Danıştay 2. Daire E.2021/17654 K.2025/4607

Dava Konusu İstem

Davacı, ... Jandarma Komando Tabur Komutanlığında jandarma astsubay kıdemli başçavuş olarak görev yapmakta iken, Sivas ili, ... İlçe Jandarma Komutanlığında görev yaptığı dönemde, hakkında başlatılan disiplin soruşturması sonucunda, 682 sayılı KHK'nin 8. maddesinin 6. fıkrasının (ç) ve (çç) alt bentleri uyarınca "meslekten çıkarma cezası" ile tecziyesine ilişkin ... günlü, ... karar sayılı Jandarma Genel Komutanlığı Merkez Disiplin Kurulu işlemi ile İçişleri Bakanlığının ... günlü, ... sayılı onay işleminin iptali ile maddi ve özlük haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle dava açmıştır.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : ...

İdare Mahkemesinin ... günlü, E:..., K:... sayılı kararıyla; idari tahkikat raporu, eki ifade tutanakları ile davacının meslekten çıkarma disiplin cezası ile tecziyesine neden olarak gösterilen eylemlerinden 1) "Görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecede menfaatine, içkiye, kumara ve benzeri alışkanlıklara düşkün olmak" fiili yönünden, davacının çeşitli yasal ve yasal olmayan iddia sitelerinden şans oyunları oynadığı, bu sebeple astı ve üstü konumunda olan rütbeli personelden, erbaş ve erlerin ailelerinden ve görev yaptığı ilçede ikamet eden esnaf ve memur bir çok kişiden borç para aldığı, borçların bir kısmını ödediği,

bir kısmını ödemediğinin gerek tanık ifadeleri gerekse davacı beyanı ile anlaşıldığından, söz konusu kumar ve şans oyunlarının görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek dereceye ulaştığı hususunun sübuta erdiği.

2) yine davacının Bingöl ilinde askerlik görevini yapmakta olan ....'nin hastaneye sevk işlemini gerçekleştirmesinden sonra para ihtiyacı olduğunu söyleyerek önce ....'nin babasından, akabinde dayısı olan ...'dan para istemesine ilişkin eyleminde, davacının görevinin sağladığı yetkisini kullanmak suretiyle para talebinde bulunduğu ve bu şekilde menfaat elde ettiği; davacının yetkisini veya nüfuzunu kendisine veya başkalarına çıkar sağlamak amacıyla veya kin veya dostluk nedeniyle kötüye kullanmak fiili yönünden de davacının tevil yollu ifadesi ve tüm dosya kapsamıyla sübuta erdiği anlaşıldığından,

davacı eylemine uyan 682 sayılı KHK'nin 8. maddesinin 6. fıkrası (ç) ve (çç) alt bentleri uyarınca iki kez "meslekten çıkarma cezası" ile tecziyesine ilişkin dava konusu işlemlerde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi Kararının Özeti : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin temyize konu kararıyla; Mahkeme kararının usul ve hukuka uygun bulunduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, aynı fiil nedeniyle Sivas İl Jandarma Disiplin Kurulu tarafından cezalandırıldığı ve hatta anılan cezaların kesinleştiği, buna rağmen hakkında tekrar meslekten çıkarma cezası verilmesinin ikinci kez cezalandırılma sonucunu doğurduğu, yasaya aykırı şekilde elde edilen delillerin esas alınmasının hukuka aykırı olduğu, eksik incelemeye ve varsayıma dayalı olarak işlem tesis edildiği, irtikap, dolandırıcılık ve görevi kötüye kullanma suçundan yürütülen soruşturmada kendisi hakkında takipsizlik kararı verildiği, şans oyunları oynamanın görevini ne derecede etkilediğinin ve zarar verdiğinin ortaya konulmadığı,

geçmiş hizmetlerinin dikkate alınmadığı, oysa ki Kanun Hükmünde Kararname'nin bu konuda takdir yetkisi tanımadan bazı hususların dikkate alınması gereğine vurgu yaptığı, dava konusu işlemde samimi ikrarının ve gösterdiği pişmanlığın değerlendirmeye alınmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN CEVABI

Temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, Şırnak ... Jandarma Komando Tabur Komutanlığında jandarma astsubay kıdemli başçavuş olarak görev yapmakta iken, Sivas ili, ... İlçe Jandarma Komutanlığında görev yaptığı dönemde, hakkında başlatılan disiplin soruşturması sonucunda, 682 sayılı KHK'nin 8. maddesinin 6. fıkrasının (ç) ve (çç) alt bentleri uyarınca "meslekten çıkarma cezası" ile tecziyesine ilişkin ... günlü, ... karar sayılı Jandarma Genel Komutanlığı Merkez Disiplin Kurulu işlemi ile İçişleri Bakanlığının ... günlü, ... sayılı onay işleminin iptali ile maddi ve özlük haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle temyizen incelenmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/7 maddesinde; "Yetkisini veya nüfuzunu kendisine veya başkalarına çıkar sağlamak amacıyla veya kin ve dostluk gibi nedenlerle kötüye kullanmak"" fiili, "meslekten çıkarma" cezasını gerektiren eylem, işlem, tutum ve davranışlar arasında sayılmıştır.

Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün yasal dayanağını oluşturan 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 83. maddesinin 1. cümlesi, Anayasa Mahkemesinin 29/01/2016 günlü, 29608 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 13/01/2016 günlü, E:2015/85, K:2016/3 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün yasal dayanaktan yoksun kalması üzerine, 23/01/2017 günlü, 29957 sayılı Resmi Gazete’de, 682 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) yayımlanmış; anılan KHK, 31/01/2018 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülerek yasalaşmış ve 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun, 08/03/2018 günlü, 30354 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

682 sayılı KHK'nin 8. maddesinin, 6. fıkrasının (ç) bendinde; "Yetkisini veya nüfuzunu kendisine veya başkalarına çıkar sağlamak amacıyla veya kin ve dostluk gibi nedenlerle kötüye kullanmak" fiili meslekten çıkarma cezasını gerektiren eylem, işlem, tutum ve davranışlar arasında sayılmış; Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında ise, "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce 657 sayılı Kanun, 6413 sayılı Kanun ve 3201 sayılı Kanun ile 23/3/1979 tarihli ve 7/17339 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü hükümlerine göre resen veya yetkili disiplin kurullarınca verilmiş olan disiplin cezaları bu Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uyarınca verilmiş addolunur." hükmüne yer verilmiştir.

Yine, 682 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 8/6-(çç) maddesinde; "Görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecede menfaatine, içkiye, kumara ve benzeri kötü alışkanlıklara düşkün olmak" fiili "meslekten çıkarma" cezasını gerektiren eylem, işlem, tutum ve davranışlar arasında sayılmış; 7058 sayılı Kanun'un 8/6-(çç) maddesinde de anılan hükme, aynı şekilde yer verilmiştir

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

1. 682 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 8/6-(çç) maddesinde; "Görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecede menfaatine, içkiye, kumara ve benzeri kötü alışkanlıklara düşkün olmak" hükmü uyarınca verilen meslekten çıkarma cezasının değerlendirilmesi;

Disiplin cezaları, kamu görevlilerinin mevzuata, çalışma düzenine, hizmetin gereklerine aykırı fiillerine karşı düzenlenen idari yaptırımlardır. Kamu hizmetlerinden sürekli uzaklaştırılabilmek gibi ağır sonuçlara neden olabilen disiplin cezaları, ağırlığı ve önemi sebebiyle Anayasa'nın 38. maddesindeki suç ve cezalara ilişkin kurallara tabi tutulmuştur.

"Kanunsuz suç ve ceza olmaz" ilkesi uyarınca, ceza yaptırımına bağlanan her bir fiilin tanımının yapılması ve kanunun ne tür fiilleri suç sayarak yasakladığının hiçbir kuşkuya yer vermeyecek şekilde belirtilmesi gerekmektedir. Sözü edilen suç tanımlaması yapıldıktan sonra, suçun karşılığı olan cezanın ve suç sayılan fiili gerçekleştiren kamu görevlisinin hangi disiplin kuralını ihlal ettiğinin açık bir şekilde ortaya konulması da zorunludur. Söz konusu fiil, mevzuatta öngörülen tanıma uymuyorsa, başka bir ifadeyle "tipiklik" şartı gerçekleşmemiş ise verilen disiplin cezası hukuka aykırı olacaktır.

Dava konusu uyuşmazlıkta; davacıya isnat edilen müşterek bahis veya şans oyunlarını oynamak fiili sabit ise de, davacının eyleminin 682 sayılı KHK'nin 8/6-(çç) maddesinde yer alan "Görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecede menfaatine, içkiye, kumara ve benzeri kötü alışkanlıklara düşkün olmak" şeklindeki suç tanımına uymadığı, bu fiil yönünden disiplin hukukunda yer alan tipiklik şartının gerçekleşmediği; anılan madde kapsamına girmeyen fiilden dolayı tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığından, davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesince verilen temyize konu kararında bu yönüyle hukuki isabet görülmemiştir.

