Danıştay 2. Daire E.2024/2168 K.2024/4072

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; 2577 sayılı İdari yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca Tetkik Hakimi ...in açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, 13/02/2021 günlü, 31394 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tarım ve Orman Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme Ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği'nin 7. maddesinin, 1. fıkrasının (c) bendinin dördüncü alt bendinde, "Ziraat fakültelerinin zootekni bölümünden mezun olmak ve mühendis kadrosunda..." şeklinde ifadeye yer verilmemesi yönündeki eksik düzenlemenin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin 1/a bendinde, idari dava türleri arasında sayılan iptal davası; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan dava olarak tanımlanmıştır.

Anılan Kanun'un "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3/c bendinde; dava dilekçesinin, ehliyet yönünden de inceleneceği belirtilmiş, "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinin 1/b bendinde de; 14. maddenin 3/c bendine aykırılığın mevcut olması durumunda davanın reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari işleme karşı açılan iptal davasındaki ehliyet kavramı, bir yandan "davada taraf olma ve dava açabilme ehliyeti"ni, diğer yandan da "subjektif ehliyet" denilen menfaat ihlalini içermektedir. Menfaat ihlali, dava açmada genel kural olan hak ihlalinin istisnasıdır. Menfaat ihlalinin yeterli görülmesi, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 125. maddesinde ifadesini bulan, "İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır." hükmünün geniş bir uygulama alanı bulmasını sağlamaktadır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davalarının idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı; "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendinde, dava dilekçesinin, davacının dava açma ehliyeti olup olmadığı yönünden inceleneceği; "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, davacının, iptali istenen işlem yönünden dava açma ehliyetinin bulunmadığı anlaşıldığında davanın reddine karar verileceği hükümlerine yer verilmiştir.

İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasa koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak aramaktadır.

İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir. Dolayısıyla, iptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idari işlemlerin; ancak bu idari işlemle meşru, kişisel, güncel ve doğrudan bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği kabul edilmektedir.

Taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan kişisel, meşru, güncel ve doğrudan bir menfaat ilgisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin, hukuken korunması gereken bir menfaat bağının bulunması dava açma ehliyeti için gerekli sayılmaktadır.

Dava konusu Yönetmeliğin "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasında, "(1) Bu Yönetmelik; Tarım ve Orman Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatında 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi görev yapan personelden görevde yükselme veya unvan değişikliği suretiyle atanacakları kapsar." hükmüne yer verilmiştir.

Uyuşmazlıkta, davacının menfaatinin tespiti bakımından Danıştay İkinci Dairesinin 09/07/2024 günlü E:2024/2168 sayılı ara kararı ile davacının Tarım ve Orman Bakanlığında çalışıp çalışmadığının sorulmasına, şayet çalışıyor ise, hizmet cetvelinin, Tarım ve Orman Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği kapsamında davalı idareye herhangi bir başvurusunun bulunup bulunmadığı, şayet başvurusu var ise, buna ilişkin bilgi ve belgelerin istenilmesine karar verilmiş, davalı İdarenin ara kararına verdiği cevapta davacıya ait herhangi bir kayda rastlanmadığı ve dava konusu Yönetmelik kapsamında herhangi bir başvurusunun bulunmadığı belirtilmiştir.

Bu çerçevede, davalı İdare bünyesinde çalışan personel olmadığından dolayı davacının anılan Yönetmelik kapsamında görevde yükselme veya unvan değişikliği suretiyle atanabilecek durumda olmadığı, diğer taraftan, davacı ... Federasyonu ve ... Derneği'nde yönetim kurulu üyesi olduğunu ve davayı açmakta hukuki yararı bulunduğunu belirtmekle birlikte davanın ilgili Federasyon veya Dernek tarafından açılmadığı da açıktır.

Bu itibarla; dava konusu edilen düzenlemeyle, Tarım ve Orman Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatında görev yapan personelin görevde yükselme ve unvan değişikliğine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiş olup, davacının, davaya konu ettiği düzenleme ile belirlenen hukuki durumun tarafı ya da yararlananı olmadığından, olayda güncel, kişisel ve meşru bir menfaat ilişkisinin bulunmadığı, bu hâliyle davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.