Danıştay 4. Daire E.2023/13947 K.2023/7519

2- ... Kaymakamlığı (E-Tebligat)

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Muğla İli, Menteşe İlçesi, Hamursuz Dağı Eteği, Karabağlar Yolu Mevkiinde faaliyet gösteren dava dışı ... Kireç San. ve Tic. A.Ş.'ye ait "kırma eleme tesisi ve kireç üretimi fabrikası" ve dava dışı ... Endüstriyel Hammaddeler ve Makine San. ve Tic. Ltd.

Şti.'ye ait "dolomit ocağı ve kırma eleme tesisi" ile davacı şirkete ait "hazır beton" tesisinin entegre biçimde çalıştıklarından, bu projeler için tek bir ÇED raporu hazırlatılması ve bu eksiklik giderilinceye kadar faaliyetlerinin durdurulması, tesislerin kapasite artırımı izinlerinin iptal edilmesi, kireç fabrikasının etrafında yerleşim yerleri ve SİT alanları olduğundan atık petrol ve petrokok yakılmasına ilişkin izin ve lisansların iptal edilmesi,

ÇED raporundaki bilgilerin yanıltıcı olduğu ve taahhütlere uygun davranılmadığından idari yaptırım kararı uygulanması talepleriyle yapılan ... tarih ve ... sayılı başvurunun reddine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada ....

İdare Mahkemesinin ... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararıyla işlemin iptal edildiği gerekçesiyle, Mahkeme kararı uyarınca kireç fabrikası, taş ocağı ve beton santralinin faaliyetlerinin durdurulması istemiyle yapılan başvurunun reddine dair ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali talebiyle açılan davada ise ....

İdare Mahkemesinin ... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararıyla "dava konusu işlemin iptaline" karar verilmesi üzerine, anılan Mahkeme kararı uyarınca faaliyetlerin durdurulup tesis kapatma işlemlerinin yapılmasının Menteşe Kaymakamlığından istenilmesine ilişkin Muğla Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün ... tarihli ve ... sayılı işlemi ile davacı şirkete (ve dava dışı şirketlere) 31/01/2022 tarihine kadar süre verilmesine, akabinde faaliyetlerinin durdurulması ve tesis kapatma işlemlerinin yapılmasına ilişkin ... tarihli ve E-... sayılı Menteşe Kaymakamlığı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ''Mahkememizin dava konusu işlemin iptaline yönelik ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ...

Bölge İdare Mahkemesi 3'üncü İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile "Bu durumda, davacı tarafından uygulanması istenilen yargı kararının gerekçesi, işbu davaya konu idari işlemin konusu ile idarenin ret sebebi ve son olarak müdahil şirketlere ait tesislerin kapasite arttırımı için düzenlenen ÇED olumlu kararlarına karşı açılan davalarda verilen iptal kararlarının temyiz incelemesi sonucunda Danıştayca verilen bozma kararının gerekçesi birlikte ele alındığında, bozma kararları üzerine,

davacının entegre faaliyet ve kapasite arttırımı nedeniyle çevreye zarar verildiği iddiasına konu 3 tesisten ikisinin sahibi durumunda olan müdahil şirketlere ait tesislerin faaliyetine yönelik olarak düzenlenmiş olan ÇED kararları yönünden İdare Mahkemesince yapılacak inceleme üzerine verilecek kararın iş bu davanın da sonucunu etkileyeceği, bu nedenle istinaf incelemesine konu kararın gerekçesini oluşturan bahse konu dava dosyalarında verilecek kararlar da dikkate alınması suretiyle işbu davanın karara bağlanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Diğer taraftan, İdare Mahkemesince esas hakkında verilen kararın dayanağını teşkil eden yargı kararlarının bozulması nedeniyle istinaf incelemesine konu kararın gerekçesinin dayanaksız kaldığı ve iş bu davanın sonucunu etkileyecek olan yargılamaların da İdare Mahkemesince yeniden yapılacağı dikkate alındığında, gerek konusu bakımından birbiriyle ilgili olan yargılamaların bütün olarak birlikte yürütülmesini sağlamak, gerekse davanın taraflarının, istinaf aşamasında esasa yönelik iddiada bulunma ve savunma haklarını yeterince ve etkin biçimde kullanmalarını temin etmek,

ayrıca usul hukukunda mevcut olan çift dereceli yargılanma hakkının da özü itibariyle ihlal edilmemesi amacıyla uyuşmazlığın esası hakkında İdare Mahkemesince karar verilmesi için iş bu dava dosyasının mahkemesine iadesi gerektiği sonucuna varılmıştır." gerekçesiyle kaldırılarak dosyanın yeniden karar verilmek üzere Mahkememize gönderildiği görülmektedir.

