Danıştay 4. Daire E.2023/12680 K.2023/5444

Dava konusu istem: İstanbul İli, Arnavutköy İlçesi, ...Mahallesi, ... Caddesi, ...parsel, ...ada ...-...-... parsel, ...ada ...parsel ve ...ada ...parsel sayılı taşınmazlarda davacı firma tarafından gerçekleştirilmesi planlanan "Metal Ürünler Üretim Tesisi Kapasite Artışı" projesi için başlatılan çevresel etki değerlendirme sürecinin sonlandırılmasına ilişkin İstanbul Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün ...tarih ve ...sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Davacı şirket tarafından proje tanıtım dosyası hazırlanarak İstanbul İli, Arnavutköy İlçesi, ...Mahallesi, ...Caddesi, No: ..., ..., ...ve ...adresinde (...parsel, ...ada ...-...-... parsel, ...ada ... parsel ve ...ada ... parselde) bulunan fabrika için "Metal Ürünler Üretim Tesisi Kapasite Artışı" projesinin ÇED sürecinin başlatılması için 14/06/2022 tarihinde başvuru yapıldığı, söz konusu faaliyetin ÇED Yönetmeliğinin EK-2 listesinde yer alan faaliyet olduğundan ÇED Yönetmeliğine tabi bir faaliyet olduğu,

bu nedenle Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemeyeceği, davalı idarece söz konusu karar verilmeden önce projenin gerçekleştirilmesinin mevzuata aykırı olup olmadığının da irdelenmesi gerektiği, bu nedenle söz konusu projenin imar mevzuatına da uygun olması gerektiği, ancak projenin yapıldığı eski ...parsel, ...ada ...,...,...,... numaralı parseller 22/11/2010 tasdik tarihli Hadımköy Sanayi Bölgesi 1/5.000 ölçekli nazım imar planında 18. madde uygulama sınırları içerisindeki "Park ve yeşil alan" fonksiyonunda ve 30 m yolda kaldığı,

...ada ... parselin tamamı ise "Park ve Yeşil Alan" fonksiyonunda kaldığı görülmekle, kazanılmış hak gereği yalnızca yapı kullanım izni bulunan parsellerde projenin uygulanabileceği, ancak mevcut proje kapsamında Arnavutköy Belediye Başkanlığı tarafından gönderilen yazıda, ...Mahallesi, pasif ...ada ...-...-... parsellerde iskan belgesi bulunmadığı belirtildiğinden, söz konusu projenin imar mevzuatı gereğince uygulanmasının mümkün olmadığı anlaşıldığından, dava konusu İstanbul ili, Arnavutköy İlçesi, ...Mahallesi, ...

Caddesi, No: ..., ..., ...ve ...adresinde bulunan fabrika için "Metal Ürünler Üretim Tesisi Kapasite Artışı" projesi kapsamında sürdürülen çevresel etki değerlendirilmesi sürecinin sonlandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından; söz konusu projeyi sekteye uğratacak hukuki veya fiili bir durum bulunmadığı, çevre mevzuatı bakımından sakınca bulunmadığı gibi imar mevzuatı bakımından da bir engel olmadığı, Arnavutköy Belediye Başkanlığı tarafından proje alanındaki imar planı değişikliği ve parselasyon işlemlerine karşı dava açıldığı, aralarında çekişme bulunduğu ileri sürülerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği iddia edilmiştir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, davacının temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile temyize konu kararın bozularak, dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul İli, Arnavutköy İlçesi, ...Mahallesi, ...Caddesi, ...parsel, ...ada ...-...-... parsel, ...ada, ... parsel ve ...ada, ... parsel sayılı taşınmazlarda davacı firma tarafından gerçekleştirilmesi planlanan "Metal Ürünler Üretim Tesisi Kapasite Artışı" projesi için 14/06/2022 tarihinde davalı idareye başvurulduğu, davalı idare tarafından Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği çerçevesinde ilgili kurum ve kuruluşlardan görüş istenildiği, bu kapsamda Arnavutköy Belediye Başkanlığı tarafından;

projenin gerçekleştirileceği taşınmazlardan Hadımköy Mahallesi, pasif ...ada, ..., ... ve ... parsellerde bulunan taşınmazların iskan belgesinin bulunmadığı, bu nedenle söz konusu projenin imar mevzuatı gereğince uygulanmasının mümkün olmadığı, görüşüne yer verildiği, Arnavutköy Belediye Başkanlığı tarafından verilen bu olumsuz görüşe dayanılarak, davacı firma tarafından gerçekleştirilmesi planlanan "Metal Ürünler Üretim Tesisi Kapasite Artışı" projesi için başlatılan çevresel etki değerlendirme süreci İstanbul Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün ... tarih ve ...sayılı işlemiyle sonlandırılmıştır.

