Danıştay 4. Daire E.2023/12127 K.2024/989

Dava konusu istem: Trabzon İli, Ortahisar İlçesi, ...

Mahallesinde bulunan I. II. ve III. derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilen alandaki Ayasofya Camii'nin çevre düzenlemesine ilişkin olarak koruma amaçlı imar planı değişikliklerinin ve sit derece değişikliklerinin düzeltilerek onaylanması ile peyzaj düzenleme projesi ve mimari projenin yeniden hazırlanmasına dair ... tarihli, ... sayılı, Trabzon İli, Merkez İlçe, Ayasofya Mahallesi, III. Derece Arkeolojik Sit Alanında kalan, anıtsal yapı olarak tescilli Ayasofya Müzesinin çevresine ilişkin sunulan mimari ve çevre düzenlemesine ilişkin avan projenin düzeltilerek onaylanmasına ilişkin ... tarihli, ... sayılı,

anılan bölgede bazı parsellerin TOKİ'ye devrine yönelik olarak alınan ... tarihli, ... sayılı ve bu kararın düzeltilmesine dair ... tarihli, ... sayılı, alana ilişkin olarak hazırlanan tadilat projesinin onaylanmasına ilişkin ... tarihli, ... sayılı ve I. derece arkeolojik sit alanında kalan duvarın yerinde korunacak şekilde hazırlanıp sunulan revize çevre düzenleme projesinin düzeltilerek onaylanmasına ilişkin ... tarihli, ... sayılı Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararlarının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Davanın reddi yolundaki ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararın, arkeoloji, sanat tarihçisi ve şehir plancısından oluşan uzmanların yer aldığı bilirkişi heyetinden rapor alınması gerekirken, birisi şehir planlama uzmanı olmak üzere üç yüksek mimardan oluşturulan bilirkişi heyetinden alınan rapor esas alınarak verilen mahkeme kararında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle Danıştay Altıncı Dairesinin 02/05/2018 tarih ve E:2016/471, K:2018/3956 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bozma kararına uyularak yapılan yargılama sonucu temyize konu kararda.

Ayasofya Camii'nin yer aldığı alanda 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi uyarınca uygulama yapılarak yeniden parsel düzenlemesi yapıldığı, tüm parsellerin imar uygulamasıyla tevhit - ifraz işlemi görerek ... ada, ...-...-...-... parsel haline geldiği, tapu belgeleri incelendiğinde, Ayasofya Camii'nin Fatih Sultan Mehmet Vakfına ait olduğu, diğer parsellerin bir kısmının mülkiyetinin Hazineye, bir kısmının da TOKİ adına kayıtlı olduğu, alanın bir kısmının TOKİ'ye devredilmesine ilişkin kararın, bu konuda yetkili Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararlarına istinaden verildiği,

bilirkişi raporunda sit derecesinin değiştirilmesine ilişkin bilimsel bir kazı, sondaj ve verilere dayalı uzman raporları alınarak değişikliğin yapılması gerektiği ileri sürülmekte ise de, mevcut arazinin betonarme binalarla çevrili bulunmaktayken, tescilli yapının etrafının yabancı unsurlardan temizlenerek tamamen yıktırıldığı, zemin altında bulunabilecek tarihi buluntuların çıkarılmasından ziyade, tescilli yapının çevresinin esaslı unsurlar haricindeki unsurlardan temizlenerek, tarihi yapının günyüzüne çıkarılması amacıyla sit derecelendirme değişikliğine gidildiği,

kaldı ki Kanun'da sondaj yapılması gerektiğine yönelik bir zorunluluk bulunmadığı, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu kararıyla "belediyesince veya valilikçe inşaat izni verilmeden önce" sondaj çalışması yapılması yönünde bir prensip getirildiği, bunun ise aslında bölge kurullarının takdirinde olabileceğinin ilgili kararın (d) bendinden anlaşılabileceği gibi, her ne kadar alan Arkeolojik sit alanı olsa da, eserin yapılış tarihi, niteliği ve etrafındaki yerleşim durumu dikkate alınarak,

III. derece sit alanında yapılaşma için sondaj yapılmasına karar verilebileceği, Ortaçağ geç dönem (1238-63) eseri olan Ayasofya Camii'nin civar kısmında bulunan III. derece sit alanında arkeolojik, kalıntı eserlerin bulunma ihtimalinin zayıflığı nedeniyle, sondaj yapılması şartının aranmayabileceği, nihayet yürütülen çevre düzeni çalışmalarında da herhangi bir bulguya rastlanmadığı,

dolayısıyla sadece sondaj yapılmadığı gerekçesinin dava konusu işlemleri sakatlamayacağı, kaldı ki, işlemlere konu alandaki projenin uygulanarak tamamlanmış olması nedeniyle, bu aşamadan sonra sondaj çalışması yapılması gerektiği yönündeki bir değerlendirmenin, alanın mevcut tarihi dokusuna vermesi muhtemel zarar da göz önünde bulundurulduğunda, uygulanabilirliğinin bulunmadığı, bilirkişi raporunda I. ve II. derece Arkeolojik Sit Alanlarında devire izin verilmediği,

II. ve III. derece arasında sit değişikliklerinin hukuka uygun yapılmadığı belirtilmekte ise de, dava konusu kurul kararlarında da belirtildiği üzere, sit derecelerinin belirlenmesinde yetkili olan bölge koruma kurulunun, bu yönde karar almadan önce, alanda inceleme yapan uzmanlarca raporlar hazırlandığı ve hazırlanan raporların sunumundan sonra karar tesisi yoluna gidildiği,

dolayısıyla Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun, yukarıda belirtilen takdir yetkisi çerçevesinde ve tescilli yapının çevre düzenlemesiyle yabancı unsurlardan arındırılması ve ortaya çıkarılmasına yönelik tesis ettiği dava konusu işlemlerde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından; arkeolojik sit derecesinin düşürülmesinin hiçbir bilimsel veriye dayanmadan yapıldığı, III. Dereceye düşürülerek TOKİ’ye devredilen parsellerde kapalı otopark ve kafeterya yapıldığı, özel bilgiyi gerektiren konuda Hakimin bilirkişi gibi hareket ederek karar verdiği iddia edilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü ve Altıncı Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanununun Ek 1. maddesi uyarınca birlikte yapılan toplantıda, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.