Danıştay 13. Daire E.2024/640 K.2024/1091

Dava konusu istem: ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, No:... adresinde bulunan davacıya ait işyerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edildiğinden bahisle aynı işyeri için düzenlenmiş olan açık alkollü içki satış belgesinin 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasası'nın Düzenlenmesine Dair Kanun'un 8. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca iptal edilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Tarım ve Orman Bakanlığı Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; davacıya ait işyerine ilişkin işyeri açma ve çalıştırma ruhsatının iptaline dair ... Belediye Başkanlığı'nın... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada,...

İdare Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyasında yapılan yargılamada Mahkemenin 24/08/2022 tarihli kararı ile " ... "içkili kafetarya" olarak faaliyet göstermesine karşın, konsomasyon hizmeti sunduğu anlaşılan iş yeri hakkında İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 13. maddesi uyarınca işyeri açma ve çalıştırma ruhsatının iptali yönünde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir. " gerekçesiyle işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği, bu karara karşı yapılan itirazın ise ...

Bölge İdare Mahkemesi ....İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve Yd. İtiraz No:...sayılı kararı ile reddedildiği,... İdare Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyasında verilen... tarihli yürütmenin durdurulmasına ilişkin karar sonrasında ...

Belediye Başkanlığı'nca ... tarihinde davacıya ait işyerinin mührünün açılarak ruhsatının geri verildiği, bu durumda, işyeri açma ve çalıştırma ruhsatının iptal edilmesi halinde içki satış belgesinin de iptaline karar verilebileceği izahtan vareste olup; bu kapsamda davacıya ait içki satış belgesinin iptaline ilişkin işlemin dayanağı olan işyeri açma ve çalıştırma ruhsatının iptal edilmesine ilişkin işlemin mahkeme kararı ile yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği, bu kapsamda dava konusu işlemin dayanağı olan işlemin hukuka aykırı olduğunun mahkeme kararı ile tespit edilerek yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği anlaşıldığından,

dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdarî Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Davacıya ait işyeri için düzenlenen işyeri açma ve çalışma ruhsatı ... Belediye Başkanlığı'nın ... tarih ve .. sayılı işlemi ile iptal edilmiş ve bu durum davalı idareye bildirilmiş, davalı idare tarafından söz konusu bildirime istinaden 4733 sayılı Kanun'un 8. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca aynı işyeri için düzenlenen açık alkollü içki satış belgesinin iptal edilmesine karar verilmiş, bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14/3. maddesinde, dilekçelerin görev ve yetki, idarî merci tecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet ve Kanun'un 3. ve 5. maddelerine uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği; 15/1-a maddesinde de, yetkili olmayan mahkemede açılan davanın yetki yönünden reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.

2577 sayılı Kanun'un "İdari davalarda genel yetki" başlıklı 32. maddesinde, ''Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla bu Kanunda veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması hâlinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idarî merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Bu Kanun'un uygulanmasında yetki kamu düzenindendir.''; 34. maddesinin birinci fıkrasında ise, "İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskan gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin idari davalarda yetkili mahkeme taşınmaz malların bulunduğu yer idare mahkemesidir." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari davalarda genel yetki, 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinde düzenlenmiş olup bu maddenin birinci fıkrasına göre, iptal davalarında yetki konusundaki genel kural, dava konusu idari işlemi tesis eden idarî merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinin yetkili olmasıdır.

2577 sayılı Kanun'un 33. ile 37. maddeleri arasında ise, kamu görevlileri ile ilgili davalarda, taşınmaz ve taşınır mallara ilişkin davalarda, tam yargı davalarında ve vergi uyuşmazlıklarında geçerli olan özel yetki kuralları düzenlenmiştir.

Kanun'un 34. maddesinde, taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasından kaynaklanan iptal ve tam yargı davaları ile konusu taşınmaz mal olan idari sözleşme uyuşmazlıklarından ve ayrıca kamu mallarına ilişkin idari davalardan söz edilmiştir. Maddenin öngördüğü özel yetki kuralı kesin nitelikte olduğundan, anılan davaların mutlaka ilgili taşınmazın bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde görülmesi gerekmekte, 32. maddenin birinci fıkrasındaki genel yetki kuralının bu alanda geçerliliği bulunmamaktadır (Kâzım YENİCE/Yüksel ESİN, Açıklamalı-İçtihatlı-Notlu İdari Yargılama Usulü, 1983, Ankara, s.656).

Aslında, 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde düzenlenen idarî dava türlerinden hiçbirinin konusu taşınmaz mallar değildir. Dolayısıyla, 34. maddede yer alan "taşınmaz mallara ilişkin davalar" ifadesinden anlaşılması gereken, taşınmaz malları konu edinen idarî davalar değil; "idarî uyuşmazlığın kaynağı olan taşınmaz mallarla ilgili bir isteği karşılayan" ya da "taşınmaz mallar üzerindeki bir hakkı ihlâl eden" idarî işlemleri konu edinen idarî davalardır (Turgut CANDAN, Açıklamalı İdari Yargılama Usulü Kanunu, 2020, Ankara, s.1051).

İptal davalarında, yetkili mahkemenin tespitinde 32. maddede belirlenen ilkenin uygulanmasının esas olduğu, bu genel kuraldan ayrılmanın ancak özel bir yetki kuralının varlığı hâlinde mümkün olduğu, 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinde düzenlenen özel yetki kuralının ise taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasını veya taşınmaza bağlı hakları konu alan işlemlere karşı açılan davalara yönelik olduğu açıktır.

Dosyanın incelenmesinden; davacıya ait işyerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesi üzerine söz konusu ruhsata istinaden aynı işyeri için düzenlenmiş olan açık alkollü içki satış belgesinin 4733 sayılı Kanun'un 8. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca Tarım ve Orman Bakanlığı Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı tarafından iptal edilmesine ilişkin işlemden kaynaklanan uyuşmazlığın, 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinin birinci fıkrası kapsamında imar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına veya taşınmaza bağlı hak kapsamında bulunan bir işleme yönelik olmadığı,

uyuşmazlığın çözümünde 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki genel yetki kuralı uyarınca, dava konusu işlemi tesis eden idarî merci olan Tarım ve Orman Bakanlığı Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı'nın bulunduğu yerdeki ... İdare Mahkemesi'nin yetkili olduğu sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davanın yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının ... İdare Mahkemesi'ne gönderilmesini teminen İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak Mahkemesi'ne iadesi gerekirken esasın incelenmesi suretiyle verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.