Danıştay 2. Daire E.2021/10942 K.2022/6342

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Danıştay (Kapatılan) Onyedinci Dairesi tarafından, Danıştay Başkanlık Kurulunun 01/08/2016 günlü, K:2016/32 sayılı kararı uyarınca Danıştay Onuncu Dairesine; Danıştay Onuncu Dairesi tarafından ise, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen davada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul ili, Esenler ilçesi, … Mahallesi, … Sokak, … adresinde faaliyet gösteren işyerinde kiracı olan davacı tarafından, işyerinin bulunduğu binanın riskli yapı olarak belirlendiğinden bahisle, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, Esenler Belediye Encümeninin … günlü, … sayılı kararı ile iptal edilerek, 05/08/2013 ve 25/07/2013 günlü tebliğnamelerle davacıya, ruhsatının iptal edildiği ve işyerini tahliye etmesi gerektiği bildirilmiştir. Bu tebliğnamelere esas ruhsatın iptaline ilişkin işlemin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 3. maddesinde Belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan işyerleri ve işletmelere işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye belediyenin yetkili olduğu belirtildikten sonra.

4. maddesinde yetkili idarenin, iznin verilmesi için yapacağı beyan ve incelemelerde; a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak genel kriterlerine göre düzenlenecek yönetmeliği esas alacağı.

6. maddesinde ise, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4. maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, verilmiş olan ruhsatın, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılacağı kurala bağlanmıştır.

10/08/2005 günlü, 25902 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin, "İşyerlerinin açılması" başlıklı 6. maddesinin 2. fıkrasında, "İşyeri ruhsatları yetkili idarelerin en üst amiri veya görevlendireceği yetkili tarafından bu Yönetmelikte öngörülen sürede imzalanır; ruhsat için ayrıca, meclis veya encümen tarafından bir karar alınmaz." düzenlemesine yer verilmiştir.

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un, 1. maddesinde, afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlandığı belirtildikten sonra.

2. maddesinin d bendinde, riskli alan içinde veya dışında olup ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapılar riskli yapı olarak tanımlanmış, 3. maddesinde, riskli yapıların tespitinin, yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, masrafları kendilerine ait olmak üzere, öncelikle yapı malikleri veya kanuni temsilcileri tarafından, Bakanlıkça lisanslandırılan kurum ve kuruluşlara yaptırılacağı ve sonucun Bakanlığa veya İdareye bildirileceği,

Bakanlıkça veya İdarece yaptırılan riskli yapı tespitlerine karşı maliklerce veya kanuni temsilcilerince onbeş gün içinde itiraz edilebileceği. 4. maddesinde, uygulama sırasında Bakanlık, TOKİ veya İdare tarafından talep edilmesi hâlinde, hak sahiplerinin de görüşü alınarak, riskli alanlardaki yapılar ile riskli yapılara, elektrik, su ve doğal gaz verilmeyeceği ve verilen hizmetlerin kurum ve kuruluşlar tarafından durdurulacağı.

5. maddesinde, riskli yapıların yıktırılmasında ve bunların bulunduğu alanlardaki uygulamalarda, öncelikli olarak malikler ile anlaşma yoluna gidilmesinin esas olduğu; uygulamaya başlanmadan önce, riskli yapıların yıktırılması için, bu yapıların maliklerine 60 günden az olmamak üzere süre verileceği, bu süre içinde yapı, malik tarafından yıktırılmadığı takdirde, yapının idari makamlarca yıktırılacağı belirtilerek ve tekrar süre verilerek tebligatta bulunulacağı;

verilen bu süre içinde de maliklerince yıktırma yoluna gidilmediği takdirde, bu yapıların insandan ve eşyadan tahliyesi ve yıktırma işlemleri, yıktırma masrafı ile gereken diğer yardım ve krediler öncelikle dönüşüm projeleri özel hesabından karşılanmak üzere, mahallî idarelerin de iştiraki ile mülki amirler tarafından yapılacağı hükme bağlanmıştır.