2. 682 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 8/6-(ç) maddesinde; "Yetkisini veya nüfuzunu kendisine veya başkalarına çıkar sağlamak amacıyla veya kin ve dostluk gibi nedenlerle kötüye kullanmak" hükmü uyarınca verilen meslekten çıkarma cezasının değerlendirilmesi;

Kamu görevlilerinin disiplin cezasıyla cezalandırılabilmeleri için; disipline aykırı eylem veya işlemlerinin sübut bulup bulmadığının usulüne uygun olarak yapılacak soruşturma ile ortaya konulması, soruşturma aşamasında kamu görevlisinin lehinde ve aleyhinde olan her türlü bilgi ve belgenin toplanması, bilahare disipline aykırı davranış olarak tespit edilen eylemin hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde ispatlanarak bu eyleme uygun olan disiplin cezası maddesinin tayini ve uygulanması gerekmektedir.

Bu bağlamda, yapılan soruşturma sonucunda disiplin cezası verilebilmesi için, suça esas fiilin sübuta erdiğine ilişkin tespitin, hukuken geçerli, her türlü şüpheden uzak, kesin ve somut delillere dayanması gerektiği; aksi durumda; Anayasa, uluslararası sözleşmeler ve yargı kararları ile güvence altına alınmış bulunan masumiyet karinesinin ihlali sonucunun doğabileceği açıktır.

Uyuşmazlıkta, dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre davacının, er ...'nin hastaneye sevk edilmesi olayında, dayısı ...'dan borç para aldığı ve aldığı parayı ödememesi üzerine ...'nın 17/02/2017 tarihinde ihbarda bulunarak davacıdan şikayetçi olduğunu beyan ettiği, söz konusu ihbar üzerine davacının 577,00-TL'yi ödediği, er ... ve babası ...'nin beyanlarında, davacının kendilerinden menfaat temin etmediği takdirde sevk işleminin yapılmayacağına dair davranışının olmadığını beyan ettikleri; ayrıca, davacının disiplin soruşturmasına konu fiilleri nedeniyle "Görevi kötüye kullanma, İrtikap ve Dolandırıcılık" iddiasıyla ...

Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen ceza soruşturmasında verilen ... günlü, Soruşturma No:..., Karar No:... sayılı kararla davacı hakkında yukarıda yer verilen suç isnadları ile ilgili Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar verildiği, anılan kararda; "...Müştekilerden ..., .... Ve ...

İle şüphelinin arasında geçen olayın değerlendirilmesinde; şüphelinin ....'nin hastaneye sevk işlemini yaptıktan sonra adı geçenlerden vaki talebinin borç isteme ve alma mahiyetinde olduğu, müştekilerin işleri görüldükten sonra şüphelinin talebini ileri sürdüğü, müştekilerin işlerinin hiç veya en azından vaktinde görülmeyeceği endişesi yaşamadıkları, kendilerini şüpheliye menfaat teminine mecbur hissetmedikleri, şüphelinin menfaat temini için herhangi bir hileli davranışının yahut hatadan faydalanmasının da mevzubahis olmadığı,

bu hususların müştekilerin beyanıyla da sabit olduğu cihetle şüphelinin eyleminin irtikap suçunun nev'ilerinden icbar, hile, hatadan yararlanma suretiyle irtikap suçlarının hiç birisinin tipikliğini karşılamadığı, irtikap haricinde bir başka suça da vücut vermediği, özel hukuk alanında alacak verecek meselesi olduğunun anlaşıldığı,..." gerekçesine yer verildiği; anılan olgular ve değerlendirmeler dikkate alındığında, disiplin soruşturması kapsamında;

davacının yetkisini ve nüfuzunu kullanarak kendisine veya başkasına çıkar ve/veya menfaat sağlama veya kin ve dostluk gibi nedenlerle kötüye kullandığı iddiasının hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde ortaya konulmadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda; dava konu işbu fiil yönünden, davacıya isnat edilen suçun sübut bulduğuna ilişkin, her türlü şüpheden uzak, kesin, somut ve inandırıcı delil elde edilemediği anlaşılmakla, dava konusu işlemde hukuka uyarlık; davanın reddi yolunda verilen Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.

