Danıştay 4. Daire E.2023/7290 K.2023/5852

Dava konusu istem: Davacı tarafından, Konya ili, Çumra ilçesi, ... Mahallesi, ... Sokak … numaralı adreste ... Market isimli işletmenin kapatılarak ruhsatının iptalinin ve sonucundan bilgi verilmesinin Çumra Belediye Başkanlığından istenilmesine dair Çumra Kaymakamlığının … tarih ve … sayılı yazısının ve bu kararın uygulaması niteliğinde olan ve iş yerinin mühürlenmesine dair düzenlenen … tarih ve … Mühür Seri numaralı Çumra Belediye Başkanlığı Zabıta Müdürlüğü işlemlerinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … günlü, E:. K:… sayılı kararda; davacının Konya ili, Çumra ilçesi, ... Mahallesi, ... Sokak … numaralı adreste yer alan ... Market isimli işyerinin sahibi olduğu, anılan işyerinin … tarih ve … sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının ve 13/04/2020 tarihli Alkollü İçki Perakende Satış Belgesinin bulunduğu,.

Jandarma Karakol Komutanlığının … tarih ve … sayılı yazısı ile davacının işyerinin önünde 28/01/2021 tarihinde saat 00:15 sıralarında H.A isimli kişinin ölümü ile sonuçlanan kasten adam öldürme olayının meydana geldiği, müşteki/şüpheliler G.A, Ş.C ve F.Ç isimli şahısların alkol satışı yapılmaması gerektiği halde. Market'' isimli işyerinden.

Bira'' satın aldıklarını beyan ettikleri, araçlarında dolu bira şişesi bulunduğu, Konya İl Umumi Hıfzıssıhha Kurulunun … tarih ve … nolu kararı uyarınca sokağa çıkma kısıtlaması süresince alkollü içecek satışı yapılamayacağı, olayın meydana geldiği tarih ve saatte sokağa çıkma yasağının olduğu, dolayısıyla anılan işyeri hakkında gerekli değerlendirmenin yapılması hususunda Çumra Kaymakamlığına bildirimde bulunulduğu,

bunun üzerine Çumra Kaymakamlığının … tarih ve … sayılı işlemiyle Çumra Belediye Başkanlığından 3572 sayılı İş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun uyarınca işyerinin kapatılarak ruhsatının iptal edilmesinin istenildiği, Çumra Belediye Başkanlığınca 31/03/2021 tarihinde anılan işyerinin kapatılarak mühürlendiği ve ruhsatının iptal edildiğinin bildirilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı,

anılan mevzuat hükümleri uyarınca, bir işyerinde, ruhsat verilmesinden sonra yapılacak denetimlerde, mevzuata uygun olmayan hususların ve noksanlıkların saptanması halinde, yetkili idarelerce, bu amaca yönelik olarak işyerinin verilmiş olan ruhsatının iptal edilerek işyerinin faaliyetten men edilebileceğinin açık olduğu, olayda, dava konusu işyerinin kapatılması,

mühürlenmesi ve ruhsatının iptaline yönelik işlemlerin gerekçesinin, işyerinin önünde 28/01/2021 tarihinde saat 00:15 sıralarında H.A isimli kişinin ölümü ile sonuçlanan kasten adam öldürme olayında müşteki/şüpheliler G.A, Ş.C ve F.Ç isimli şahısların sokağa çıkma kısıtlamaları kapsamında alkol satışı yapılmaması gerektiği halde anılan işyerinden bu kişilere içki satışı yapılması olduğu anlaşılmaktaysa da, şüpheli şahısların dosyada mevcut ifadeleri incelendiğinde ''alkol almak için sanayi sitesi içerisindeki tekel bayiine gittiklerini'' beyan ettikleri, davacının işyerinden içki satın alındığına dair herhangi bir beyanın bulunmadığı,

olay günü araçlarında bira şişeleri bulunmuşsa da, bunun anılan işyerinden satın alındığına dair somut delillerin dosyada bulunmadığı, olay yeri görgü ve tespit tutanağında davacının işyerinin açık olduğuna dair bir ifadenin yer almadığı, kaldı ki davacı tarafından dosyaya sunulan 28/01/2021 tarih ve saat 00.00 itibariyle başlayan kamera kayıtlarında işyerinin kapalı olduğunun görüldüğü, 31/03/2021 tarihli mühürleme tutanağında olay gününden farklı bir tarihte ''16/03/2021 günü ...

