Danıştay 13. Daire E.2025/2109 K.2025/3197

Dava konusu istem: İstanbul ili, Sultangazi ilçesinde bulunan ... Ortaokulu kantininin işletme hakkının verilmesine ilişkin imzalanan kira sözleşmesinin süresinin dolduğundan bahisle Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nin 21. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca anılan kantinin muhammen bedelinin 35.000,00-TL olarak belirlenmesine ilişkin ... tarihli Okul Kantini Aylık Muhammen Bedel Tespit Tutanağı'nın iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince, "davanın görev yönünden reddi" yolundaki kararın Dairemizin 27/02/2025 tarih ve E:2025/204, K:2025/990 sayılı kararı ile bozulması üzerine işin esasına yönelik verilen kararda; davacı ile davalı idare arasında en son 26/09/2023 tarihinde yürürlüğe girmek üzere imzalanan Kira Sözleşmesi'nin 6. maddesi ile Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nin 21. maddesinde kira bedelinin, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE-on iki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında artırılması öngörülmekle birlikte, aynı madde kapsamında,

kira bedelinin tespitine ilişkin önemli ölçüde farklılaşma (öğrenci mevcudunda en az %25 oranında azalış veya artış, kiracının cirosunu önemli derecede etkileyecek Bakanlık tarafından getirilen kısıtlayıcı düzenlemeler) olması halinde, muhammen bedelin yeniden tespit edilerek mevcut kiracıya aynı usulle ihale edilmesi suretiyle yeni sözleşme düzenlenmesi imkanı tanındığı ve bahse konu kira sözleşmesi kapsamında kantin için 8.837,63-TL muhammen bedel tespit edildiği,

uyuşmazlığa konu 02/10/2024 tarihli Muhammen Bedel Tespit Tutanağı'nda ise geçmiş yılda ödenen 8.837,63-TL kira bedelinin TÜFE ölçüt alınarak artırılması esası yerine, somut, hukuken kabul edilebilir haklı ve zorlayıcı koşullar ile yine öğrenci sayısında en az 1/4 oranında eksilme veya artış olduğu ortaya konulmaksızın muhammen bedelin fahiş bir şekilde 35.000,00-TL olarak tespit edildiği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ihale ile tahsis edilen okul kantinlerinin sözleşme sürelerinin 2886 sayılı Kanun sözleşmenin feshini gerektiren herhangi bir hususun bulunmaması durumunda, aynı koşullarda olmak kaydıyla ve üretici fiyatları endeksi (TÜFE) oranında kira artışı yapılarak sözleşme süresinin 1 yıl uzatılabildiği, ancak söz konusu durumda dahi herhalde toplam sözleşme süresinin hiçbir şekilde 5 yılı geçemeyeceği, Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nde sözleşme süresinin 5 yılı geçmesi durumunda muhammen bedel tespiti yapılacağının kurala bağlandığı,

davacının da 5 yıllık sözleşme süresi dolduğu ve davacının 2024-2025 eğitim-öğretim yılında da kantini işletmeye devam etmek istediğini bildirdiği, bunun üzerine Yönetmelik'in 21/4. maddesi uyarınca dava konusu işlemin tesis edildiği, mevcut kira bedelinin güncel değerlere göre çok düşük kaldığı, kamu zararına neden olduğu, muhammen bedelin tespitinde Yönetmelik ve 03/01/2024 tarihli Strateji Geliştirme Başkanlığı Genelgesi'nin dikkate alındığı, dava konusu işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, muhammen bedel tespit edilirken Yönetmelik'in 21/3. maddesinde belirtilen kriterlerin dikkate alınmadığı, okulun öğrenci mevcudunda %25 artış olmadığı, aksine öğrenci mevcudunun azaldığı, kira bedelinin artırılmasını önemli ölçüde etkileyecek herhangi bir gerekçe sunulmadığı, dava konusu işlemde hukuki yarar bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Davacı ile Şehit Hikmet Baysal Ortaokulu Okul-Aile Birliği arasında Şehit Hikmet Baysal Ortaokulu kantininin işletme hakkının verilmesine ilişkin en son 8.837,63-TL aylık kira bedeli üzerinden 1 yıl süreli 26/09/2023 tarihli "Kantin Kiralama Sözleşmesi" imzalanmış, anılan kantine ilişkin en son muhammen bedel tespiti 14/04/2017 tarihinde 3.600,00-TL olarak yapılmıştır.

