Danıştay 2. Daire E.2021/3978 K.2023/1288

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti

...

İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; uyuşmazlık konusu tesisin mevcut okul binası kapsamında bulunmadığı, İzmir ili, Narlıdere ilçesinde bulunan Mehmet Seyfi Eraltay Lisesinin bahçesinde yer aldığı, İmar Kanunu'nun 26. maddesi kapsamında imar planında belirtilen amaca tahsis edilmiş olmak, plan ve mevzuata aykırı olmamak üzere mimari, statik, tesisat ve her türlü fenni mesuliyeti ilgili kamu kuruluşunca üstlenilip mülkiyetin belgelenmesi kaydıyla avan projeye göre ruhsat verilebileceğinden, davacı tarafından iş bu madde kapsamında bir belgenin idareye sunulmadığı, tesisin imar mevzuatı açısından izne tabi olduğu,

bu izne ait belge mevcut olmadan tesise işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilemeyeceği anlaşıldığından, tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, dava konusu işletmenin Devlet İhale Kanunu ile kiralanan bir yer olduğu, bu sözleşmeye istinaden halı sahada şartnameye uygun olarak gerekli tamir ve tadilatların yapıldığı, bu tadilatların Milli Eğitim Müdürlüğü ve Kaymakam tarafından da onaylanıp sözleşmeye uygun olduğunun tasdik edildiği, kiralanan işletmenin eğitim ve öğretim saatleri içinde öğrencilerin eğitimi için kullanıldığı, İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan 01/10/2012 günlü, 25021 sayılı Genelgeye istinaden okul binası içinde bulunan kantinler için iskan ruhsatının bile aranmayacağı düzenlenmişken, halı sahaya yönelik ruhsat talebinin reddedilmesinin ve işyerinin mühürlenmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN CEVABI

Temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Danıştay (Kapatılan) Onyedinci Dairesi tarafından, Danıştay Başkanlık Kurulunun 01/08/2016 günlü, K:2016/32 sayılı kararı uyarınca Danıştay Onuncu Dairesine; Danıştay Onuncu Dairesi tarafından ise, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen davada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan ve Milli Eğitim Bakanlığına tahsisli İzmir ili, Narlıdere ilçesi, Mehmet Seyfi Eraltay Lisesi bahçesindeki 2.200 m²'lik halı saha tesis alanı Defterdarlık Milli Emlak Dairesi Başkanlığı Balçova Emlak Müdürlüğü tarafından 24/03/2011 günü 5 yıllığına Okul Aile Birliğine kiralanıp, işletme hakkı verildiği, 12/04/2011 günü Okul Aile Birliği tarafından Milli Emlak Şefliğinden 5 yıllığına kiralanarak teslim alınan eski halı saha yerine yap-işlet-devret yoluyla yeni halı saha yapılmasına, yapılacak olan halı sahanın ihale yoluyla 3. şahıslara kiralanması yönünde karar alındığı,

Narlıdere İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün 14/04/2011 günlü yazısına istinaden eski halı saha yerine yap-işlet-devret yoluyla yeni halı saha yapılması, yapılacak olan halı sahanın ihale yoluyla 3. şahıslara kiralanması talebine ilişkin 14/07/2011 günü Valilik, 15/07/2011 günü ise Kaymakamlık tarafından olur verildiği, Devlet İhale Kanunu'nun 45. ve 46. maddeleri uyarınca açık telif usulü yapılan ihale sonucu halı saha işletmesinin davacıya kiralandığı, davacının 19/03/2013 günlü ilk ruhsat başvurusuna cevap verilmemesi üzerine davacı tarafından 25/12/2013 günlü başvuru ile önceki başvurunun akıbetinin bildirilmesi istenildiğinden,

idarenin … günlü, … sayılı işlemiyle ruhsatsız faaliyette bulunduğu gerekçesiyle 11/03/2013 tarihinde faaliyetten men kararı alındığı, 26/03/2013 tarihinde bu kararın uygulandığı, 3 kez mühür bozma tutanağı düzenlendiği bildirilerek başvurunun reddedildiği, ruhsat verilmesi talebiyle yapılan 26/02/2014 günlü son başvurunun ise söz konusu alanın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında lise alanı olarak ayrıldığı, halihazırda liseye hizmet ettiği gerekçesiyle … günlü, … sayılı işlemle reddedilmesi üzerine işbu işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 3. maddesinde, belediye hudutları ve mücavir alan içinde kalan işyeri ve işletmelerden büyükşehir belediyesi olan yerlerde, sıhhi ve sair işletmeler için büyükşehir belediyesi içinde kalan diğer belediye başkanlıklarının işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.

10/08/2005 günlü, 25902 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in "işyeri açılması" başlıklı 6. maddesinde. "Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz.

İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır.

İşyeri ruhsatları yetkili idarelerin en üst amiri veya görevlendireceği yetkili tarafından bu Yönetmelikte öngörülen sürede imzalanır; ruhsat için ayrıca, meclis veya encümen tarafından bir karar alınmaz." hükmüne, "Ruhsatın düzenlenmesi" başlıklı 12. maddesinde; " Sıhhî işyeri açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler, işyerlerini bu Yönetmeliğe uygun olarak tanzim ettikten sonra Örnek 1’de yer alan başvuru ve beyan formuyla yetkili idareye müracaat eder.

Başvurunun Yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olduğunun tespiti halinde başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek ilgiliye aynı gün içinde verilir. Umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin ruhsatlandırılmasında bu Yönetmeliğin dördüncü kısmında belirtilen süreler geçerlidir.

İşyeri açma ve çalışma ruhsatı müracaatı sırasında bu Yönetmelikte belirtilen bilgi ve belgeler dışında başka herhangi bir belge istenemez ve başvuru formundaki beyana göre ruhsat işlemleri sonuçlandırılır. İlgilinin beyanına göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz." hükmüne yer verilmiştir.

1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 5917 sayılı Kanun'un 17. maddesi ile değişik 16. maddesinde; ".... (2) Eğitim kurumlarının amaçlarının gerçekleştirilmesine katkıda bulunmak için okul ile aile arasında işbirliği sağlanır. Bu amaçla okullarda okul-aile birlikleri kurulur.

Okul-aile birlikleri, okulların eğitim ve öğretim hizmetlerine etkinlik ve verimlilik kazandırmak, okulların ve maddi imkânlardan yoksun öğrencilerin zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak üzere; aynî ve nakdî bağışları kabul edebilir, maddi katkı sağlamak amacıyla sosyal ve kültürel etkinlikler ve kampanyalar düzenleyebilir, okulların bünyesinde bulunan açık alan, kantin, salon ve benzeri yerleri işlettirebilir veya işletebilirler.

Öğrenci velileri hiçbir surette bağış yapmaya zorlanamaz.

Okul-aile birliklerinin kuruluş ve işleyişi, birlik organlarının oluşturulması ve seçim şekilleri, sosyal ve kültürel etkinliklerden sağlanan maddi katkılar, bağışların kabulü, harcanması ve denetlenmesi ile açık alan, kantin, salon ve benzeri yerlerin işlettirilmesi veya işletilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri ve oranları, harcanması ve denetlenmesine dair usul ve esaslar, Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenir ..." hükmüne yer verilmiştir.

09/02/2012 günlü, 28199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Okul Aile Birliği Yönetmeliğinin "Birliğin görev ve yetkileri" başlıklı 6. maddesinde; "(1) Birliğin görev ve yetkileri şunlardır: ......g) Kantin ve benzeri yerleri işlettirmek veya işletmek." hükmüne , "Mevcut Sözleşme" başlıklı dava konusu Geçici 1. maddesinde.

"Bu Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce salon, açık alan ve otopark olarak kiraya verilen yerlerin sözleşmeleri, sözleşme bitim tarihinden sonra yenilenmez." hükmüne, "Kiralama" başlıklı Geçici 2. maddesinde ise, "Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce sözleşmesi sona eren veya devam eden ve sözleşme bitim tarihi itibarıyla sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren kantin, yemekhane, kafeterya ve benzeri yerleri işleten kiracıların talep etmeleri halinde mevcut kiracılara bu yerler pazarlık usulü ile kiralanır." düzenlemesine yer verilmiştir.

Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik'in "Tahsisli ve kiralanmış yerlerdeki işlemler " başlıklı 70. maddesinde; "(1) Tahsisli taşınmazlar ile kamu hizmeti görülmek üzere genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerince kiralanmış olan taşınmazların ticari amaçla kullanılması mümkün olan yerler, tasarruf eden kuruluş amirinin görüşü alınmak suretiyle, ilde il müdürünün, ilçede kaymakamın onayı ile idarece kiraya verilebilir. ....(3) Belirtilen yerler,

gizlilik ve güvenlik gibi faktörler de dikkate alınarak kuruluşça seçilip idareye bildirilen kişiler arasında yapılacak ihale sonucunda uygun bedeli teklif edene kiraya verilebilir....(5) Bakanlık, bu taşınmazların üçüncü kişilere kiraya verilmesine ilişkin olarak adına tahsis yapılan idarelerle protokol yapmaya yetkilidir.

(6) Tahsisli taşınmazlar ile kamu hizmeti görülmek üzere genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerince kiralanmış olan taşınmazların ticari amaçla kullanılması mümkün olan yerlerinin kiralanmasına ilişkin özel mevzuatlarda yer alan hükümler saklıdır." hükmü yer almaktadır.

