Danıştay 13. Daire E.2024/3546 K.2025/525

Dava konusu istem: DSİ Genel Müdürlüğü Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Daire Başkanlığınca 04/07/2024 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı “Hatay Reyhanlı Ovası 2. Kısım Arazi Toplulaştırma, Tarla İçi Kapalı (Borulu) Drenaj ve Tigh Projesi” ihalesine katılan ve teklifine dair aşırı düşük açıklaması yeterli bulunmayan davacı şirket tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusunun 2. iddianın reddine ilişkin kısmı yönünden 25/09/2024 tarih ve 2024/UY.ll-1206 sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen kararda; davalı idare tarafından isteklilere gönderilen aşırı düşük teklif sorgulama yazısında açıklama istenilen 5 adet iş kalemine ve söz konusu iş kalemlerine ait analiz formatlarına yer verildiği, açıklama istenilen ve açıklama istenilmeyen analiz girdilerine yer verildiği, bu kapsamda davalı idare tarafından aşırı düşük teklif sorgulaması ekinde davacıya gönderilen “RYHN 25 -Arazide kaba tesviye yapılması M3” iş kalemine ilişkin analiz formatı içerisinde “Traktör skreyper (TD 20 veya emsali 111 HP + Vagon kova 8Yd3)” analiz girdisinin yer aldığı,

davacı tarafından aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında “Traktör skreyper (TD 20 veya emsali 111 HP + Vagon kova 8Yd3)” analiz girdisinin amortisman hesabı yapılmak suretiyle açıklandığı ve söz konusu analiz girdisi için 1.086.000,00-TL birim fiyat öngörüldüğü, “Traktör skreyper (TD 20 veya emsali 111 HP + Vagon kova 8Yd3)” için SMMM tarafından hazırlanan Demirbaş Makina Teçhizat ve Ekipman Amortisman Kayıt Tespit Tutanağının sunulduğu, sunulan tutanak içerisinde “1998 Model Motor No:...

Saşe No: ...

Traktör Skreyper 111 Hp Vagon Kova” açıklamalarına yer verildiği, Kamu İhale Genel Tebliği'nin 45.1.13.17. maddesi gereğince tesis, makine, teçhizat ve diğer ekipman (iş makinesi) analiz girdilerine ilişkin açıklamaların “resmi rayiçler” veya isteklinin kendi malı olan iş makineleri için “satın alma bedeli” üzerinden yapılabileceği, rayici olan iş makineleri için satın alma bedeli üzerinden nasıl açıklama yapılacağının anılan maddenin (a) ve (b) bentlerinde belirtildiği; rayici bulunmayan iş makineleri için ise satın alma bedeli üzerinden açıklama yapılmasının önünde bir engelin bulunmadığı,

dolayısıyla rayici bulunmayan iş makineleri için “satın alma” bedeli kullanılarak açıklama yapılmasının mümkün olduğu, aynı zamanda resmi rayici bulunmayan iş makineleri için üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri kullanılmak suretiyle de açıklama yapılabileceği, davacı tarafından resmi rayici bulunan "Traktör Skreyper (TD 20 veya emsali 111 HP + Vagon Kova 8Yd3)" girdisi için öngörülen bedelin amortisman hesabı yapılarak belirlendiği, bu hususun tevsiki amacıyla SMMM tarafından düzenlenen Demirbaş Makina Teçhizat ve Ekipman Amortisman Kayıt Tespit Tutanağının sunulduğu,

Sunulan Demirbaş Makina Teçhizat ve Ekipman Amortisman Kayıt Tespit Tutanağından "Traktör Skreyper"in 111 HP motor gücünde olduğu ve söz konusu özellik bakımından idarece hazırlanan analiz formatındaki veriler ile uyumlu olduğu anlaşılmakla birlikte, vagon kovanın “8Yd3” kapasitesinde olup olmadığının söz konusu belgeden anlaşılamadığı, söz konusu özelliğe yönelik olarak başkaca herhangi bir tevsik edici belge sunulmadığı anlaşıldığından,

davacının söz konusu ihaleye ilişkin olarak sunmuş olduğu teklife dair davalı idarece talep edilen aşırı düşük fiyat teklif açıklamasının değerlendirilmesi sonucunda, açıklamaları yeterli bulunmadığından bahisle tesis edilen işleme yapılan itirazen şikayet başvurusunun reddine yönelik dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, sunulan açıklama bir bütün olarak değerlendirildiğinde "Traktör skreyper"ın kabul edilen diğer özelliklerinin yanında "8Yd3" kova kapasiteli olduğunun anlaşıldığı, kamu rayiçlerinde "Traktör skreyper" adlı makinanın tek olduğu, başka özellikleri ve farklı versiyonu olan başka bir makina olmadığı, SMMM Demirbaş Makina Teçhizat ve Ekipman Amortisman Kayıt Tespit Tutanağı'nda "Traktör Skreyper 111 HP Vagon Kova)" olarak geçen makinanın kova kapasitesinin "8Yd3" olduğu hususunda tereddüt bulunmadığı, tutanakta "8Yd3" ifadesinin eksik olmasının SMMM'den kaynaklanan bilgi eksikliği olduğu,

