Danıştay 13. Daire E.2022/5026 K.2024/116

Yargılama süreci

Kocaeli Üniversitesi Rektörlüğü Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü'nce … tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen … ihale kayıt numaralı “44 Kalem Basit Sarf Malzeme Alımı” ihalesinin 1.- 6. (pudralı ve pudrasız eldiven) ile 25. kısımları (aspiratör ucu ve hortumu) uhdesinde bırakılarak sözleşme imzalanan davacı şirketin mücbir sebep hâlleri dışında ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmediğinden bahisle 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 26. maddesi uyarınca 1 (bir) yıl süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin 30/09/2020 tarih ve 31260 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; ihalenin davacı şirketin uhdesinde kalarak, 31/10/2019 tarihinde sözleşme imzalandığı, sözleşmenin yürütülmesi sırasında davacı şirket tarafından, COVID-19 salgınından kaynaklı yaşanılan küresel sıkıntılar nedeniyle eldiven ürünlerinin arz ve talep dengesinin olağanüstü derecede bozulması,

ürün alış fiyatlarının aşırı artması ve ürünlerin tedarikinin mümkün olmaması nedeniyle Cumhurbaşkanlığı'nın 02/04/2020 tarihli ve 31087 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "COVID-19 Salgınının Kamu İhale Sözleşmelerine Etkisi" konulu 2020/5 sayılı Genelgesi doğrultusunda 20/07/2020 tarihinde sözleşmenin feshi talebinde bulunulduğu, ihale konusu ürünlere ihtiyaç duyulduğu belirtilerek talebinin kabul edilmediği ve ürünlerin teslimi için davacı şirkete ihtarname gönderildiği,

verilen süre içerisinde davacı şirket tarafından "eldiven nonstreil small (1. grup) 500.000 adet, eldiven nonstreil medium (1. grup) 440.000 adet, eldiven nonstreil large (1. grup) 150.000 adet, eldiven nonstreil pudrasız small (2. grup) 12.000 adet, eldiven nonstreil pudrasız medium (2.grup) 12.000 adet, eldiven nonstreil pudrasız large (2.grup) 7.000 adet" ürünün … tarih ve … yazı ile yasal süresi içerisinde teslim edilmemesi üzerine yüklenici şirket ile imzalanan sözleşmenin Kocaeli Üniversitesi Rektörlüğü'nün … tarih ve … sayılı oluru ile feshedildiği,

Olayda, COVİD-19 salgını nedeniyle özellikle maske, eldiven gibi ürünlerin uzun süre tedarik sorununun tüm dünya üzerinde yaşandığı dikkate alındığında, ihale ve başvuru tarihi arasında ihale konusu ürünlerin fiyatlarında beklenmeyen şekilde artış meydana gelmesi nedeniyle oluşan fiyat farkının, sözleşmenin ifası bakımından davacı tarafa ağır külfetler yükleyeceği, sözleşme yükümlülüklerinin yerine getirilmemesinin nedeni olarak ileri sürülen COVID-19 salgınının,

mücbir sebep olarak kabul edilmesi ve bu sebepten dolayı da davacıya atfedilecek ve davacıdan kaynaklı hukuki bir sorumluluğun mevcut olmadığı gibi genel salgın hastalık durumunun davacı tarafından öngörülmesinin de mümkün olamayacağı dünyada ve ülkemizde yaşanan COVID-19 salgınının toplum ve insan sağlığına olan ciddi olumsuz etkilerinin, ticari hayata etkileri/yansımaları da kaçınılmaz olacağından, bu durumun mücbir sebep olarak kabul edilmesi ve davacının durumunun da bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiğinden davacı hakkında tesis edilmiş olan dava konusu yasaklama işleminde hukuka uygunluk bulumadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ihaleyi gerçekleştiren taraf olmadığından bahisle hasım mevkiinden çıkarılması gerektiği, davanın üniversite husumetiyle görülmesi gerektiği Covid-19 salgını sürecinin mücbir sebepler arasında yer almadığı, bu yönde birçok yargı kararının bulunduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, covid-19 süreci nedeniyle 10 yıldır satışını yaptığı eldiven ürünlerinin arz ve talep dengesinin olağanüstü bir şekilde bozulduğu, tedarikçiye daha önce verilmiş siparişlerin fiyatlarının üretici tarafından her geçen gün fahiş bir oranda artırılması ve dünyada bu ürün grubuna aşırı talebin olmasının öngörülemez bir durum olduğu, mücbir sebep olarak değerlendirilmesi gerektiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Kocaeli Üniversitesi Rektörlüğü Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü'nce 30/09/2019 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “44 Kalem Basit Sarf Malzeme Alımı” ihalesinin 1.-6. (pudralı ve pudrasız eldiven) ve 25. kısımları (aspiratör ucu ve hortumu) davacı şirket uhdesinde kalmış, taraflar arasında 31/10/2019 tarihinde sözleşme imzalanmış, sözleşmenin yürütülmesi aşamasında davalı idare tarafından ihtiyaç nedeniyle 08/07/2020 tarihinde %20 iş artışı için Rektörlük makamından "Olur" alınmış,