Marketin müşteri kabul ettiği tespit edilmiştir.'' şeklinde olay ile ilgisi bulunmayan bir gerekçeye yer verildiği anlaşıldığından; somut delillere ulaşılmadan, kuşkuya yer bırakmayacak şekilde tespitlerde bulunulmadan ve 3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanunun 4 ve 6. maddelerinde yer alan kapatma ve ruhsat iptali sebeplerine girmeyen gerekçelerle tesis edildiği anlaşılan dava konusu mühürleme, kapatma ve ruhsat iptaline dair işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı Belediye tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı Belediye vekili tarafından, dava konusu işyerinin önünde adam öldürme şeklinde adli bir olay yaşandığını, söz konusu olayın tahkik edilmesi neticesinde davacıya ait işyerinde Covid yasakları kapsamında sokağa çıkma yasağı olduğu vakitte alkollü içki satışı yapıldığı gerekçesiyle idari para cezası düzenlendiği, Çumra Kaymakamlığının dava konusu yazısı ile davacının işyerinin ruhsatının iptali ve işyerinin kapatılmasının kendilerinden istenildiği, bu yazı uyarınca dava konusu diğer işlem ile işyerinin kapatılmasına dair mühürleme işleminin yapıldığı,

bu bakımdan davanın kendileri açısından reddi gerektiği, yaşanan adam öldürme olayının davacının işyerinde yapılan alkollü içki satışının sebep olduğu, dava konusu işyerinin sanayi içerisinde olmasının emniyet ve asayiş açısından sakıncalı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemlerinin kabulü ile usul ve yasaya uygun olmayan Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, Konya ili, Çumra ilçesi, ... Mahallesi, ... Sokak … numaralı adreste ... Market isimli işletmenin kapatılarak ruhsatının iptalinin ve sonucundan bilgi verilmesinin Çumra Belediye Başkanlığından istenilmesine dair Çumra Kaymakamlığının … tarih ve … sayılı yazısının ve bu kararın uygulaması niteliğinde olan ve iş yerinin mühürlenmesine dair düzenlenen … tarih ve … Mühür Seri numaralı Çumra Belediye Başkanlığı Zabıta Müdürlüğü işlemlerinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3. maddesinde; "İdari davalar, Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılır. 2. Dilekçelerde; a) Tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adresleri ile gerçek kişilere ait Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, b) Davanın konu ve sebepleri ile dayandığı deliller,.....gösterilir." hükmü bulunmaktadır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Taleple bağlılık ilkesi" başlıklı 26. maddesinde; "Hakim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre talep sonucundan daha azına karar verebilir." "Hakimin, tarafların talebiyle bağlı olmadığına ilişkin kanun hükümleri saklıdır." hükmüne yer verilmiştir.

İdari yargıda açılacak olan iptal davalarında, dava dilekçelerinde iptali istenen işlem veya işlemlerinin tereddüte mahal vermeyecek şekilde açık ve net olarak belirtilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, İdare Hukukunun yerleşik içtihatlarından olan "Taleple Bağlılık" ilkesi uyarınca, idare mahkemelerinin davacının istemi ile bağlı olduğu, istemi genişletecek biçimde ya da istemden başka bir idari işlem hakkında karar verilemeyeceği açıktır.

3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 3. maddesinde, "Belediye hudutları ve mücavir alan içinde kalan işyeri ve işletmelerden büyükşehir belediyesi olan yerlerde, sıhhi ve sair işletmeler için büyükşehir belediyesi içinde kalan diğer belediye başkanlıklarının işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye yetkili olduğu" hükme bağlanmıştır.

10/08/2005 günlü, 25902 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin "işyeri açılması" başlıklı 6. maddesinde; "Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır.

İşyeri ruhsatları yetkili idarelerin en üst amiri veya görevlendireceği yetkili tarafından bu Yönetmelikte öngörülen sürede imzalanır; ruhsat için ayrıca, meclis veya encümen tarafından bir karar alınmaz." düzenlemesine yer verilmiştir.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin, "Ruhsatın düzenlenmesi" başlıklı 12. maddesinde "Sıhhî işyeri açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler, işyerlerini bu Yönetmeliğe uygun olarak tanzim ettikten sonra Örnek 1’de yer alan başvuru ve beyan formuyla yetkili idareye müracaat eder.

Başvurunun Yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olduğunun tespiti halinde başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek ilgiliye aynı gün içinde verilir...