makinanın faturasının veya demirbaş defterinin istenmesinin teklifi değiştirecek ve esasına etki edecek nitelikte olmadığı gibi 28.000.000,00-TL kamu zararına neden olacak nitelikte bir eksiklik de olmadığı, bilgi eksikliği kapsamında makineye ilişkin fatura veya demirbaş defteri istenmemesinin mevzuata aykırı olduğu, amortisman defterinin ve faturanın sonradan değiştirilemeyeceği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, temyize konu kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

DSİ Genel Müdürlüğü Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Daire Başkanlığı tarafından ... tarihinde açık ihale usulü ile ... ihale kayıt numaralı “Hatay Reyhanlı Ovası 2. Kısım Arazi Toplulaştırma, Tarla İçi Kapalı (Borulu) Drenaj ve Tigh Projesi” ihalesi gerçekleştirilmiştir.

Yaklaşık maliyeti 825.844.164,25-TL olarak belirlenen ve 40 isteklinin katıldığı ihalede, aşırı düşük teklif sınır değeri 527.922.369,25-TL olarak belirlenmiştir. Teklifi sınır değerin altında kalan 19 istekliden aşırı düşük teklif açıklaması istenmiş olup, davacı şirket dahil 3 istekli aşırı düşük teklif açıklaması sunmuştur. Sunulan aşırı düşük teklif açıklamaları idarece uygun görülmeyerek ihale dava dışı bir iş ortaklığı uhdesinde bırakılmıştır.

Davacı şirket tarafından konuya ilişkin olarak yapılan itirazen şikayet başvurusunun reddi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı Düşük Teklifler” başlıklı 38. maddesinde, “İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

Kurum, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye, ihalenin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaşık maliyeti 8 inci maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya yetkilidir. İhale komisyonu bu maddenin uygulanmasında Kurum tarafından yapılan düzenlemeleri esas alır.” kuralları yer almaktadır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Sınır değer tespiti ve aşırı düşük teklifler” başlıklı 45. maddesinde, “… 45.1.13. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamada, sorgulamaya konu iş kalemlerine/gruplarına ilişkin analizler ile bu analizlere dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir.

İsteklilerin analizlerine dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler;...

d. Ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanakları,

e. Stoğunda bulunan mallara ilişkin stok tespit tutanakları,

f. İdarece istenmesi durumunda yardımcı analizler v.b. dir.

İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları açıklamaları kapsamında sunacaklardır. ...

45.1.13.17. Tesis, makine, teçhizat ve diğer ekipman (İş makinesi) analiz girdilerine ilişkin açıklamalar; resmi rayiçler veya isteklinin kendi malı olan iş makineleri için satın alma bedeli üzerinden yapılabilir. Üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifi ancak resmi rayici bulunmayan iş makineleri için kullanılabilir.

İsteklilerin kendi malı olan iş makinesinin satın alma bedeli üzerinden yapacağı açıklamalarda, bu hususları tevsik eden belgelerin açıklama kapsamında sunulması zorunludur. Ayrıca, bu açıklamada iş makinesine ilişkin tutar olarak;

a) İş makinesinin satın alma tarihinden sonra amortisman süresinin dolmuş olması halinde, amortisman maliyeti katsayısı dışında kalan maliyet katsayıları (yedek parça, tamir-bakım, sermaye faizi-sigorta, nakil-montaj-demontaj) toplamı (ilgili analizde miktar kısmına yazılarak) ile resmi rayicin çarpılması sonucu bulunacak tutar,

b) İş makinesinin satın alma tarihinden sonra amortisman süresinin dolmamış olması halinde ise, (a) bendinde hesaplanan tutarın altında olmamak koşuluyla, iş makinesinin satın alma bedeli ile analiz girdi miktarının çarpılması sonucu bulunacak tutar kullanılabilecektir.” açıklamaları bulunmaktadır.