09/07/2020 tarih ve %20 artırım konulu yazıda ise taraflar arasındaki sözleşmenin 24. maddesi gereği sözleşme bedeli üzerinden %20 iş artışı yapılacağı ve siparişte belirtilen malzemelerin teslim edilmesi ayrıca 10/07/2020 sayılı yazı ile de 7 kalemden oluşan tüm malzemelerin en geç 15 gün içerisinde teslim edilmesi istenilmiş, bunun üzerine davacı şirket tarafından 17/07/2020 tarihli yazıyla, COVID-19 salgınından kaynaklı yaşanılan küresel sıkıntılar nedeniyle eldiven ürünlerinin arz ve talep dengesinin olağanüstü derecede bozulduğu,

ürün alış fiyatlarının aşırı arttığı ve ürünlerin tedarikinin mümkün olmadığı gerkçesiyle nedeniyle iş artışına konu 6 kalem malı teslim edemeyeceğini ve iş artışının bu 6 kalem (1.-6. kısımlar) yönünden iptal edilmesi talebinde bulunmuş, ihale konusu ürünlere ihtiyaç duyulduğu belirtilerek talep kabul edilmemiş, idarece iş artışına konu ürünlerin teslimi için davacı şirkete 04/08/2020 tarihli ihtarname gönderilmiş, davacı şirket tarafından 10/08/2020 tarihli dilekçe ile aynı taleplerde bulunulmuş, idarece 17/08/2020 tarihli yazı ile bu talebi reddedilmiş,

verilen süre içerisinde ürünlerin teslim edilememesi üzerine sözleşme Kocaeli Üniversitesi Rektörlüğü'nün … tarih ve … sayılı oluru ile feshedilmiş, kesin teminatın irat kaydına ve davalı idareden yasaklama işlemi tesis edilmesine karar verilmiş, devamında davacı şirketin 2 (iki) süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına karar verilmiş, bu karar 30/09/2020 tarih ve 31260 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun "İdarenin sözleşmeyi feshetmesi" başlıklı 20. maddesinde, "Aşağıda belirtilen hâllerde idare sözleşmeyi fesheder: a) Yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi,

... hâllerinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.". "Yasak fiil ve davranışlar" başlıklı 25. maddesinde, "Sözleşmenin uygulanması sırasında aşağıda belirtilen fiil veya davranışlarda bulunmak yasaktır: ... f) Mücbir sebepler dışında, ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmemek...".

"İhalelere katılmaktan yasaklama" başlıklı 26. maddesinde ise, "25. maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler hakkında fiil veya davranışlarının özelliğine göre, bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, 4734 sayılı Kanun'un 2. ve 3. maddeleri ile istisna edilenler dâhil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir.

