Danıştay 4. Daire E.2016/8437 K.2021/1855

Dava konusu istem: Davacı adına, 2009 yılı hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde düzenlenen vergi tekniği raporunu dayanak alan takdir komisyonu kararlarına istinaden, sahte fatura kullandığından bahisle 2009/9 döneminden sonraki dönemlere devreden katma değer vergisi tutarlarının azaltılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlem ile dayanağı takdir komisyonu kararlarının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Vergi Mahkemesince verilen kararda; davacının takdir komisyonuna sevk edilmesi üzerine, katma değer vergisi indirim reddi yetkisi bulunmayan takdir komisyonunca alınan karara istinaden davacı adına yapılan devreden katma değer vergisinin düzeltmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne, devreden katma değer vergisinin düzeltilmesine ilişkin işlem ve dayanağı takdir komisyonu kararlarının iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Takdir komisyonu kararlarının iptali istemi yönünden davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği, sahte fatura kullandığı tespit edilen davacı adına devreden katma değer vergilerinin azaltılmasına yönelik olarak tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Kararın onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra. Vergi Mahkemesince, "dosya kapsamında yürütmenin durdurulması hakkında karar verildiği ve bu süreçte tarafların beyan ve delillerini sunduğu, duruşma yapılmasının dosyaya yenilik katmayacağı anlaşılmakla usul ekonomisi prensibi de göz önünde bulundurularak duruşma istemi yerinde görülmeyerek" karar verilmişse de.

2577 sayılı Kanunun 17/1 maddesi uyarınca, davaya konu uyuşmazlık miktarının belirli tutarları aşması halinde, taraflardan biri tarafından talep edildiği takdirde, duruşma yapıldıktan sonra karar verileceği ve bu hükmün mahkemeler için bağlayıcı olduğu,

duruşmanın, yargılamanın aydınlanmasına hizmet etmenin yanında, Anayasa’nın 36. maddesinde geçen tabirle, iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkının gerçekleşmesine aracılık eden meşru vasıta ve yollardan biri olduğu dikkate alındığında, davacının temyize konu kararın verildiği tarihe kadar geçerli olan duruşma talebine rağmen, Vergi Mahkemesince, yukarıda belirtilen sebepler dayanak gösterilerek duruşma yapılmamasında hukuka uyarlık bulunmamakla birlikte, kararın taraflara tebliğinden önce, davacı tarafından duruşma talebinden vazgeçildiği görüldüğünden, bu açıdan bozmaya gerek görülmeyerek, işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

Davalı idarenin, devreden katma değer vergisinin azaltılmasına ilişkin işleme yönelik temyiz istemi yönünden;

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun "Re'sen Vergi Tarhı" başlıklı 30. maddesinde; re'sen vergi tarhı, vergi matrahının tamamen veya kısmen defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespitine imkan bulunmayan hallerde takdir komisyonları tarafından takdir edilen veya vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlarca düzenlenmiş vergi inceleme raporlarında belirtilen matrah veya matrah kısmı üzerinden vergi tarh olunması şeklinde tanımlanmış ve maddenin 6. bendinde; tutulması zorunlu olan defterlerin veya verilen beyannamelerin gerçek durumu yansıtmadığına dair delil bulunmasının re'sen tarh nedeni olduğu hükmüne yer verilmiştir.

Kanunun "Takdir Kararı" başlıklı 31. maddesinde, takdir komisyonunca belli edilen matrah veya matrah kısmının takdir kararına bağlanılacağı belirtilmiş, "Komisyonların Görevleri" başlıklı 74. maddesinin (a) fıkrasının 1. bendinde, yetkili makamlar tarafından istenilen matrah ve servet takdirlerini yapmak; 2. bendinde ise vergi kanunlarında yazılı fiyat, ücret veya sair matrah ve kıymetleri takdir etmek komisyonun görevleri olarak belirlenmiştir, 75. maddesinde ise; 72. maddenin birinci fıkrasına göre kurulan takdir komisyonunun, 74. maddeki görevleri dolayısıyla bu kanunda yazılı inceleme yetkisine haiz oldukları hükme bağlanmıştır.

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 29. maddesinde de, katma değer vergisi indirim mekanizması düzenlenmiş, 29. maddenin (a) bendinde; mükelleflerin, yaptıkları vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan katma değer vergisinden kendilerine yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla hesaplanarak düzenlenen fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen katma değer vergisini indirebilecekleri belirtilmiş, aynı Kanunun 34. maddesinin 1. bendinde, yurt içinden sağlanan veya ithal olunan mal ve hizmetlere ait katma değer vergisinin alış faturası veya benzeri vesikalar ve gümrük makbuzu üzerinde ayrıca gösterilmek ve bu vesikalar kanuni defterlere kaydedilmek şartıyla indirilebileceği hüküm altına alınmıştır.

