Danıştay 4. Daire E.2024/1287 K.2025/892

Dava konusu istem: Davacılar tarafından, 1.Kısım Arazi Toplulaştırma ve TİGH Projesi kapsamında ... İli, ... İlçesi, ... Köyü'nde gerçekleştirilen ... ada, ... parsel, ... ada,... parsel tahsisi sonucunu doğuran toplulaştırma işleminin anılan parseller yönünden iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K... sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, davacıların dedesi ... oğlu ... adına ... ada,... parsel, ... ada, ... parsel tahsisi sonucunu doğuran toplulaştırma işleminin anılan parseller yönünden, davacılara ait dava konusu edilmeyen parselin de dikkate alınması sonucunda, ..., ... ve dava konusu edilmeyen ... sayılı parseller yerine ya aynı yerden veya çok yakın bir konumdan yer tahsisleri yapıldığı,

davacılara verilen yeni parsellerin tarımsal üretim açısından herhangi bir kayıp oluşturmadığı ve değer açısından farklılık yaratacak yerler olmadığı, yapılan toplulaştırma işleminde eski taşınmazların değerini düşürücü herhangi bir unsura rastlanılmadığı, tarımsal arazilerin değerlerini aynen koruduğu anlaşıldığından, davacılara ait parsellere yönelik yapılan arazi toplulaştırmasının hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacılar tarafından, dava konusu parsellerden adasız ... parselin önceden beri çayır olarak kullanıldığı, toplulaştırma işlemi uygulandığında, batı tarafından arada bir tarla yolu bırakarak ... ada ... parselin tahsis edildiği, yeni oluşturulan bu parselde, ... ovasını boydan boya geçen elektrik enerji hattına ilişkin en büyük boydan yüksek gerilim hattı direğinin kendi tarlalarında bırakıldığı, oysa kamulaştırma işlemleri yapılarak o dönemki tarla sahiplerine üst hakkı ödenip pilon yerlerinin kamulaştırıldığı,

murislerinden gelen ve eskiden bu yana kullandıkları verimli tarım arazisi olarak işlenmeye devam edilen ... parsel numaralı taşınmazın başkasına verildiği, taşınmazın güney tarafının oldukça daraltıldığı ve bu haliyle ziraat edilemeyecek hale getirildiği, “Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı”nın 19. maddesinde yer alan, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, düzenlemesine uyulmadığı,

eski ... parsel nolu ve ... parsel nolu taşınmazın eşdeğer özellikler taşıdığı ve ova mevkiinde bulunan bu iki taşınmaz arasında 7-8 irili ufaklı tarla bulunduğu bu tarlaların toplulaştırmayla birleştirilmiş olması yoluna gidilmiş olsaydı tarım ekonomisi bakımından kolayca işlenebilecek boyutta tarla/ çayır haline geleceği bu haliyle toplulaştırma ilke ve mevzuatına uyulmadan yapılan arazi toplulaştırmasında dava konusu parseller yönünden hukuka uygunluk bulunmadığı belirtilerek temyiz konusu kararın bozulması istenilmiştir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemi kabul edilerek ... ada ... parsel sayılı toplulaştırma parseli yönünden bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

Davacının, temyiz dilekçesinde ileri sürdüğü iddialar; dava konusu arazi toplulaştırma uygulamasının ... ada, ... parsel yönünden İdare Mahkemesinin davanın reddine ilişkin hüküm fıkrasına yönelik Bölge İdare Mahkemesinin istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte bulunmamıştır. Davacının, dava konusu arazi toplulaştırma uygulamasının ... ada,...parsel yönünden İdare Mahkemesinin davanın reddine ilişkin hüküm fıkrasına yönelik Bölge İdare Mahkemesinin istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının dair hüküm fıkrasına yönelik temyiz istemine gelince;

3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını,

tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.

Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı'nın 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi,

toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi,

toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi,

arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi,

hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden, davacılar tarafından, 1.Kısım Arazi Toplulaştırma ve TİGH Projesi kapsamında ... İli, ... İlçesi, ...

Köyü'nde gerçekleştirilen ... ada, ... parsel, ... ada, ... parsel tahsisi sonucunu doğuran toplulaştırma işleminin anılan parseller yönünden iptali istemiyla açılan davada, Mahkemece yeni ... ada,......parsel ve ... ada, ... parselin tahsisi sonucunu doğuran toplulaştırma işleminin anılan parseller yönünden, ..., ... ve dava konusu edilmeyen (dava dışı ... sayılı) parseller yerine ya aynı yerden veya çok yakın bir konumdan yer tahsisleri yapıldığı, davacılara verilen yeni parsellerin tarımsal üretim açısından herhangi bir kayıp oluşturmadığı ve değer açısından farklılık yaratacak yerler olmadığı,

yapılan toplulaştırma işleminde eski taşınmazların değerini düşürücü herhangi bir unsura rastlanılmadığı, tarımsal arazilerin değerlerini aynen koruduğu anlaşıldığından, davacılara ait parsellere yönelik yapılan arazi toplulaştırmasının hukuka uygun olduğu gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.

Söz konusu karara esas alınan bilirkişi raporunun, arazi toplulaştırması sonucunda tahsis edilen yeni ... ada, ... parsele yönelik değerlendirmeleri dışında anılan raporun hükme esas alınabilecek yeterlilikte olduğu görülmüştür.

Ancak eski ... parsel sayılı taşınmazın ... metre taşınarak ... ada ... parsel olarak arazi toplulaştırması uygulaması ile davacıya yeni verilen kısım yönünden, dosyadaki bilgi ve belgeler ile TAKBİS sisteminde yer alan parsel krokisi incelendiğinde, anılan taşınmazın davacının başka bir parseliyle birleştirilmek suretiyle daha büyük bir parsel oluşturulmadığı halde taşınmazın bir ucunun halen eski taşınmaza dokunur şekilde 50 metre ileriye taşınmış olmasının toplulaştırma amaç ve ilkeleri yönünden mezkur raporda gerekçesinin ortaya konulamadığı,

zira dava konusu toplulaştırma yapılırken yüzölçümü 4481.49 m² olan taşınmaz üzerinde bulunan ve daha önceden kamulaştırılarak üst hakkı bedeli eski sahiplerine ödenen elektrik direği ve hattının göz önünde bulundurulmadığı, ayrıca taşınmazın şeklinin de geometrik anlamda anılan Talimatnamenin 19. maddesinde düzenlenen 1/3-1/7 ölçüsüne uygun olmadığı,

yüzölçümü 4481.49 m² olan taşınmazın şeklinin ilgili mevzuatta öngörülen dikdörtgen özelliği taşımamasının bilhassa alanının küçüklüğü göz önünde bulundurulduğunda tarımsal makine kullanımı ve tarımsal üretimin optimum düzeyde yapılabilmesi yönünden elverişli olmadığı aksine tarımsal üretimde azalmaya yol açacağı ve taşınmazın değerini düşüreceği sonucuna varıldığından, anılan taşınmaz yönünden belirtilen gerekçe ile verilen kararının buna ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

(X) KARŞI OY

Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar, temyize konu mahkeme kararının bozulmasını sağlayacak nitelikte bulunmadığından temyiz isteminin reddi gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyorum.