Danıştay 13. Daire E.2025/1847 K.2025/3335

Dava konusu istem: Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Genel Müdürlüğünce (MKE A.Ş.) istisna kapsamında gerçekleştirilen "Boran Obüsü İçin 19 Adet Atış Kontrol Sistemi Alımı İşi" ihalesi uhdesinde kalan davacı şirketin, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 25. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde belirtilen mücbir sebepler dışında taahhüdünü sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirmediğinden bahisle, anılan Kanun'un 26. maddesi uyarınca 1 (bir) yıl süreyle tüm kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin 22/09/2023 tarih ve 32317 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin, MKE A.Ş. ile imzaladığı "Boran Obüsü için 19 Adet Atış Kontrol Sistemi" alım işinin teslimini sözleşmede belirtilen süre içerisinde gerçekleştirmediği ve üzerine düşen yükümlülüğü yerine getirmediği sabit ise de, 7330 sayılı Kanun uyarınca MKE A.Ş.'nin 4735 sayılı Kanun hükümlerine tabi olmadığının açıkça hüküm altına alındığı,

Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Genel Müdürlüğünün 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun 3'üncü Maddesinin (g) Bendi Kapsamında Yapacağı Mal ve Hizmet Alımları Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca yapılacak ihale ve sözleşmelerde 4734 sayılı Kanun ile 4735 sayılı Kanun'un ceza ve ihalelere katılmaktan yasaklamaya ilişkin hükümlerin uygulanması yönünde düzenlenen Yönetmelik'in de 10/05/2023 tarihi itibarı ile yürürlükten kalktığı anlaşıldığından,

davacı şirketin sözleşmede belirtilen edimlerini süresi içerisinde yerine getirmediği gerekçesiyle 4735 sayılı Kanun uyarınca bir yıl süreyle tüm kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince, Dairemizin 26/09/2024 tarih, E:2024/2319, K:2024/3576 sayılı bozma kararına uyularak verilen kararda. 03/07/2021 tarih ve 31530 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un "Muafiyet" başlıklı 8. maddesi kapsamında MKE A.Ş.

Genel Müdürlüğünce istisna kapsamında gerçekleştirilen ihalenin 13/08/2021 tarihinde Bakan "Olur"u ile yürürlüğe giren Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Tarafından Yapılacak Mal ve Hizmet Alımları ile Yapım İşlerine İlişkin Usul ve Esaslar çerçevesinde yapıldığı, anılan Usul ve Esasların dayanağının ise 7330 sayılı Kanun olduğu,

söz konusu Usul ve Esaslar yürürlüğe girdikten sonra 4734 sayılı Kanun ile 4735 sayılı Kanun'un ceza ve yasaklamalara ilişkin hükümlerine atıf yapan Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Genel Müdürlüğü'nün 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 3'üncü Maddesinin (g) Bendi Kapsamında Yapacağı Mal ve Hizmet Alımları Hakkında Yönetmelik'in 10/05/2023 tarihinde yürürlükten kaldırıldığı, anılan Usul ve Esasların 16. maddesinde de aynı atıfın yapıldığının anlaşıldığı,

Bu itibarla, 4734 sayılı Kanun'da belirtilen istisna kapsamındaki ihalelere özgü yürürlüğe konulan Bakanlar Kurulu kararlarında ya da ilgili kurumlar tarafından çıkarılan yönetmeliklerde, ceza ve yasaklamaya ilişkin hükümler açısından 4735 sayılı Kanun'a atıf yapılması durumunda, söz konusu ihaleler sonucunda düzenlenen sözleşme konusu işin yürütümü sırasında 4735 sayılı Kanun'da sayılan yasak fiil veya davranışların işlenmesi halinde, yine 4735 sayılı Kanun uyarınca ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilebileceği,

Dosya incelendiğinde, Makine ve Kimya Endüstrisi Çankırı Silah Fabrikası Müdürlüğünün Bangladeş siparişi kapsamında "18+1 adet Boran Obüsü için Atış Kontrol Sistemi" alımına ilişkin olarak 22/06/2022 tarihinde alım talebi ve eki teknik şartnameyi Tedarik Zinciri Direktörlüğüne ilettiği, anılan talep uyarınca MKE A.Ş. Genel Müdürlüğünce istisna kapsamında ihalenin gerçekleştirildiği, 06/07/2022 tarihinde davacı ve ...

Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş.'den 14/07/2022 tarihine kadar tekliflerin iletilmesinin istenildiği, ihalenin davacı uhdesinde kaldığı, taraflar arasında 08/08/2022 tarihinde sözleşme imzalandığı, davacıya avans teminat mektubu karşılığında 2.137.500,00 USD avans ödemesi yapıldığı, anılan sözleşmenin 8. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca 3 adet atış kontrol sisteminin Aralık 2022'de, kalan 16 adet atış kontrol sisteminin Nisan 2023'te teslim edilmesi gerektiği, yüklenicinin herhangi bir teslimat yapmaması üzerine,

30/04/2023 (revize tarih) tarihine kadar teslim edilmesi gerekirken edilmeyen 16 adet atış kontrol sistemi için 08/05/2023 tarihinde fesih ihbarnamesi tebliğ edilerek "Sözleşmenin Feshi ve Tasfiyesi" başlıklı 29.1 maddesinin (a) fıkrasının 1. bendi uyarınca sözleşme yükümlülüklerini 20 gün içerisinde tamamlaması, aksi halde sözleşmenin feshedileceğinin davacıya bildirildiği, davacı tarafından 29/05/2023 tarihli yazı ile gecikmenin kendilerinden kaynaklanmadığı ileri sürülerek, en az 300 gün cezasız süre istenildiği,