Görüldüğü üzere, 3065 sayılı Kanunun 29. maddesine göre mükellefler kendilerine yapılan teslim ve hizmetler nedeniyle düzenlenen fatura ve benzeri vesikalardaki katma değer vergisini indirim konusu yapabilirler. Ancak, 213 sayılı Kanunun 3. maddesinin (B) bendinde ifade edildiği üzere vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyeti esastır.

Bu kuralın gereği olarak mükelleflerin Katma Değer Vergisi Kanunu'nun yukarıda sözü edilen 29. maddesi hükmünden yararlanabilmelerinin ön şartı, fatura ve benzeri vesikaların gerçeği yansıtması, indirim konusu yapılacak verginin fatura veya benzeri belgeler ile gümrük makbuzu üzerinde ayrıca gösterilmesi ve söz konusu belgelerin kanuni defterlere kaydedilmiş olmasıdır.

Mükelleflerin yapmış oldukları katma değer vergisi indirimlerinin hukuka uygun olup olmadığını incelemek amacıyla defter ve belgelerin incelemeye ibrazının vergi dairesi tarafından istenilmesine rağmen ibraz edilmemesi durumunda ya da bir kısım gider belgelerinin sahte olduğunun iddia edilmesi karşısında ise, vergi dairesince, 3065 sayılı Kanunun 29. ve 34. maddelerinde düzenlenen indirim şartlarının yerine getirilmediği araştırılarak, indirim konusu vergilerin reddi ve re'sen vergi tarhiyatı yapılabileceği açıktır.

Yukarıda belirtilen yasa kurallarına göre matrah takdiri için takdir komisyonuna sevkin yapıldığı sırada re'sen takdir nedeninin var olması yeterli olup takdir komisyonu, takdir edilmesi talep edilen bütün vergi türleri için matrah takdirine yetkilidir. Vergi türleri bakımından matrahın nasıl belirleneceği, kendi özel kanunlarında düzenlenen "istisna", "muafiyet", "kanunen kabul edilmeyen gider", "oran", "indirim mekanizması" gibi çeşitli vergisel kurumlar ile belirlenmiştir.

Takdir komisyonları, matrahı belirlenecek verginin özel kanununda sayılan bu düzenlemeleri esas alarak matrah takdir edecek olup 74. maddede de belirtildiği üzere takdir komisyonlarının takdir sebebi bulunup bulunmadığını inceleme yetkisi bulunmamaktadır.

Bu şartların yerine getirilmesi durumunda ise takdir komisyonları her türlü inceleme yetkisini haiz olup, kendileri inceleme yapabilecekleri gibi inceleme yetkisini haiz diğer şahıs ya da kurumlar tarafından yapılmış incelemeleri dikkate alarak matrah takdir etmelerinde de yasal bir engel bulunmamaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve değerlendirmeler uyarınca, takdir komisyonunun katma değer vergisi indirimlerini kabul etmeyerek matrah belirleme yetkisi bulunduğundan, işin esası incelenerek bir karar verilmesi gerektiğinden Vergi Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Davalı idarenin, takdir komisyonu kararlarının iptaline ilişkin temyiz istemine gelince;

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasında, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları idari dava türleri olarak sayılmıştır.

213 sayılı Vergi Usul Kanununun 378. maddesinde ise, vergi mahkemesinde dava açabilmek için verginin tarh edilmesi, cezanın kesilmesi, tadilat ve takdir komisyonları kararlarının tebliğ edilmiş olması; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin yapılmış ve ödemeyi yapan tarafından verginin kesilmiş olması gerektiği belirtilmiştir.

Anılan hükümler uyarınca, idare tarafından kamu hukuku alanında gerek kendiliğinden, gerekse istem üzerine tesis edilen kesin ve yürütülebilir nitelikteki işlemlere karşı menfaati ihlal edilenler tarafından iptal davası açılabilecektir.

Takdir komisyonu kararları, hazırlayıcı işlem niteliğinde olup; kesinlik ve icrailik unsurlarından yoksun bulunmaları nedeniyle idari işlem vasfını taşımadıklarından, bu tür kararların vergi yargılaması kapsamında dava konusu edilmeleri halinde incelenebilmesi mümkün değildir.

Nitekim, olayda da, … tarih ve … ila … sayılı takdir komisyonu kararlarına istinaden, davacının katma değer vergisi beyannameleri … tarih ve … sayılı tutanak ile düzeltilmiş ve bu durum … tarih ve … sayılı işlemle davacıya bildirilmiştir.

Dolayısıyla, davanın takdir komisyonu kararlarının iptali istemi yönünden incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekirken, kabulü yönünde verilen Vergi Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.