Danıştay 4. Daire E.2023/6791 K.2023/7411

Dava konusu istem: Kayseri ili, Melikgazi İlçesi, ... Mahallesi ... Sokak No:... adresinde "pide, ekmek, ekmek çeşitleri ve unlu mamulleri imalatı" konulu ruhsatı ile faaliyet gösteren işyerinin, yapı projesinde simit fırını olduğu, yapı ruhsatına ve projesine aykırı olarak yapıldığı, apartmana gaz ve duman sızdığı, fırın yüzünden aşırı bir sıcaklık artışına maruz kalındığı, mülkiyet hakkına ciddi müdahalelerde bulunulduğu ileri sürülerek, ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; tapu kaydında "depolu fırın" olarak kayıtlı olan ve projesinde simit fırını olarak gösterilen işyerinin, "ekmek fırını" kapsamında olduğu, mevcut kapasitesi ve taşınmaz projesindeki fonksiyonu itibarıyla ekmek ve pide fırını olarak kullanılmasının, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamında uygun olmadığı, yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi ile de sabit olduğundan, dava konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

1- Davalı Melikgazi Belediye Başkanlığı tarafından, davanın süresinde açılmadığı, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in EK-2 Gayrisıhhi Müesseseler Listesi'nin Üçüncü Sınıf Gayrisıhhi Müesseseler 6.19 maddesinde, günlük üretimi 1.000 kg/günden az olan ekmek, sade pide ve ekmek çeşitleri üreten büyükşehir belediyesi sınırları içinde en az 250 m² olması zorunlu olduğu, günlük üretim miktarına göre hesaplanması gereken bu miktarın dava konusu ruhsatlı işyerinde günlük üretimin 987 kg'a tekabül ettiği, ruhsatlı işyerinin bulunduğu yapıya ait yapı kullanma izin belgesinde ve eki projelerde "fırın" olarak belirtildiği, İdare Mahkemesi kararının açık ve net olmadığı ileri sürülmektedir.

2- Davalı yanında müdahil ... tarafından, 22/07/2015 tarihinde ruhsat verildiği, 10/06/2016 tarihinde açılan davanın süre yönünden reddi gerektiği, mevzuatta pide/simit fırını ayrımı bulunmadığı, 151,08 m²'lik alana ve 101,50 m²'lik depo ile tadilat ruhsatı sonucunda 252,59 m² alan oluştuğu, keşifte ölçüm yapılmadığı, sağlık sorununa yol açıp açmadığının objektif olarak ortaya konulması gerektiği, günlük üretimin 987 kg olduğu, 300 m² şartının aranmayacağı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemlerinin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Dava; Kayseri ili, Melikgazi İlçesi, ... Mahallesi ... Sokak No:... adresinde "pide, ekmek, ekmek çeşitleri ve unlu mamulleri imalatı" ruhsatlı işyerine ait ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının, yapı projesinde simit fırını olduğu, yapı ruhsatına ve projesine aykırı olarak yapıldığı, apartmana gaz ve duman sızdığı, fırın yüzünden aşırı bir sıcaklık artışına maruz kalındığı, mülkiyet hakkına ciddi müdahalelerde bulunulduğu ileri sürülerek iptali istemiyle açılmıştır.

3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 4. maddesinde, "3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.

a) İnsan sağlığına zarar vermemek,

b) Çevre kirliliğine yol açmamak,

c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak."; 6. maddesinde, "İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, 3 üncü maddede belirtilen merciler tarafından ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına ruhsatın veriliş tarihini izleyen bir ay içinde kontrol ettirilirler. Bu süre içinde kontrol ettirilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yasal hükümler uygulanır.

Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4 üncü maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde; verilmiş olan ruhsat, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ayrıca işlem yapılır." kuralına yer verilmiştir.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 23. maddesinde, "İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler; işin özelliğine göre bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra bu Yönetmeliğin eki Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz eder.

Yetkili idareler, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alır.

Başvurunun öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı beş gün içinde düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir.

Beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz.