Davacının kantini işletmeye devam etmek istediğini bildirmesi üzerine ... tarih ve ... sayılı Kaymakam Olur'u ile uyuşmazlığa konu kantin müsteciri olan davacının 5 yıllık sözleşme süresinin dolduğundan bahisle Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nin 21/4. maddesi uyarınca aylık kira bedeline esas olmak üzere muhammen bedel tespiti yapılması için muhammen bedel tespit komisyonu oluşturulmuş, 02/10/2024 tarihli Okul Kantini Aylık Muhammen Bedel Tespit Tutanağı ile muhammen bedel 1 yıl için aylık 35.000,00-TL olarak belirlenmiştir.

Söz konusu muhammen bedel üzerinden davacı ile kantin kira sözleşmesi imzalanmıştır.

Bunun üzerine anılan sözleşmeyi ihtirazi kayıtla imzalayan davacı tarafından, tespit edilen bedelin fahiş olduğu, muhammen bedel tespit edilirken Yönetmelik'in 21/3. maddesinde belirtilen kriterlerin dikkate alınmadığı iddialarıyla 02/10/2024 tarihli Okul Kantini Aylık Muhammen Bedel Tespit Tutanağı'nın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

09/02/2012 tarih ve 28199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nin "Birliğin görev ve yetkileri" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde, kantin ve benzeri yerleri işlettirmek veya işletmek okul-aile birliklerinin görev ve yetkileri arasında sayılmış.

01/12/2023 tarih ve 32386 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik, "Muhammen bedel tespit komisyonu ve bedel tespiti" başlıklı 19. maddesinin ikinci fıkrasında, "Kantin ve benzeri yerlerin muhammen bedelinin tespitinde; öğrenci sayısı, okulun bulunduğu bölgenin gelişmişlik düzeyi, kiralanacak yerin fiziki özellikleri ve benzeri kriterler de dikkate alınır.".

"Kiralama usulü ve işlemleri" başlıklı 20. maddesinde, "(...) (2) Söz konusu yerlerin birlik tarafından kiraya verilmesi 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 51 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine göre pazarlık usulü ile yapılır.

(3) Kiralama işlemleri, valilik/kaymakamlıkça görevlendirilecek il/ilçe milli eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü başkanlığında ilgili birlik başkanı, defterdarlık/mal müdürlüğü temsilcisi, gerektiğinde il/ilçe özel idare müdürlüğü temsilcisinin katılımıyla oluşan ihale komisyonunca yapılır. (...)". "Sözleşme ve tarafların yükümlülükleri" başlıklı 21. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kiralama işleminde ilk yıl kira bedeli ihale bedelidir.

İkinci ve izleyen yıllar kira bedelleri Türkiye İstatistik Kurumunca (TÜİK) yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE-oniki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında artırılır.

Ancak kira bedelinin tespitine ilişkin önemli ölçüde farklılaşma (öğrenci mevcudunda en az %25 oranında azalış veya artış, kiracının cirosunu önemli derecede etkileyecek Bakanlık tarafından getirilen kısıtlayıcı düzenlemeler) olması halinde, muhammen bedel yeniden tespit edilerek mevcut kiracıya aynı usulle ihale edilerek yeni sözleşme düzenlenir."; anılan maddenin dördüncü fıkrasında, "Sözleşme süresi biten ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren mevcut kantin işletmecilerinin talep etmesi ve bu talebin okul-aile birlikleri tarafından uygun görülmesi halinde bu kantinler pazarlık usulü ile aynı işletmeciye yeniden kiralanabilir.

Bu kiralamalarda da sözleşme süresi beş yılı, toplam sözleşme süresi de ilk sözleşme tarihinden itibaren yirmi yılı geçemez." kurallarına yer verilmiştir.

Milli Emlak Genel Tebliği (Sıra No:300)'nin eki "Ek-8 Milli Eğitim Bakanlığının Gözetim ve Denetiminde Okul Aile Birliklerince İşletilen Yerlere İlişkin Sözleşme"nin "I. Genel Şartlar" başlıklı kısmının 2. maddesinde, kira süresinin 5 (beş) yıl olduğu kurala bağlanmıştır.

Milli Eğitim Bakanlığının "Milli Eğitim Bakanlığı Okul Aile Birliği Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik" konulu, 03/01/2024 tarih ve 2024/35 sayılı Genelgesi'nin "I) Kantin işletmecisi bulunan okul/kurumlarda kantinlerin kiralanması" başlıklı bölümünde, "1.