Bahse konu davalarda, Mahkememizin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ...

Bölge İdare Mahkemesi 4'üncü İdari Dava Dairesi'nin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile istinaf başvuruları reddedilerek ve Danıştay 6'ncı Dairesi'nin 06/11/2019 tarih ve E:2019/20527, K:2019/10316 sayılı kararı ile temyiz başvurusunun incelenmeksizin reddine karar verilerek kesinleştiği, bu karara karşı yapılan yargılamanın yenilenmesi talebinin de Mahkememizin 17/07/2020 tarih ve E:2020/741, K:2020/899 sayılı kararı ile reddedildiği,

yargılamanın yenilenmesi talebinin reddine ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusunun da ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile reddedilerek kesinleştiği, dava konusu işlemde bahsi geçen Muğla ili, Menteşe ilçesi, Hamursuz Dağı Eteği, Karabağlar Yolu mevkiinde bulunan sahada ... Endüstriyel Hammaddeler ve Makine San. ve Tic. Ltd.

Şti. tarafından yapılması planlanan "Dolomit Ocağı ve Kırma - Eleme Tesisi Kapasite Artırımı" projesi ile ilgili olarak Çevre ve Orman Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi ve Planlama Genel Müdürlüğünce verilen 07/10/2010 tarih ve 2004 sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararının ve bu kararın dayanağı olan Çevresel Etki Değerlendirmesi raporunun iptali istemiyle açılan davada Mahkememizin davanın süre aşımı nedeniyle reddine yönelik ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Danıştay 14'üncü Dairesi'nin 04/04/2018 tarih ve E:2018/818,

K:2018/2245 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmesi üzerine davacılar tarafından Anayasa Mahkemesi'ne yapılan bireysel başvuru neticesinde Anayasa Mahkemesi'nin 02/12/2020 tarih ve 2018/17517 sayılı kararı ile mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna ve Anayasa'nın 36'ncı maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere Mahkememize gönderilmesine karar verildiği,

yeniden yapılan yargılama üzerine Mahkememizin 10/11/2021 tarih ve E:2021/272, K:2021/1022 sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, söz konusu kararın Danıştay 6'ncı Dairesi'nin 21/02/2022 tarih ve E:2021/10383, K:2022/1902 sayılı bozulması üzerine Mahkememizin 20/05/2022 tarih ve E:2022/708 sayılı ara kararıyla bozma kararına uyularak taşınmaz mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verildiği ve yapılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporu taraflara tebliğ edildikten sonra Mahkememizin 17/11/2022 tarih ve E:2022/708,

K:2022/1742 sayılı kararı ile .. tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının iptaline, ÇED raporunun iptali talebi bakımından 2577 sayılı Kanun'un 14/3-d ve 15/1-b maddeleri uyarınca davanın incelenmeksizin reddine karar verildiği, Muğla ili, Menteşe ilçesi, Orhaniye Mahallesi, Karabağlar Yolu mevkiinde ... San. ve Tic.

A.Ş. tarafından yapılması planlanan "Kırma-Eleme Tesisi ve Kireç Üretimi Fabrikası Kapasite Artırımı" projesi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü tarafından verilen ...tarih ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının ve ÇED raporunun iptali istemiyle açılan davada ise Mahkememizin 11/10/2021 tarih ve E:2021/284, K:2021/1023 sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verildiği,

anılan kararın Danıştay 6'ncı Dairesi'nin 02/03/2022 tarih ve E:10525, K:2022/2516 sayılı bozulması üzerine Mahkememizin 20/05/2022 tarih ve E:2022/710 sayılı ara kararıyla kararına bozma kararına uyularak taşınmaz mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verildiği ve yapılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporu taraflara tebliğ edildikten sonra Mahkememizin 17/11/2022 tarih ve E:2022/710, K:2022/1743 sayılı kararı ile ... tarih ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının iptaline,

ÇED raporunun iptali talebi bakımından 2577 sayılı Kanun'un 14/3-d ve 15/1-b maddeleri uyarınca davanın incelenmeksizin reddine karar verildiği görülmektedir.

