Danıştay 13. Daire E.2023/3267 K.2024/19

Dava konusu istem: Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü'nce 15/09/2021 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen "Kimyevi Gübre" alım ihalesinde ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibinin sözleşme imzalamaya gelmemesi üzerine ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlenen davacı şirkete yapılan davet üzerine süresi içerisinde sözleşme imzalamaya gelmediğinden bahisle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 44. ve 58. maddeleri uyarınca 6 ay süre ile tüm kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin 17/11/2021 tarih ve 31662 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; mal alımı ihalesinin konusu olan kimyevi gübrenin (üre (%46)) yurt içi üretiminin olmadığı, tamamının ithalat yoluyla tedarik edildiği, uluslararası piyasalarda doğal gaz fiyatlarında yaşanan yükselişlere bağlı olarak granül üre fiyatlarında çok yüksek düzeyde artışlar gerçekleştiği, Eylül 2021 başında ortalama 450 USD/Ton olan granül üre fiyatlarının davacı şirketin sözleşme imzalamaya davet edildiği 15/10/2021 tarihinde %90 oranında artış göstererek 950 USD/Ton seviyesine yükseldiği,

tamamen ithalata bağlı olan ürünün yurt içi fiyatının oluşmasında tedarik sıkıntısının yanında döviz kurlarındaki artışın da etkili olmasıyla granül üre yurt içi fiyatının ihalenin yapıldığı tarih ile sözleşme imzalamaya davet edildiği tarih arasında geçen bir aylık sürede %100'ün üzerinde arttığının görüldüğü, bu sürecin davacı şirketin teklif edilen tutardan ürün tedarikini imkânsız hâle getirdiği, uluslararası piyasalarda kısa sürede ortaya çıkan fiyat artışları ve buna bağlı olarak tedarik sıkıntısının davacı açısından öngörülmez ve önlenemez nitelikte olduğu, bu durumun mücbir sebep oluşturduğu anlaşıldığından,

davacı şirketin 6 ay süreyle ihalelerden yasaklanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesi'nce, Dairemizin 05/06/2023 tarih ve E:2023/1334, K:2023/2871 sayılı bozma kararına uyularak verilen kararda; davacı tarafından, ihale tarihi ile sözleşmeye davet tebligatının kendisine ulaştığı tarih arasında ulusal ve uluslararası piyasalarda olağanüstü fiyat yükselişleri, kur değişimleri ve arz sıkıntısının meydana geldiği, ihale konusu ürün olan granül ürenin ülkemizde tüketiminin yıllık 2 milyon ton civarında olduğu, yurt içinde üretim yapılmadığı için tüketim miktarının tamamının ithalat yoluyla karşılandığı,

uluslararası piyasalardaki doğal gaz fiyatlarında yaşanan yükselişlere bağlı olarak granül üre fiyatlarında rekor düzeyde artışların gerçekleştiği, Eylül 2021 başında ortalama 450 USD/Ton olan granül üre fiyatlarının 15 Ekim 2021 tarihi itibarıyla yaklaşık %90 oranında artış göstererek 850 USD/Ton'a ulaştığı, fiyatlarda yaşanan bu olağanüstü artışın tedarik sorununu beraberinde getirdiği,

tedarik sıkıntısının yanında döviz kurlarındaki artışın da etkili olmasıyla granül üre yurt içi fiyatının ihalenin yapıldığı tarih ile sözleşme imzalamaya davet edildiği tarih arasında geçen bir aylık sürede %100'ün üzerinde arttığı hususları ileri sürülse de, ifa imkânsızlığının somut olarak ortaya konulamadığı, ihale konusu ürün olan granül ürenin tamamının ithalat yoluyla karşılanıp karşılanmadığının belirsiz olduğu ve mal alım ihalelerinde ihale tarihi ile ihale konusu malın teslim tarihi arasında fiyat değişimleri yaşanması muhtemel olduğundan teslim anındaki fiyatın teklif verilme aşamasında net olarak bilinmesinin mümkün olmadığı,

bu durumun mal alımı ihalelerinde karşılaşılması mümkün bir hâl olduğundan mücbir sebep olarak kabul edilemeyeceği, bu itibarla, davacının 6 ay süre ile tüm kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davalı tarafın istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi'nce verilen kararın kaldırılmasına, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca esastan incelenen davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, mücbir sebep için gerekli şartların gerçekleştiği, döviz kurundaki olağanüstü artışın ve uluslararası tedarik sıkıntısının kendilerinin kusurundan kaynaklanmadığı, olağanüstü ekonomik şartların maliyette katlanılması mümkün olmayan bir külfet yaratarak taahhüde engel teşkil ettiği, gübrenin çoğunlukla ithalat yoluyla temin edildiğinin piyasa aktörlerince bilindiği, bu husus araştırılmaksızın granül ürenin ithalat yoluyla temin edildiğinin belirsiz olduğu belirtilerek karar verilmesinin hatalı olduğu; müdahil tarafından, mücbir sebep şartlarının gerçekleştiği, yaşanan fiyat artışının öngörülebilir ve katlanılabilir olmadığı, ayrıca tedarik sıkıntısına neden olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, hukuka uygun olan kararın onanması gerektiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge İdare Mahkemesi kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Anılan Kanun'un 50. maddesinin 4. fıkrasında, "Danıştayın bozma kararına uyulduğu takdirde, bu kararın temyiz incelemesi, bozma kararına uygunlukla sınırlı olarak yapılır." hükmü bulunmaktadır. Aktarılan kurallar göz önünde bulundurulduğunda, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri, Dairemizin bozma kararındaki esaslara uyularak verilen temyize konu kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.