İlgilinin beyanına göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz." düzenlemesine ve "İşyeri açma ve çalışma ruhsatının kesinleşmesi" başlıklı 13. maddesinde, işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerlerinin, yetkili idareler tarafından ruhsatın verildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde kontrol edileceği ve bu süre içinde işyerinin kontrol edilmemesi halinde ruhsat kesinleşeceği, ruhsatın verilmesinden sonra yapılacak denetimlerde mevzuata uygun olmayan unsurların ve noksanlıkların tespiti halinde, işyerine bu noksanlık ve hatalarını gidermesi için bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verileceği,

verilen süre içinde tespit edilen noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde ise, ruhsatın iptal edilerek işyerinin kapatılacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

Yukarıda incelenen mevzuat uyarınca işyerlerinin ruhsatlandırılmasından sonra da yetkili idareler tarafından denetleneceği ve insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı beyan veya durumun tespiti halinde eksiklik veya aykırılığın giderilmesi için 15 gün süre verileceği ve bu süre içerisinde giderilmemesi halinde ise, ruhsatın iptal edileceği açıktır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden; davacıya ait işyerine 19/03/2018 günlü, 2018/06 sayılı, market faaliyet konulu, sıhhi müessese ruhsatı verildiği, dava konusu edilen Çumra Kaymakamlığının 26/03/2021 tarih ve 591 sayılı yazısı ile "...... Market unvanlı Market İşletmeciliği faaliyetinde bulunan işyerinin 3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanunun 6. maddesinin 2. paragrafına istinaden işyerinin kapatılarak ruhsatının iptal edilmesi" nin Çumra Belediye Başkanlığından talep edildiği, söz konusu bu işlemin ve davalı Belediye Zabıta Müdürlüğü tarafından tesis edilen mühürleme işleminin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Olayda, davalı Çumra Kaymakamlığı Jandarma Komutanlığı ekipleri tarafından davacıya ait market önünde meydana gelen kasten adam öldürme olayı neticesinde, olayın görgü ve tespit tutanağı ile şüpheli ifadelerinden yola çıkılarak, davaya karışan kişilerce davacıya ait marketten alkollü içki alındığı,

sokağa çıkma yasağı kapsamında yasak olan bir saatte marketin açık olduğu ve satış yapmasından hareketle (ki bu yasak nedeniyle davacı hakkında ayrıca Çumra Kaymakamlığının … tarih ve … sayılı kararı ile de 1593 sayılı Umumi Hufzısıhha Kanunun uyarınca idari para cezası verildiği anlaşılmaktadır) davalı idarelerden Çumra Kaymakamlığının diğer davalı Çumra Belediye Başkanlığından "dava konusu işyerinin kapatılarak ruhsatının iptalinin" talep edildiği, davalı Belediye tarafından yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca işlem yapılmaksızın doğrudan mühürleme tutanağı düzenlenmek suretiyle işlem tesis edildiği,

davalı idarece davacıya ait "19/08/2018 tarih ve 2018/06 sayılı sıhhi müessese sınıfı, market faaliyet konulu" ruhsatının iptali yoluna gidilmeksizin doğrudan mühürleme yapılmak suretiyle davacının faaliyetine son verildiği anlaşılmaktadır.

İdare Mahkemesince her ne kadar dava konusu edilen Çumra Kaymakamlığının … tarih ve … sayılı yazısının davacıya ait işyerinin "ruhsatının iptali" şeklinde anlaşılmış ve kararın gerekçesinde ve istem özetinde bu şekilde yorumlanılmak suretiyle hüküm kurulmuşsa da; davacı tarafından dava konusu ettiği işleme yönelik iradesinin "işyerinin kapatılarak ruhsatının iptali istemi yönündeki davalı idareler arasındaki yazışma ve sonrasında bu yazı uyarınca söz konusu yerin mühürlenmesi işlemi" olduğu anlaşılmakta olup, İdare Mahkemesince davacının iptalini istediği işleme dair iradesinin tam olarak ortaya konulamadığı, başka bir deyişle davanın konusunun tam olarak açıklığa kavuşturulamadığı görülmektedir.

İdari yargı yerince hukuki denetime tabi tutulacak idari işlemin açık ve net olarak, hiç bir duraksamaya yer vermeyecek şekilde belirlendikten sonra işin esasına geçilmesi 2577 sayılı Yasanın yukarıda aktarılan hükümleri gereğidir.

Öte yandan usul hukukunun en temel ilkelerinden biri olan "taleple bağlılık ilkesi" uyarınca, idari yargı mercilerinde açılan davalarda; Mahkemelerin, davacının istemi ile bağlı olduğu ve istemi genişletecek veya daraltacak biçimde karar veremeyeceği açıktır.

Olayda, davalı idare tarafından "ruhsat iptali" işlemi gerçekleştirilmediği ayrıca bunun da dava konusu edilmediği dikkate alınarak, işyerinin kapatılması ve mühürlenmesi şeklinde tesis edilen işlemlerin anılan mevzuat hükümleri uyarınca incelenerek, davanın konusunun açıklığa kavuşturulması ve davacının istemi hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmış olup, eksik inceleme neticesinde verilen İdare Mahkemesi kararının istinaf isteminin reddi yolunda verilen Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde yazılı nedenlerden hiçbirisine uymadığından, temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının aynen onanması gerektiği oyuyla, çoğunluk kararına katılmıyorum.