Katılma yasakları, sözleşmeyi uygulayan bakanlık veya ilgili veya bağlı bulunulan bakanlık, herhangi bir bakanlığın ilgili veya bağlı kuruluşu sayılmayan idarelerde bu idarelerin ihale yetkilileri ... tarafından verilir." kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca, yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi üzerine, sözleşmede belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, idarenin en az 10 (on) gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi hâlinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların gelir kaydedileceği ve sözleşmenin feshedilerek hesabın genel hükümlere göre tasfiye edileceği;

mücbir sebepler dışında, ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmemenin sözleşmenin uygulanması sırasında yasak olan fiil ve davranışlar arasında sayıldığı, bu fiil ya da davranışta bulundukları tespit edilenler hakkında fiil veya davranışlarının özelliğine göre, bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verileceği kuşkusuzdur.

Olayda, 30/09/2019 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen ihalenin davacı şirket uhdesinde kaldığı, taraflar arasında 31/10/2019 tarihinde sözleşme imzalandığı, sözleşmenin yürütülmesi aşamasında davalı idare tarafından ihtiyaç nedeniyle 08/07/2020 tarihinde %20 iş artışı yapıldığı, 09/07/2020 tarih ve %20 artırım konulu yazıda ise taraflar arasındaki sözleşmenin 24. maddesi gereği sözleşme bedeli üzerinden %20 iş artışı yapılacağı ve siparişte belirtilen malzemelerin teslim edilmesi ayrıca 10/07/2020 sayılı yazı ile de 7 kalemden oluşan tüm malzemelerin en geç 15 gün içerisinde teslim edilmesinin istenildiği;

Davacı şirket tarafından 17/07/2020 tarihli yazıyla, COVID-19 salgınından kaynaklı yaşanılan küresel sıkıntılar nedeniyle eldiven ürünlerinin arz ve talep dengesinin olağanüstü derecede bozulduğu, ürün alış fiyatlarının aşırı arttığı ve ürünlerin tedarikinin mümkün olmadığı gerekçesiyle iş artışına konu 6 kalem malı teslim edemeyeceğini belirterek iş artışının bu 6 kalem (1.-6.kısımlar) yönünden iptal edilmesi talebinde bulunduğu, davalı idarece ilgili ihale konusu ürünlere ihtiyaç duyulduğu belirtilerek talebinin kabul edilmediği, idarece iş artışına konu ürünlerin teslimi için davacı şirkete 04/08/2020 tarihli ihtarname gönderildiği,

verilen süre içerisinde davacı şirket tarafından ilgili ürünlerin süresi içerisinde teslim edilmediğinden bahisle sözleşmesinin feshedildiği anlaşılmaktadır.

Davacı şirket ile 31/10/2019 tarihinde imzalanan sözleşmeye konu asıl edimlerin (iş artışına konu ürünler dışında) davacı şirket tarafından eksiksiz olarak yerine getirildiği hususunda herhangi bir ihtilaf bulunmamaktadır.

Öte taraftan davacı tarafından sözleşmenin iş artışına yönelik kısmı (1.-6. kısımlar) yönünden iptali istemiyle ... Asliye Hukuk Mahkemesi'de açılan davada, anılan Mahkeme'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile davacının sözleşmeye konu asıl yükümlülüğünü yerine getirdiği, tüm malzemeleri idareye teslim ettiği, sözleşme bedeli üzerinden yapılan iş artışının yerinde olmadığından bahisle davanın kabulüne ve sözleşmenin 1.-6. grup ürünlere yönelik feshedilmesine karar verildiği, anılan kararın … Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile usuli gerekçelerle bozulduğu görülmüş ise de söz konusu istinaf kararında ilk derece Mahkemesince esasa yönelik tespitlerin yerinde olduğu değerlendirmesine de yer verildiği anlaşılmıştır.

Bu itibarla, taraflar arasındaki 31/10/2019 tarihinde imzalanan sözleşmeye konu asıl tüm edimlerin davacı tarafından eksiksiz olarak yerine getirildiğinin sabit olduğu, bu hususta bir ihtilafın bulunmadığı, iş artışına ilişkin yukarıda adli yargı yerince belirtilen tespitler de göz önüne alındığında sadece iş artışına ilişkin ürünlerin teslim edilmediğinden hareketle mücbir sebepler dışında ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmediği gerekçesiyle davacının bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan 1 (bir) yıl süre ile yasaklanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk,

dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.