5326 sayılı Kanun'un aktarılan kuralına göre, kanunda veya idarenin genel ve düzenleyici işlemlerinde tanımlanabilen kabahatin karşılığı olan idarî yaptırımın ve miktarının mutlaka ilgili kanununda belirtilmiş olması, ilgilisine de bu kabahatinin karşılığı olan idarî yaptırımın uygulanması gerekmektedir.

Dolayısıyla, idarî yaptırım uygulamaya yetkili idareler tarafından, yaptırım kararı alınmadan önce mevzuata aykırı fiilin ne olduğu ve kanunun hangi maddesinin ihlâl edildiği tereddüde yer vermeyecek şekilde belirlenmeli ve bundan sonra fiilin karşılığı olan kanunda belirtilen idarî yaptırımın uygulanmasına karar verilmelidir.

Başka bir anlatımla, fiil ile uygulanan idarî yaptırım örtüşmeli ve ilgilisine kanunda karşılığı olmayan veya fiil ile örtüşmeyen bir idarî yaptırım uygulanmamalıdır.

5015 sayılı Kanun'un 4. maddesindeki düzenlemenin, lisans sahiplerinin genel nitelikli hak, kısıtlama ve yükümlülüklerine ilişkin olduğu; anılan maddenin birinci ve ikinci fıkralarında, lisans sahiplerine, lisans hangi faaliyete (rafinerici, dağıtıcı, işleme, bayilik v.b) ilişkin olarak verilmişse, sadece buna ilişkin alanda piyasa faaliyetinde bulunabilecekleri ve lisans ile tanınan hakların 5015 sayılı Kanun'un, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılacağının belirtildiği görülmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, 2015 ve 2016 yıllarında "2710.12.25.00.00" GTİP numaralı "Konsantre hafif yağ müstahzarları" adlı ürünü uygunluk yazısı olmaksızın adı geçen şirketlerden temin ettiği, dolayısıyla 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinin (2) numaralı alt bendi uyarınca "sahip olunan lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterdiği" gerekçesiyle dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.

Dava konusu Kurul kararına dayanak teşkil eden 5015 sayılı Kanun'un dava konusu işleme ilişkin fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan 19. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinin (2) numaralı alt bendinin, lisans sahiplerinin kendilerine verilen lisansta belirtilen faaliyet konuları ve tanınan haklar dışında başka bir konuda ve alanda piyasa faaliyetinde bulunulması hâlinde uygulanacak idarî para cezasına ilişkin bir düzenleme olduğu görülmektedir.

Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 18. maddesinde, lisansın, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konuda taahhütlere girişilmesi haklarını verdiği ve lisansla tanınan hakların, ilgili mevzuatta kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılabileceği açıklandıktan sonra, 23. maddesinde madeni yağ lisansı kapsamında yürütülecek faaliyetlere yer verilmiş; 24. maddesinde ise, madeni yağ lisansı sahiplerinin yükümlülüklerinin neler olduğu belirtilmiştir.

Bu kapsamda, lisans ile tanınan hakların, 5015 sayılı Kanun'un, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların bir bütün olarak dikkate alınması suretiyle belirlenmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, madeni yağ lisansı ile faaliyet gösteren davacıya isnat edilen "uygunluk yazısı olmaksızın üçüncü kişilerden temin etme" fiilinin, 5015 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının ihlâli anlamına geleceğinin kabulü ve davacıya 5015 sayılı Kanun'un 4. madde hükümlerini ihlâl ettiğinden bahisle aynı Kanun'un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinin (2) numaralı alt bendi uyarınca ceza verilmesi mümkün değildir.

Zira, anılan hükümlerin bu şekilde yorumlanması, ikincil düzenlemelerde yer alan herhangi bir yükümlülüğün ihlâli hâlinde, piyasada faaliyet gösteren lisans sahiplerinin 5015 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlâl etmiş olacağı ve tümüne 19. maddenin ikinci fıkrasının (e) bendinin (2) numaralı alt bendi uyarınca ceza verilmesi gerekeceği anlamına gelecektir ki, bu durum 19. maddenin düzenlenme biçimi ve amacıyla çelişeceği gibi, kanunîlik ilkesine de aykırılık oluşturacaktır.

Bunun yanında, 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin yedinci fıkrasının dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan hâlinde, maddede belirtilenlerin dışında, bu Kanun'un getirdiği yükümlülüklere uymayanlara ne şekilde ceza verileceği kurala bağlanmış olduğundan, ikincil mevzuatın ihlâli hâlinde verilecek olan idarî para cezası miktarının tayininde 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinin (2) numaralı alt bendinin mi yoksa anılan Kanun'un 19. maddesinin yedinci fıkrasının mı uygulanacağı şeklinde bir belirsizlik doğacaktır ki, bu durum da kanunîlik ilkesine aykırılık teşkil edecektir.

Bu durumda, sahip olduğu lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterdiğinden bahisle davacıya idarî para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan, davalı idarece, fiil tarihi itibarıyla yürürlükte olan mevzuat kuralları dikkate alınmak suretiyle davacı hakkında yeniden bir değerlendirme yapılarak karar verilebileceği açıktır.