Davaya konu ihaleye ilişkin İdari Şartname’nin "Aşırı düşük teklifler” başlıklı 33. maddesinde, “33.1. Teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir. Bu kapsamda; ihale komisyonu sınır değerin altında kalan teklifleri aşırı düşük teklif olarak tespit eder ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. İhale komisyonu;

a) Yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen işin özgünlüğü, gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifi reddedilir.” kuralları yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan kurallardan, ihale kapsamında teklifi aşırı düşük olan isteklilerden, ihaleyi gerçekleştiren idarece aşırı düşük teklif açıklaması isteneceği, aşırı düşük teklif açıklaması istenen iş kalemlerine ilişkin olarak isteklilerin analizler ile bu analizlere dayanak belgeleri sunmaları gerektiği, tesis, makine, teçhizat ve diğer ekipman (iş makinesi) analiz girdilerine ilişkin açıklamaların “resmi rayiçler” veya isteklinin kendi malı olan iş makineleri için “satın alma bedeli” üzerinden yapılabileceği, kamu rayici olan iş makineleri için satın alma bedeli üzerinden nasıl açıklama yapılacağının Kamu İhale Genel Tebliği'nin 45.1.13.17. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde belirtildiği anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, davalı idare tarafından isteklilere gönderilen aşırı düşük teklif sorgulama yazısında açıklama istenilen 5 adet iş kalemine ve söz konusu iş kalemlerine ait analiz formatlarına yer verildiği, “RYHN 25 - Arazide kaba tesviye yapılması M3” iş kalemine ilişkin analiz formatı içerisinde “Traktör skreyper (TD 20 veya emsali 111 HP + Vagon kova 8Yd3)” analiz girdisinin yer aldığı, davacı tarafından anılan analiz girdisinin amortisman hesabı yapılmak suretiyle açıklandığı ve söz konusu analiz girdisi için 1.086.000,00-TL birim fiyat öngörüldüğü,

dayanak olarak SMMM tarafından hazırlanan Demirbaş Makina Teçhizat ve Ekipman Amortisman Kayıt Tespit Tutanağının sunulduğu, sunulan tutanak içerisindeki açıklamada “1998 Model Motor No:... Saşe No: ... Traktör Skreyper 111 Hp Vagon Kova” ifadesine yer verildiği anlaşılmıştır.

Bununla birlikte, davacı şirketin aşırı düşük teklif açıklamasına ilişkin üst yazısında, uyuşmazlık konusu analiz girdisi bakımından, olası hesaplama hatalarının önüne geçmek adına hesaplamaya konu edilebilecek en düşük fiyatların analizlerde yukarı doğru yükseltildiği ve mevzuata uygun sınırlar içerisinde kalındığı belirtilmiştir.

Nitekim davalı idarece yapılan değerlendirmede, davacı tarafından resmi rayici bulunan girdi için öngörülen bedelin amortisman hesabı yapılarak belirlendiği, bu hususun tevsiki amacıyla SMMM Demirbaş Makina Teçhizat ve Ekipman Amortisman Kayıt Tespit Tutanağı'nın sunulduğu, sunulan tutanaktan makinenin motor gücü bakımından idarece hazırlanan analiz formatındaki veriler ile uyumlu olduğu, ancak anılan belgeden vagon kovanın "8Yd3" kapasitesinde olup olmadığı anlaşılamadığından itirazen şikayet başvurusu reddedilmiştir.

Konuya ilişkin olarak yapılan araştırmada, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayınlanan 2024 Yılı İnşaat ve Tesisat Birim Fiyatları'nda yer alan "10.120. - İnşaat Makina ve Araçları Rayiçleri" listesinde, 10.120.1010 poz numarası ile "Traktör skreyper (TD 20 veya emsali 111 HP+Vagon kova 8Yd3)" tanımına yer verildiği, rayiç fiyatı olarak da 2.100.000,00-TL gösterildiği, ayrıca 111 HP motor gücündeki tüm "Traktör skreyper"lerin farklı pozlar altında aynı kova kapasitesine sahip olduğu tespit edilmiştir.

Davacı tarafından dava dilekçesi ve temyiz dilekçesi ekinde sunulan belgeler incelendiğinde, davacının 28/07/2023 tarihinde “1998 Model Motor No:... Saşe No:... Traktör Skreyper 111 Hp Vagon Kova 8Yd3” ürününü satın aldığına dair fatura ile bu faturaya dair bilgilerle "98 MDL Traktör Skreyper 111HP Vagon Kova 8Yd3" kaydını içeren SMMM onaylı Demirbaş Listesi'ni sunduğu görülmüştür.

Bu itibarla, davacı şirket tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında “Traktör skreyper (TD 20 veya emsali 111 HP + Vagon kova 8Yd3)” analiz girdisi için sunulan SMMM Demirbaş Makina Teçhizat ve Ekipman Amortisman Kayıt Tespit Tutanağında yer alan “1998 Model Motor No:... Saşe No:...

Traktör Skreyper 111 Hp Vagon Kova” ifadesinin sonunda kova kapasitesine dair "8Yd3" ibaresinin yer almamasının tamamlatılabilecek bir bilgi (yazım) eksikliği niteliğinde olduğu, nitekim davacı tarafından dava dilekçesi ve temyiz dilekçesi eklerinde sunulan fatura ve demirbaş listesinde kova kapasitesine dair ayrıntının da yer aldığı anlaşıldığından, davacı şirketin aşırı düşük teklif açıklamasının uygun görülmemesi konusunda yaptığı itirazen şikayet başvurusunun anılan iddia yönünden reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.