Öte yandan; Mahkememizin 15/01/2019 tarih ve E:2019/22, K:2019/33 sayılı dava konusu işlemin iptaline yönelik kararında; "... taşınmazın bulunduğu alanın 05/07/2011 tarihinde onaylanan Aydın-Muğla-Denizli Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında kentsel yerleşme alanı olarak düzenlendiği, bu alanda söz konusu şirketlerin entegre tesis olarak faaliyet gösterdiği, üretim yapılan tesisin 3 kilometre yarıçap içerisinde zeytin sahalarının, zeytin ağaçlarının bulunduğu anlaşılmakta olup, zeytinliklere belirtilen mesafeden daha yakın konumda olan dava konusu Kireç Sanayi ve Kırma - Eleme Tesisinin ise zeytinliklere ve kentsel yerleşim alanına zarar vermeden, toz ve duman çıkarmayacak şekilde faaliyette bulunulmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu açıktır.

Bu durumda; üç tesisin entegre tesis olarak değerlendirilmesi ve entegre tesis olarak ÇED raporunun alınması gerektiği, kapasite artırımına gidilmesi, plan ile ağaçlandırılacak alan kullanımı kararı bulunan alanın doğal özelliklerinin tahrip edilmesi ve ağaçlandırılmamış olması, 1/100.000, 1/25.000, 1/5000 ve 1/2000 ölçekli imar planı kararları ile uyum göstermemesi nedenleriyle tesise verilen iznin tesise ilişkin mevcut duruma, Aydın - Muğla - Denizli Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı plan notlarına, imar mevzuatına, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına uygun olmadığından,

yine Zeytinciliğin Islahı Ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'a muhalefet nedenleriyle tesise verilen iznin kamu yararına uygun olmadığından, davacının iddialarına yönelik araştırma inceleme ve işlem yapılması gerekirken idarece verilen dava konusu ... tarih ve... sayılı ret cevabında hukuka uyarlık bulunmamaktadır." gerekçesine yer verildiği görülmektedir.

Bu durumda; yukarıda belirtilen yargı kararları ile uyuşmazlık konusu tesislere ilişkin çevre izinlerinin ve kapasite artırımına ilişkin ÇED olumlu kararlarının iptal edilmesi karşısında ve anılan mahkeme kararlarının gerekçeleri dikkate alındığında davacı şirketin anılan tesislerde faaliyette bulunmasına hukuki olanak kalmadığı anlaşılmakla, davalı idarelerce tesis edilen davaya konu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.'' gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDEN DAVACININ İDDİALARI

Davalı kurum tarafından, taraf olmadıkları, kapatma işlemi gibi bir işlemle yakından ilgili olmasına rağmen ihbar edilmeyen, bu yönde davalı kurumun da haberdar etmediği şirket hakkında yapılan işlemin yasaya ve usule aykırı olduğu, ÇED kapsam dışı muafiyeti bulunan işletmenin ÇED gerekçesi ile kapatıldığı, işlem bakımından yanıltıcı hususun, şirketleri ile ... End. Ham. San. ve Tic. Ltd.Şti. ve ...

Kireç A.Ş.'nin entegre çalıştığı yönünde yaratılmaya çalışılan ancak fiili olarak gerçeklikle alakası olmayan durum olduğu, bahsedilen iki şirket aylardır kapalıyken şirketlerinin faaliyete devam etmesi hususunun tesislerin entegre tesis olmadığının en büyük kanıtı olduğu, şirketleri açısından 22.07.2013 tarihli ve 116015 sayılı yazı ile ÇED kapsam dışı muafiyeti bulunduğu, bu hususun dosyaya sunulan denetim tutanağından anlaşıldığı, davalı kurum tarafından yapılan denetimle, bizzat davalı kurumca ve davalı kurumun yetkisine giren hususlarda hiç bir eksikliğin olmadığı, işletmenin faaliyet göstermesi,

geçici faaliyet belgesi, izninin verilmesi için hiç bir engel olmadığı hususlarının açıklığa kavuştuğu, buna rağmen dava konusu işlemin tesis edildiği belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Muğla Valiliği tarafından; davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur. Menteşe Kaymakamlığı tarafından cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının, dosya kapsamındaki belgelere göre gelinen son durum itibarıyla davacı firmanın geçici faaliyet belgesi ya da çevre izin ve lisans belgesinin halen alınmamış olduğunun anlaşılmakta olması ve davacı tarafından aksi yönde dosyaya sunulmuş bir belge olmaması yanında, Çevre Kanununun 15. maddesi uyarınca çevre ve insan sağlığı yönünden tehlike yaratan faaliyetler ile çevre izni veya çevre izin ve lisansı olmayan faaliyetlerin süre verilmeksizin durdurulabileceği hususu da göz önüne alındığında, belirtilen gerekçenin de eklenmesi suretiyle onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.