İkinci ve üçüncü sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, yetkili idare tarafından bir ay içinde kontrol edilir. Bu süre içinde kontrol edilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yetkili idareler tarafından yasal hükümler uygulanır.

Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, ikinci fıkrada belirtilen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsat, yetkili idare tarafından iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ruhsat vermeye yetkili idareler tarafından ayrıca yasal işlem yapılır.

..." düzenlemesi getirilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasında; idari yargı yetkisinin idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu, idari mahkemelerin yerindelik denetimi yapamayacakları, yürütme görevinin kanunlar ile gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremeyecekleri; 20. maddesinde, Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemelerinin, bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapacakları hükme bağlanmıştır.

Dosyanın incelenmesinden, işyerinin 16/01/2016 tarihli yapı ruhsatında "depolu fırın", 08/01/2010 tarihli yapı kullanma izin belgesinde "simit fırını" olarak belirtildiği, 24/01/2013 tarihinde tapu kütüğüne "depolu fırın" olarak tescil edildiği, daha sonra 10/04/2015 tarihinde tadilat projesi düzenlendiği ve 30/09/2015 tarihinde yapı için "fırın" yapı kullanma izin belgesinin 252,59 m² olarak alındığı, 22/07/2015 tarihinde de "pide, ekmek, ekmek çeşitleri ve unlu mamulleri imalatı" ruhsatının düzenlendiği anlaşılmıştır.

Yukarıda yer verilen düzenlemede, işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınan işyerlerinin, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırılık ve noksanlıkların tespitinin doğrudan ruhsat iptali sonucunu doğurmayacağı, söz konusu noksanlık ve aykırılıkların giderilmesi için işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verileceği, giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsatın idarece iptal edileceği öngörülmüştür.

İdarenin kendiliğinden yapacağı kontrol ve denetim dışında işyerlerinin faaliyeti nedeniyle menfaatleri ihlal edilenler tarafından yapılacak şikayet, ihbar veya iddia başvurularını da değerlendirmesi durumunda yukarıda anılan mevzuat hükümlerini uygulayarak söz konusu noksanlık ve aykırılıkların giderilmesi için işyerine onbeş günlük süre vermesi gerekeceği tabii olup, aksi halde, yani böyle bir başvuru yapılmadan doğrudan dava açılması durumunda ruhsat sahiplerine mevzuatta tanınan sürenin verilmemesi ve idari yargı yerlerince dava konusu edilen ruhsatın doğrudan iptali sonucuna gidilmesi gibi bir durumla karşı karşıya kalınacaktır.

Bu halde, idari davaya konu edilmeden, idari aşamada çözülebilecek bir konunun, idari yargıya taşınması ve idari yargı yerlerince idarenin yerine geçilerek idari eylem ve işlem niteliğinde yargı kararı verilmesinin önüne geçilmesi için, bu tür davalarda öncelikle mevzuatın idareye ve ilgililere tanıdığı idari usul yolunun tüketilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Ayrıca, ruhsat iptali istemiyle idareye başvurulmadan doğrudan açılacak davalarda verilecek iptal kararlarının uygulanmasında da, idarenin ruhsat sahiplerine verebileceği onbeş günlük süre uygulamasının mümkün olmaması gibi bir sonuç ortaya çıkacaktır. Ancak, ilgililerin işyeri ruhsatının iptal edilmesi istemiyle idareye başvurmaları, sonrasında başvuruların reddi yolundaki işlemin iptali istemiyle açacakları davalarda verilecek iptal kararları doğrudan ruhsat iptali sonucunu doğurmayacağı için idarelerin mevzuatta öngörülen onbeş günlük süreyi uygulama olanağı da her zaman söz konusu olacaktır.

Bu durumda, yukarıda belirtilen Yönetmelik'e göre herhangi bir işlem tesis edilmeksizin ve işyerine bir süre verilmeksizin, idari işlem mahiyetinde doğrudan ruhsat iptali yolunda verilen kararda hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmakla, davalı idare ile yanında müdahilin temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği görüşüyle, Dairemiz kararına katılmıyoruz.