Danıştay 4. Daire E.2024/1466 K.2024/8059

Dava konusu istem: Kayseri ili, Melikgazi ilçesi, ... mahallesi, ... cad. No:... adresinde, "... " unvanı ile faaliyet gösterilen işyerlerinin, semt pazarı niteliğinde olduğu, adreste bulunan satıcıların kayıt dışı olarak faaliyet gösterdiği gerekçesiyle faaliyetlerinin sona erdirilmesi istemiyle 26/07/2022 tarihinde yapılan başvurunun reddedilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu ... yer alan işyerlerinin bir kısmının, (bina etrafında yer alan kısımda) dava dosyasında yer alan tek iş yeri açma ve çalışma ruhsatı kapsamında faaliyet gösterdiği görülmekle birlikte; davacı tarafından bina içerisinde faaliyet gösteren işletmecisi farklı olan birden fazla işyerlerinin bulunduğu iddiası yönünden, idarece, 3572 sayılı İşyeri Açma Ve Çalışma Ruhsatlarına Dair...

Kanunu'nun 6. maddesinin 2. fıkrası kapsamında yapılacak kontrol ve denetime istinaden anılan işyerlerinin, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliği'nin 10. maddesinde yer verilen "Aynı adreste bulunsa bile ana faaliyet konusu veya işletmecisi farklı olan işyerlerine ayrı ayrı ruhsat düzenlenir." hükmü kapsamında faaliyet gösterip göstermediğinin belirlenmesi suretiyle işlem tesis edilmesi gerektiği;

bir başka ifadeyle, idarenin 3572 sayılı Kanunu'nun 6. maddesinin 2. fıkrası ile Yönetmeliği'nin 10. maddesinde düzenlenen hükümler kapsamında yapılacak kontrol ve denetime istinaden işlem tesis etmesi gerekirken, aksi yönde tesis olunan dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; dava konusu Kayseri ... Pazarında yer alan işyerlerine ilişkin ... Yaşam Merkezi San. Tic. Ltd.

Şti. adına "Kozmetik, Hediyelik Eşya, Elektronik Eşya Satışı, Çay Ocağı" faaliyet konulu ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiği, işlem nedeniyle davacı federasyonun menfaatinin ne şekilde etkilendiğinin somut belge ve bilgi ile ortaya konulamadığı, alışveriş merkezi içerisinde değişik iş kollarında faaliyet gösteren esnaflara ait işyeri açma ruhsatlarının iptalini ve işyerlerinin kapatılmasını istemekte davacı federasyonun ve dolayısıyla federasyonu oluşturan sebze ve meyveciler esnaf odalarının somut, güncel ve meşru bir menfaatinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından; dava konusu adreste "..." unvanı adı altında onlarca işyerinin, ruhsatsız olarak ve semt pazarı niteliğinde faaliyette bulunduğu; anılan faaliyetin, açıkça mevzuata aykırı olduğu gibi Federasyonun ve üyelerinin menfaatini olumsuz etkilediği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı ve davalı yanında müdahil tarafından sunulan dilekçelerle temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu'nun, 1. Maddesinde Kanunun amacı, esnaf ve sanatkârlar ile bunların yanlarında çalışanların meslekî ve teknik ihtiyaçlarını karşılamak, meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlerine uygun olarak gelişmelerini ve meslekî eğitimlerini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak, meslek disiplini ve ahlâkını korumak ve bu maksatla kurulan tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğindeki esnaf ve sanatkârlar odaları ile bu odaların üst kuruluşu olan birlik,

federasyon ve Konfederasyonun çalışma usûl ve esaslarını düzenlemek olarak açıklandıktan sonra.

3. maddesinde esnaf ve sanatkâr, ister gezici ister sabit bir mekânda bulunsun, Esnaf ve Sanatkâr ile Tacir ve Sanayiciyi Belirleme Koordinasyon Kurulunca belirlenen esnaf ve sanatkâr meslek kollarına dahil olup, ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedenî çalışmasına dayandıran ve kazancı tacir veya sanayici niteliğini kazandırmayacak miktarda olan, basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabı esasına göre deftere tabi olanlar ile vergiden muaf bulunan meslek ve sanat sahibi kimseler; esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları: Oda, birlik, federasyon ve Konfederasyon.

Oda, esnaf ve sanatkârların kuracakları ihtisas ve karma esnaf ve sanatkârlar odaları ve Federasyon ise, aynı meslek dalında kurulan esnaf ve sanatkârlar odalarının, üyelerinin meslekî yönden ihtiyaçlarını karşılamak, çalışmalarını ve gelişmelerini ülke genelinde işbirliği ve ahenk içerisinde yapabilmelerini sağlamak amacıyla, kuracakları esnaf ve sanatkârlar federasyonları olarak tanımlanmıştır.

Anılan Kanunun "Federasyon yönetim kurulunun görev ve yetkileri" başlıklı 30. maddesinde "f) Üyesi olan odalar ve mensuplarının meslekî bilgi ve eğitim çalışmalarını temin etmek, resmî ve özel merciler nezdinde gerekli girişim ve temaslarda bulunmak, mensuplarının genel meslekî menfaatlerini ilgilendiren konularda adli ve idari yargı mercileri önünde federasyon başkanı marifetiyle federasyonu temsil etmek." kuralına yer verilmiştir.

İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri gözönüne alındığında, idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idari işlemlerin, bu idari işlemlerle kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgili olanlar tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü zorunludur.

Taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat alakasının varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin bulunduğunun anlaşılması, dava açma ehliyeti için yeterli sayılmaktadır.

Ayrıca, iptal davaları ile idari işlemlerin hukuka uygun olup olmadığının saptanmasına, hukukun üstünlüğünün sağlanmasına, böylece de idarenin hukuka bağlığının belirlenmesine, sonuçta hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilebilmesine olanak sağlandığından bu davalarda menfaat ilişkisinin bu amaç doğrultusunda yorumlanması gerekmektedir.

Dava dosyasının incelenmesinden; Kayseri ili, Melikgazi ilçesi, ... mahallesi, ... cad. No:... adresinde, "..." unvanı altında birden fazla, faaliyet kolunda muhtelif işyerlerinin faaliyette bulunmasının; semt pazarı niteliğinde olduğu ve adreste bulunan satıcıların kayıt dışı olarak faaliyet gösterdiği gerekçesiyle faaliyetlerinin sona erdirilmesi istemiyle 26/07/2022 tarihinde davacı federasyon tarafından yapılan başvurunun, ... tarih ve ... sayılı davalı idare işlemiyle anılan adresteki ... unvanlı işyerinin "Tekstil Ürünleri, Kozmetik, Hediyelik Eşya, Elektronik Eşya Satışı" faaliyet konulu işyeri açma ve çalışma ruhsatı bulunduğundan bahisle reddedildiği ve bu ret işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Buna göre, dava konusu ret işleminin ve işleme esas faaliyetin, Federasyon ve üyelerinin menfaatlerini etkilemesi nedeniyle işbu davayı açmakta davacı Federasyonun menfaatinin bulunduğu sonucuna varıldığından, uyuşmazlığın esası yönünden inceleme yapılması gerekirken, istinaf başvurusunun kabulüyle davanın ehliyet yönünden reddi yolunda verilen Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği oyuyla, Daire kararına katılmıyoruz.