Bunun üzerine bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanununun 2. maddesinde; çevresel etki değerlendirmesi, gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmalar olarak tanımlanmış, 9. maddesinin (b) bendinde.

Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânlarının Bakanlıkça yapılacağı, yaptırılacağı ve onaylacağı, 10. maddesinde;

gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmelein, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlü olduğu, Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemeyeceği; proje için yatırıma başlanamayacağı ve ihale edilemeyeceği hükmü getirilmiştir.

29/07/2022 tarihli, 31907 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve işlem tarihinde yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 2. maddesinde.

Yönetmeliğin, çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi raporu ile proje tanıtım dosyasının hangi tür projeler için isteneceği ve içereceği konuları, Çevresel Etki Değerlendirmesi sürecinde uyulacak idari ve teknik usul ve esasları, Çevresel Etki Değerlendirmesi kapsamına giren projelerin başvuru, inşaat öncesi, inşaat, işletme ve işletme sonrası izlenmesi ve denetlenmesini kapsadığı hükmüne, 4. maddesinin (m) bendinde; çevresel etki değerlendirmesi sürecinin, gerçekleştirilmesi planlanan projenin çevresel etki değerlendirmesinin yapılması için;

başvuru, inşaat öncesi, inşaat, işletme ve işletme sonrası çalışmaları kapsayan süreci, (ğ) bendinde, çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararının, seçme eleme kriterlerine tabi projeler hakkında yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararını, (i) bendinde;

çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararının, çevresel etki değerlendirmesi raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararını, ifade edeceği hükmüne, 6. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler.

Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için. ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler.

(2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler.

(3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez. " hükmüne, 5. maddesinde ise.

Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın süreç sonlandırılır." hükmüne, yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; proje sahipleri tarafından Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin Ek-3 sayılı listesinde yer alan genel format esas alınarak proje alanının ve önerilen proje nedeniyle etkilenmesi muhtemel olan çevrenin özellikleri dikkate alınarak projenin inşaat ve işletme aşamasında çevresel etkileri ve alınacak önlemleri içeren ve bu önlemlere yönelik taahhütleri içeren çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyasının hazırlanması gerektiği, çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyasına proje için seçilen yerin koordinatları,

proje için belirlenen yer ve alternatiflerinin varsa; çevre düzeni, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği tekliflerinin ekleneceği, Komisyon tarafından, proje tanıtım dosyası ve eklerinin yeterli ve uygun olup olmadığı, yapılan incelemelerin, hesaplamaların ve değerlendirmelerin yeterli düzeyde veri, bilgi ve belgeye dayandırılıp dayandırılmadığı, projenin çevreye olabilecek etkilerinin kapsamlı bir şekilde incelenip incelenmediği,

çevreye olabilecek olumsuz etkilerin giderilmesi için gerekli önlemlerin yer alıp almadığı hususlarında inceleme ve değerlendirme yapılacağı Yönetmeliğe tabi projeler için "ÇED olumlu" kararı veya "ÇED gerekli değildir" kararı alınmadıkça proje için yatırıma başlanamayacağı ve ihale edilemeyeceği, proje sahibinin proje kapsamında verdiği taahhütlere uymakla yükümlü olduğu, Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın sürecin sonlandırılacağı anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla, ÇED sürecinin tamamlanmasından ve ilgili mevzuat uyarınca alınması zorunlu olan ruhsat, izin ve onay gibi gerekli izinler alındıktan sonra yatırımcı tarafından proje inşaatına başlanabileceğinden; proje alanının imar planlarına uygunluğunun, inşaata başlanabilmesi için gerekli olan ruhsat, izin ve onay gibi gerekli izinlerin verilmesi aşamasında değerlendirilmesi gereken bir husus olduğu sonucuna varılmıştır.

Bu durumda, İdare Mahkemesince; projenin gerçekleştirileceği taşınmazların bir kısmının iskan belgesi bulunmadığı, bu nedenle söz konusu projenin imar mevzuatı gereğince uygulanmasının mümkün olmadığı yolunda tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de; çevresel etki değerlendirmesi süreci, gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek tüm etkilerinin ve yapılacak çalışmalar ile alınacak tedbirlerin detaylı olarak değerlendirilmesine yönelik bir süreç olduğu ve proje kapsamındaki taşınmazların imar mevzuatına uygunluğunun ise bu kapsamda değerlendirilemeyeceği anlaşıldığından, davanın reddine ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

Öte yandan; işbu kararın ÇED sürecinin sonlandırılmasına yönelik işlemin iptaline ilişkin olduğu, davaya konu projeye doğrudan ÇED gerekli değildir kararı verilmesi sonucunu doğurmayacağı, projenin, çevreye etkilerinin değerlendirilmesi suretiyle çevresel etki değerlendirmesi sürecinin işletileceği tabiidir.