Yönetmeliğin 21 inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca sözleşme süresi biten ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren mevcut kantin işletmecilerinin talep etmesi ve bu talebin okul aile birlikleri tarafından uygun görülmesi halinde bu kantinler, muhammen bedel tespit komisyonu tarafından muhammen bedel tespit edilerek aynı işletmeciye yeniden kiralanabileceğinden,

il/ilçe milli eğitim müdürlüğü tarafından mevcut kantin işletmecilerinin yeniden kiralama talep etme hakkının olup olmadığı hususunun belirlenebilmesi için il/ilçe milli eğitim müdürlükleri tarafından bütün kantin işletmecilerinin ilk sözleşme başlangıç tarihinin tespit edilerek 16/02/2024 tarihine kadar okullara bildirilmesi gerekmektedir.

2. Yeniden kiralama talep etme hakkı bulunan kantin işletmecilerinin, mevcut sözleşmelerinin bitiş tarihinden en az iki ay önce bu haktan yararlanıp yararlanmayacakları hususunu okul aile birliğine yazılı olarak bildirmeleri gerekmektedir. (...) 5. Kiralama sözleşmesinin sonunda sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren mevcut kantin işletmecilerinin talep etmesi ve bu talebin okul aile birlikleri tarafından uygun görülmesi durumunda mevcut sözleşmenin bitiş tarihinden en az bir ay önce il/ilçe milli eğitim müdürlüğü tarafından Yönetmeliğin 19 uncu maddesine göre oluşturulan muhammen bedel tespit komisyonunca muhammen bedel tespiti

yapılarak tespit edilen kira bedeli mevcut işletmeciye teklif edilecektir. 6. Kiracının kendisine teklif edilen kira bedelini kabul etmesi durumunda kantin işletmecisi ile okul aile birliği arasında muhammen bedel tespit komisyonu tarafından tespit edilen muhammen bedel üzerinden yeniden kiralama sözleşmesi imzalanır. Yapılacak kiralama sözleşmesinin süresi 5 yılı, toplam sözleşme süresi de 20 yılı aşamaz.

7. Kiracının kendisine teklif edilen kira bedelini kabul etmemesi durumunda ise belirlenen bu muhammen bedel üzerinden Yönetmeliğin 20 nci maddesi uyarınca oluşturulan ihale komisyonunca, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51 inci maddesinin (g) bendine göre pazarlık usulü ile ihale yapılacaktır. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51 inci maddesinin (g) bendine göre yapılacak ihale, il/ilçe milli eğitim müdürlüğü tarafından isteklilere ilan yoluyla duyurulacaktır.

8. Komisyon tarafından ihale süreci tamamlanıp işletmeci tespit edildikten sonra işletmeci ile okul aile birliği arasında kiralama sözleşmesi imzalanır. (...)" düzenlemelerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan mevzuattan, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda bulunan kantin ve benzeri yerlerin, okul-aile birliği tarafından işletilebileceği veya 2886 sayılı Kanun'un 51. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca yapılacak ihale neticesinde imzalanan kira sözleşmesiyle işlettirilebileceği, kira süresinin en fazla 5 (beş) yıl olacağı, kira sözleşmesinin 1 (bir) yıldan uzun süreli olması durumunda ilk yıl kira bedelinin ihale bedeli olacağı, ikinci ve izleyen yıllar kira bedellerinin Türkiye İstatistik Kurumunca (TÜİK) yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE-oniki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında artırılacağı,

kantin kiralama sözleşmesinin süresi biten ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren mevcut kantin işletmecilerinin talep etmesi ve bu talebin okul aile birlikleri tarafından uygun görülmesi halinde bu kantinlerin, muhammen bedel tespit komisyonu tarafından muhammen bedel tespit edilerek pazarlık usulü ile aynı işletmeciye yeniden kiraya verilebileceği,

bu durumda muhammen bedel tespit komisyonunca muhammen bedel tespiti yapılarak tespit edilen kira bedelinin mevcut işletmeciye teklif edileceği ve kiracının kendisine teklif edilen söz konusu bedeli kabul etmesi durumunda kantin işletmecisi ile okul aile birliği arasında bu bedel üzerinden yeniden kiralama sözleşmesi imzalanacağı, kiracının teklif edilen bedeli kabul etmemesi durumunda ise belirlenen bu muhammen bedel üzerinden ihale komisyonunca, 2886 sayılı Kanun’un 51. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca pazarlık usulü ile ihale yapılacağı, muhammen bedelin, öğrenci sayısı, okulun bulunduğu bölgenin gelişmişlik düzeyi,