Bununla birlikte, davacının disiplin soruşturması kapsamında yer alan diğer fiilleri ile ilgili olarak, ... İl Jandarma Disiplin Kurulunun ... günlü, ... karar sayılı işlemiyle; davacıya, "astlarından ya da iş sahiplerinden hediye veya borç para almak" hükmü kapsamında 6 ay kısa süreli durdurma cezası ile "Kabul edilebilir mücbir sebepler haricinde borçlanıp ödememeyi alışkanlık haline getirmek" hükmü kapsamında 6 ay kısa süreli durdurma cezası verildiği; her iki fiil nedeniyle verilen disiplin cezalarının"1/4 aylıktan kesim cezasına" çevrildiğı ve anılan cezaların dava açılmadan kesinleştiği anlaşılmaktadır.

(X) KARŞI OY

Davacı hakkında, 682 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 8/6-(çç) maddesinde; "Görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecede menfaatine, içkiye, kumara ve benzeri kötü alışkanlıklara düşkün olmak" hükmü uyarınca verilen meslekten çıkarma cezası yönünden; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 131. maddesinde, "Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması disiplin kovuşturmasını geciktiremez. Memurun ceza kanununa göre mahkum olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz." hükmü yer almaktadır.

Anılan Kanun'un, söz konusu hükmü bağlamında ceza mahkemesi kararlarının disiplin cezalarına etkisinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Disiplin cezasının sebebini oluşturan eylem ve davranışlar, aynı zamanda ceza kanununda da suç sayılabilir. Bu durumda, disiplin cezası yaptırımı ile birlikte ceza yaptırımı da uygulanabilir. Bu iki yaptırım türünün hukuki dayanağı, amaç ve sonuçları birbirlerinden farklıdır.

Ceza yargılamasında suçun niteliği ve delillerin takdirinde uygulanan ilke ve kurallar ile disiplin hukuku açısından uygulanan ilke ve kurallar birbirinden farklı olduğundan, idarenin, kamu görevlisi hakkında disiplin cezası vermemesi, ceza mahkemelerince ceza verilmesine hukuki engel oluşturmayacağı gibi, aynı şekilde, ceza yargılaması sonucu beraat kararı verilmiş olmasının da, kuramsal olarak, disiplin cezası verilmesine engel teşkil etmeyeceği açıktır.

Ancak; ceza yargılaması neticesinde suçun unsurlarının oluşmadığı ya da suçun o kişi tarafından işlenmediği gerekçesiyle verilen beraat kararının, disiplin cezası bakımından da sadece birebir aynı suç nev'i bakımından etkili olacağı, başka bir ifadeyle, ceza yargılamasındaki beraat kararının konusunu teşkil eden suç, disiplin hukuku yönünden de aynı suç kapsamında değerlendirilerek disiplin cezası verilemeyebileceği kuşkusuzdur.

Öte yandan, ceza soruşturması veya kovuşturması sonucunda, suçun unsurlarının oluşmadığı ya da delil yetersizliğinden, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen veya beraat eden memurun eylem, tutum ve davranışlarının disiplin suçu kapsamına girmesi halinde, disiplin hukuku yönünden cezalandırılmasına hukuki bir engel bulunmamaktadır.

Davacı hakkında her ne kadar; "Görevi kötüye kullanma, İrtikap ve Dolandırıcılık" iddiasıyla ... Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen ceza soruşturmasında ... günlü, Soruşturma No:..., Karar No:... sayılı kararla "Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar" verilmiş ise de, sözü edilen suçlamanın, disipline konu 8/6-çç maddesindeki eylemle örtüşmediği gözönüne alındığında, anılan KYOK kararının dikkate alınamayacağı açıktır.

Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ile dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre; davacının, süreklilik arz edecek nitelikte birden fazla kişiden (astından, yerel esnaftan) borç para aldığı, aldığı bu paralarla devamlılık arz edecek şekilde şans oyunları oynadığı; bu durumun görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecede "benzeri kötü alışkanlıklara düşkün olmak" sonucuna götürecek nitelik ve derecede olduğu dikkate alındığında, isnad edilen disiplin suçunun sübuta erdiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda; hiyerarşik ilişkinin büyük önem arz ettiği kolluk hizmetinin niteliği de dikkate alındığında, 682 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 8/6-(çç) maddesinde yer alan; "Görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecede ... benzeri kötü alışkanlıklara düşkün olmak" fiilini işlediği sabit olan davacı hakkında tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmamakta olup, temyize konu kararın 8/6-çç maddesine yönelik kısmının onanması gerektiği görüşüyle, aksi yöndeki çoğunluk kararının bu kısmına katılmıyorum.