6306 sayılı Kanun'un Uygulama Yönetmeliğinin 7. maddesinin 6. fkrasında; ''Riskli yapı tespitine karşı malikler veya kanunî temsilcilerince on beş gün içinde riskli yapının bulunduğu yerdeki Müdürlüğe verilecek bir dilekçe ile itiraz edilebilir.'' hükmüne, 8. maddesinin 1. fıkrası ile 2. fıkrasının (a) bendinde; ''Riskli yapı tespitine karşı yapılan itirazın reddedilmesi veya riskli yapı tespitine itiraz edilmemesi suretiyle, riskli yapı tespitinin kesinleşmesi halinde Müdürlük, gerekli tebligatların yapılmasını ve riskli yapının yıktırılmasını İdareden ister.

İdarece; altmış günden az olmamak üzere süre verilerek riskli yapıların yıktırılması yapı maliklerinden istenilir. Maliklere yapılacak tebligatta, riskli yapıyı kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi kullananlara tahliye için malik tarafından bildirim yapılması gerektiği belirtilir.'' düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Mevzuatın birlikte incelenmesinden; işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye yetkili idarelerin, insan sağlığına zarar verilmemesi, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, imar ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranılmamasını ruhsatın verilmesi sırasında inceleyeceği gibi, ruhsatın verilmesinden sonra da incelemekle yükümlü olduğu ve 6306 sayılı Kanunun 3. maddesinde gösterilen usulle, ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapılar yönünden ise,

işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin mevzuatta öngörülen "ilgili düzenlemelere" aykırılığın.

Bakanlıkça lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlarca tespit edileceği, tespite itirazların ise teknik heyetlerce karara bağlanacağı ve tespitlerin kesinleşmesi halinde bu yapıların, insandan ve eşyadan tahliyesi ile yıktırma işlemlerinin yürütümünde davalı idarenin takdir veya 6306 sayılı Kanunda öngörülen süre ve usullerin dışında işlem yapma yetkisinin bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Dosyanın ve UYAP sistem kayıtlarının birlikte incelenmesinden; işyerinin bulunduğu binanın "riskli yapı" tespitine ilişkin kararın kesinleştiği; ayrıca davacının, işyerini 15 gün içinde tahliye etmesi gerektiğinin bildirilmesine ilişkin 25/07/2013 günlü tebliğnamenin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin … günlü, E:…, K:… sayılı kararının, kanun yolu aşamaları tüketilerek ret yolunda kesinleştiği anlaşılmıştır.

İdare Hukukunun temel prensiplerinden biri olan yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca, mevzuatta aksine bir düzenleme veya değişiklik yapılmadıkça, bir işlemin tesisinde uygulanan yetki ve usul koşullarının aynı işlemin geri alınması ve kaldırılması işlemlerinde de aynen uygulanması zorunludur.

Bu durumda, her ne kadar kural olarak, belediye başkanı veya görevlendirdiği kişi tarafından imzalanarak verilen işyeri açma ve çalışma ruhsatının, yetkide paralellik ilkesi uyarınca yine belediye başkanı ya da görevlendireceği bir yetkili tarafından iptal edilmesi (geri alınması) gerekmekte iken, belediye encümenince ruhsatın iptali yönünde tesis edilen işlemlerde yetki unsuru yönünden hukuka uygunluk bulunmamakla birlikte; yukarıda incelenen mevzuat ve uyuşmazlığın safahati itibariyle, davacının, ruhsatının iptaliyle işyerinin tahliyesi (faaliyetten men edilmesi) konusunda idarenin takdir yetkisinin bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, riskli yapı tespiti yapılan taşınmazdaki işyerinin, "insan sağlığı" açısından ruhsatlandırılması veya ruhsata dayalı olarak faaliyette bulunması mümkün olmadığından, işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmakla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında sonucu itibariyle isabetsizlik bulunmamaktadır.