kiralanacak yerin fiziki özellikleri ve benzeri kriterler de dikkate alınarak tespit edileceği anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlığa konu kantinin işletme hakkının verilmesine ilişkin davacı ile en son 1 yıl süreli 26/09/2023 tarihinde kira sözleşmesi imzalandığı, anılan kantine ilişkin en son muhammen bedel tespitinin 14/04/2017 tarihinde yapıldığı ve davacının kantini işletmeye devam etmek istediğini bildirmesi üzerine sözleşme süresi dolduğundan bahisle Yönetmelik'in 21/4. maddesi uyarınca aylık kira bedeline esas olmak üzere muhammen bedel tespiti yapılması için muhammen bedel tespit komisyonu oluşturulduğu, anılan komisyon tarafından muhammen bedel tespiti yapıldığı, bu bedel üzerinden kira sözleşmesi imzalandığı,

işbu davanın, tespit edilen bedelin fahiş olduğu, muhammen bedel tespit edilirken Yönetmelik'in 21/3. maddesinde belirtilen kriterlerin dikkate alınmadığı iddialarıyla muhammen bedel tespiti işleminin iptali istemiyle açıldığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, her ne kadar davacı tarafından muhammen bedel tespit edilirken Yönetmelik'in 21/3. maddesinde belirtilen kriterlerin dikkate alınmadığı ileri sürülmüş ve İdare Mahkemesince anılan maddede yer verilen kriterler yönünden değerlendirme yapılmak suretiyle karar verilmiş ise de uyuşmazlığın sözleşme süresi devam ettiğinden kantin kira bedelinin Yönetmelik'in 21. maddesinin üçüncü fıkrası ve sözleşme hükümleri uyarınca belirlenmesine ilişkin olmadığı,

300 sıra sayılı Genel Tebliğ ile Yönetmelik'in 19. maddesi ve 21. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca kantinin sözleşme süresi dolduğundan "pazarlık usulü ile mevcut kantin işletmecisi olan davacıya yeniden kiralanması"na yönelik kira tespitinin yenilenmesinden, başka bir ifadeyle sona eren sözleşme hükümlerine tabi olmaksızın Yönetmelik ve 2886 sayılı Kanun uyarınca kantin kira bedeline esas olmak üzere muhammen bedel tespitinden kaynaklandığı anlaşılmıştır.

02/10/2024 tarihli Okul Kantini Aylık Muhammen Bedel Tespit Tutanağı'nda öğrenci sayısının 1569 olduğu, ikili eğitim yapıldığı belirtilmiştir.

Mahkemenin 14/05/2025 tarihli ara kararı ile davalı idareden muhammen bedelin nasıl tespit edildiği, bedelin tespitinde hangi kriterlerin alındığı sorulmuş, bu hususlara ilişkin açıklama yapılması ve muhammen bedelin tespitine dayanak yapılan tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesi istenilmiştir.

Söz konusu ara kararına cevaben davalı idarece muhammen bedelin tespitinde Yönetmelik'in 19/2. maddesinde belirtilen kriterlerin (öğrenci sayısı, okulun bulunduğu bölgenin gelişmişlik düzeyi, kiralanacak yerin fiziki özellikleri ve benzeri kriterler) esas alındığı beyan edilmiş, cevap yazısının ekinde aynı bölgede bulunan ve uyuşmazlığa konu okul ile benzer şartlara sahip üç okula ilişkin kantin bilgileri sunulmuştur.

Emsal olarak sunulan okullardan 1729 öğrencinin bulunduğu okulda aylık kira bedelinin 20.000,00-TL; öğrenci sayısının 639 olduğu diğer okulda kantinin aylık kira bedelinin 20.000,00-TL; öğrenci sayısının 389 olduğu bir diğer okulda kantinin aylık kira bedelinin 12.000,00-TL olarak belirlendiği görülmüştür.

Bu durumda, uyuşmazlığa konu okul kantininin aylık kira bedeline esas olmak üzere tespit edilen muhammen bedelin mevzuatta belirtilen kriterler esas alınmak suretiyle belirlendiği, muhammen bedelin tespitinde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu kantin kirası muhammen bedelinin 35.000,00-TL olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.