14/09/2011 günlü, 28054 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 652 sayılı Milli Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin "İnşaat ve Emlak Grup Başkanlığı" başlıklı 23. maddesinde; " (1) İnşaat ve Emlak Grup Başkanlığının görevleri şunlardır: ....d) Okul ve eğitim yerleşkesi gibi eğitim tesislerinin okul ve eğitim tesisi olarak kullanılmak kaydıyla gerçek kişilere veya özel hukuk tüzel kişilerine kiralanmasına ilişkin işleri yürütmek .... (4) Bakanlığın kullanımında bulunan eğitim öğretim tesislerinin, öngörülecek proje ve belirlenecek esaslar doğrultusunda yenilenmesi; tesislerdeki eğitim öğretim hizmet alanları dışındaki hizmet ve alanların işletilmesi karşılığında, sözleşmeyle gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerine yaptırılabilir." hükmü yer almaktadır.

08/09/2012 günlü, 28405 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Eğitim Öğretim Tesislerinin Kiralama Karşılığı Yaptırılması ile Tesislerdeki Eğitim Öğretim Hizmet Alanları Dışındaki Hizmet ve Alanların İşletilmesi Karşılığında Yenilenmesine Dair Yönetmeliğin "Eğitim öğretim tesislerinin yaptırılması veya yenilenmesi" başlıklı 6. maddesinde; " ...(2) Eğitim öğretim tesislerindeki eğitim öğretim hizmetleri dışındaki hizmet ve alanların işletilmesi yükleniciye bırakılabilir.

Bu durumda kira bedelinin hesabı, yükleniciye bırakılan eğitim öğretim hizmetleri dışındaki alan ve hizmetler dikkate alınarak yapılır. Kira bedeli hesabında dikkate alınmak kaydıyla, yaptırılacak eğitim öğretim tesislerindeki tüm eğitim öğretim ekipmanları, eğitim araç ve gereçleri ile mefruşatın yüklenici tarafından sağlanması ihale dokümanları ve sözleşme çerçevesinde öngörülebilir.

(3) Bakanlık mevcut eğitim öğretim tesislerinin ve eklentilerinin yenilenmesi işlerini, ön fizibilite raporu, yenileme projesi, ihale dokümanları ve sözleşmede belirlenecek hususlar doğrultusunda, eğitim öğretim tesislerindeki eğitim öğretim hizmetleri dışındaki hizmet ve alanların yükleniciye bırakılması karşılığında yaptırabilir...." hükmü bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca tahsisli taşınmazların tasarruf eden kuruluş amirinin görüşü alınmak suretiyle ilde il müdürünün, ilçede kaymakamın onayı ile idarece kiraya verilebileceği, eğitim öğretim tesislerindeki eğitim öğretim hizmetleri dışındaki hizmet ve alanların işletilmesinin yükleniciye bırakılabileceği, yine okul-aile birlikleri tarafından okulların eğitim ve öğretim hizmetlerine etkinlik ve verimlilik kazandırmak, okulların ve maddi imkânlardan yoksun öğrencilerin zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak üzere okulların bünyesinde bulunan açık alan, kantin, salon ve benzeri yerlerin işlettirebileceği açıkça kurala bağlanmıştır.

Uyuşmazlıkta. Milli Eğitim Bakanlığına tahsisli İzmir ili, Narlıdere ilçesi, Mehmet Seyfi Eraltay Lisesi bahçesinde yer alan ve 5 yıl süreyle Okul Aile Birliğine işletme hakkı verilen halı sahanın, Okul Aile Birliği tarafından mevcut haliyle kullanılmaz durumda olduğundan bahisle yap-işlet-devret yoluyla yenilenerek ihale yoluyla 3. kişilere kiralanması yönünde karar alındığı,

bu doğrultuda kiralamaya ilişkin Valilik ve Kaymakamlık makamlarından ayrı ayrı olur alındıktan sonra ihale yoluyla eğitim öğretimin devam ettiği dönemde ders saatleri içerisinde halı saha tesisinin okul tarafından bedelsiz kullanımı şartıyla halı sahanın davacıya kiraya verildiği görülmekle, Milli Eğitim Bakanlığına tahsisli taşınmazda bulunan halı sahanın kullanımına ilişkin Bakanlığın tasarruf yetkisinin bulunduğu,

bu itibarla eğitim öğretim tesislerindeki eğitim öğretim hizmetleri dışındaki alanların işletilmesinin bu tasarruf yetkisi kapsamında 3. kişilere bırakılabileceği göz önüne alındığında, davacının ruhsat başvurusunun halı sahanın bulunduğu alanın imar planında lise alanında kaldığından bahisle reddine ilişkin işlemde ve davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.