MKE A.Ş.'nin 21/06/2023 tarihli yazısıyla, 29/05/2023 tarihli dilekçelerinin incelendiği ve cezasız süre uzatım taleplerinin uygun görülmediği, sözleşme yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi nedeniyle sözleşmenin feshedildiği (01/06/2023 tarihli Genel Müdür Oluru), toplam 1.089.000,00 USD gecikme cezasının sözleşmede yer alan banka hesaplarına en kısa sürede yatırılmasının bildirildiği,

verilen süre içerisinde de sözleşmeye konu teslimatlara ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmediğinden bahisle, ... tarih ve ... sayılı Olur ile davacı şirketin 4735 sayılı Kanun'un 25. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendi ile 26. maddesi uyarınca 1 (bir) yıl süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına karar verildiği, bu kararın 22/09/2023 tarih ve 32317 sayılı Resmi Gazete’de yayımlandığının anlaşıldığı,

Davacı tarafından gecikmenin kabul edildiği ancak kendilerinden kaynaklanmadığının ileri sürüldüğü, buna karşın 3 adet atış kontrol sisteminin Aralık 2022'de teslimi sözleşmede hüküm altına alınmış iken, ataletsel navigasyon sisteminin yurtdışından tedarik edilmesine yönelik davalı şirketten son kullanıcı belgesi için ilk talep, sözleşmenin imzalandığı tarihten dört ay sonra 5 Aralık 2022'de yapıldığından, ilk teslimatın Aralık sonuna kadar gerçekleştirilmesinin söz konusu olamayacağı, bu gecikmenin de bir başkasından kaynaklanmadığı,

ataletsel navigasyon sistemini kendisinin üretip üretmeyeceğini veya tedarik edeceği yeri ancak davacının kendisinin bilebileceği, davalı şirketin bu belgeyi iki gün içinde hazırladığı, bu belgedeki şekil eksiklikleri nedeniyle yapılan başvuruların da ivedilikle karşılandığı, Bangladeş makamları ile MKE A.Ş. arasında imzalanan sözleşme uyarınca işin Teknik Şartnamesi'nden farklı olarak yapılacak değişikliğin sözleşme bedelinin %3'üne karşılık geldiği, bu miktarda değişikliğin, işin konusu dikkate alındığında çok düşük tutarda olduğu ve her işte karşılaşılabileceği, gecikmenin de gerekçesinin olamayacağının açık olduğu,

Bu durumda, davacı şirketin, MKE A.Ş. ile "Boran Obüsü için 19 Adet Atış Kontrol Sistemi" alım işi için imzaladığı sözleşmenin teslimi hususunda sözleşmede belirtilen süre içerisinde atış kontrol sistemlerini teslim etmediği ve üzerine düşen yükümlülüğü yerine getirmediği sabit olduğundan, 4735 sayılı Kanun uyarınca bir yıl süreyle kamu ihalelerinden yasaklanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, davalının istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, dava devam ederken dava konusu işleme sebebiyet veren hususlar hakkında MKE A.Ş. ile sulh anlaşması imzalandığı, anılan sözleşme neticesinde davalı idare tarafından yasaklama kararının kaldırılmasına ilişkin kararın alındığı ve anılan kararın Resmi Gazete'de yayımlandığı, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, davacı hakkında alınan yasaklama kararının yapılan sulh anlaşmasına istinaden Bakan Oluru ile kaldırıldığı ve Resmi Gazete'de yayımlandığı, konusuz kalan temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

MKE A.Ş. Genel Müdürlüğü'nce istisna kapsamında gerçekleştirilen "Boran Obüsü İçin 19 Adet Atış Kontrol Sistemi Alımı İşi" ihalesi davacı şirketin uhdesinde kalmış ve 08/08/2022 tarihinde davacıyla sözleşme imzalanmıştır.

Davacı tarafından, sözleşmeye konu 3 adet atış kontrol sisteminin (AKS) Aralık 2022'de, kalanın ise Nisan 2023'te teslim edilmesi gerekmekte olup yüklenici tarafından herhangi bir teslimat yapılmaması üzerine, davalı idarece 08/05/2023 tarihinde Sözleşmenin yükümlülüklerinin 20 gün içerisinde tamamlaması, aksi halde sözleşmenin feshedileceği ihtar edilmiş, verilen süre içerisinde sözleşmeye konu teslimatlara ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmediğinden bahisle de 01/06/2023 tarihinde Sözleşme feshedilerek, davacı hakkında 1 (bir) yıl süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına karar verilmiş, bu karar 22/09/2023 tarih ve 32317 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden, Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş. ile davacı arasında "Boran Obüsü İçin 19 Adet Atış Kontrol Sistemi" alımı için imzalanan ve feshedilen sözleşmeye ilişkin MKE A.Ş. Yönetim Kurulu'nun 05/09/2024 tarih ve 11 nolu kararı doğrultusunda sulh anlaşmasının imzalandığı, böylece yasaklama kararına dayanak oluşturan fesih işlemlerinin, anılan karar kapsamında yüklenici ile imzalanan sulh anlaşması uyarınca ortadan kalktığı, davalı Bakanlığın... tarih ve ... sayılı Makam Oluru ile, davacı hakkında tesis edilen yasaklama kararının kaldırılmasına karar verildiği, anılan kararın 03/07/2025 tarih ve 32945 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandığı görülmektedir.

Bu durumda, dava konusu işlemin idare tarafından geri alındığı ve davanın konusuz kaldığı anlaşıldığından, oluşan bu yeni hukuki durum dikkate alınarak Bölge İdare Mahkemesince yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.