Danıştay 4. Daire E.2024/1774 K.2024/5302

Dava konusu istem: İzmir, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... pafta ... işletme ruhsat numaralı sahada, davacı şirket tarafından yapılması planlanan II. Grup Maden Ocağı Projesi için başlatılan çevresel etki değerlendirmesi sürecinin sonlandırılmasına ilişkin ... tarihli, ... sayılı İzmir Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; tesis edilen işlemin gerekçesi olarak ilgili idare tarafından ileri sürülmemiş olan, ancak idari yargı yerince dosyanın incelenmesi sonucunda işleme hukuki dayanak teşkil eden başka bir neden saptanmış ve idarece ileri sürülen nedenin hukuken geçerli olmadığı belirlenmiş ise, idarenin işlemin gerekçesi olarak ileri sürdüğü nedene bağlı olmaksızın dosyada saptanan nedene göre uyuşmazlığın çözümlenebilmesi idare hukukunda "sebep ikamesi" olarak adlandırıldığı,

dava dosyasının bu saptanan nedene göre değerlendirilmesi sonucunda ikame edilen sebebin dava konusu işlemin tesisini haklı kılacak nitelikte görülmesi halinde ise davanın reddine karar verilebileceği, re'sen araştırma ilkesinin bu duruma cevaz verdiği, dosyada bulunan bilgi ve belgeler ile anılan bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; mermer ocak işletmeciliğinin orman alanında oluşacak etkilerinin az olacağı ancak yeraltı su tablası ve yerüstü su kaynaklarına, alanda bulunan habitatlara, görüntü kirliliğine olumsuz etkilerinin olabileceği, kütlesel emisyon debilerinin eksik hesaplandığı,

yıllara bağlı bir üretim planının bulunmadığı, ocak geometrisinin planlanan kesme teknolojileri ile uyumlu olmadığı, planlamadaki hatalar ve eksikliklerin üretim esnasında verimin azalmasına neden olabileceği gibi planlamadan kaynaklı ocağın terkine de neden olabileceğinden kamu yararını olumsuz yönde etkileyeceği, proje tanıtım dosyasında pasa sahasının stabilitesine dair hiçbir bilgiye rastlanmaması, şev stabilite analizleri yapılmaması, proje tanıtım dosyasının maden mühendisliği açısından yetersiz olması,

imalat planının eksik ve gerçeği yansıtmaması nedenleriyle dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından; Mahkeme kararında belirtilen eksiklik ve yetersizliklerin proje sürecinde giderilebilecek esaslı olmayan tali eksiklikler olduğu, kaldı ki sürecin sonlandırılmasının Orman Bölge Müdürlüğünün olumsuz görüşü ile olduğu, ancak Mahkeme tarafından başka gerekçelere dayanıldığı, bu durumun usul ve hukuka aykırı olduğu iddia edilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile temyize konu kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, davacının duruşma istemi 2577 sayılı Kanunun 17/2 maddesi uyarınca yerinde görülmeyerek, işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından İzmir, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... pafta ... işletme ruhsat numaralı sahada yapılması planlanan II. Grup Maden Ocağı Projesi için çevresel etki değerlendirmesi sürecinin başlatıldığı, Orman Genel Müdürlüğü İzmir Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile; söz konusu faaliyetin ormanlar ve ormancılık çalışmalarına olumsuz etkisi olacağı yolunda olumsuz görüş bildirilmesi üzerine, ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin ... tarihli, ... sayılı İzmir Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü işleminin tesis edilmesi üzerine, bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez..." hükmüne yer verilmiştir.

29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelikte geçen; ... ğ) Çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararı: Ek-2’deki listede yer alan çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projelerin, çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucunda ilgili mer’i mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeyde olduğunun belirlenmesi üzerine,

projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararını, ... i) Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı: Çevresel etki değerlendirmesi raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre

açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararını, ... ifade eder." olarak tanımlanmış, 6. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler. Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için.

ÇED Başvuru Dosyasını ve ÇED Raporunu, Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeleri için de Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler.

(2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler.

(3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez." kuralına, 5. maddesinde; "...

(2) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar (ÇED Olumlu/ÇED Gerekli Değildir) tesis edilmeden önce; a) Projenin gerçekleştirilmesinin ilgili mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, ÇED süreci aşamasına bakılmaksızın sonlandırılır.

ÇED sürecinin sonlandırıldığı Bakanlık ve il müdürlüğü internet sayfasından ilan edilir. ..." kuralına, 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-1’deki listede yer alan projelere, b) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projelere, c) Kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya alan genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesinin Ek-1’deki listede yer aldığı projelere, ÇED raporu hazırlanması zorunludur." kuralına, 15. maddesinde.

(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-2’deki listede yer alan projeler, b) Kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi Ek-2’deki listede belirtilen projeler, için proje tanıtım dosyası hazırlanması zorunludur." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; proje sahipleri tarafından (Yönetmeliğin Ek-1 listesinde yer alan) ÇED sürecine tabi projeler için.

ÇED başvuru dosyasının ve ÇED raporunun genel formatı, (Yönetmeliğin Ek-2 listesinde yer alan) Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeleri için de Proje Tanıtım Dosyasının (PTD) genel formatı esas alınarak ÇED başvuru dosyası veya PTD'nin hazırlanması gerektiği, Komisyon tarafından, ÇED başvuru dosyasının veya PTD'nin yeterli ve uygun olup olmadığı, yapılan incelemelerin, hesaplamaların ve değerlendirmelerin yeterli düzeyde veri, bilgi ve belgeye dayandırılıp dayandırılmadığı, projenin çevreye olabilecek etkilerinin kapsamlı bir şekilde incelenip incelenmediği,

çevreye olabilecek olumsuz etkilerin giderilmesi için gerekli önlemlerin yer alıp almadığı hususlarında inceleme ve değerlendirme yapılacağı ve bu süreç içerisinde ilgili kurum ve kuruluşlardan konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüş istenebileceği, Yönetmeliğe tabi projeler için "ÇED Olumlu" kararı veya "ÇED Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça proje için yatırıma başlanamayacağı ve ihale edilemeyeceği, proje sahibinin proje kapsamında verdiği taahhütlere uymakla yükümlü olduğu,

Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın sürecin sonlandırılacağı anlaşılmaktadır.

Olayda, İzmir Orman Bölge Müdürlüğünün; söz konusu faaliyetin ormanlar ve ormancılık çalışmalarına olumsuz etkisi olacağı yolunda olumsuz görüş bildirmesi üzerine ÇED sürecinin sonlandırıldığı, İdare Mahkemesi tarafından, projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca oluşturabilecek tüm unsurlar dikkate alınarak bilirkişi raporu hazırlattırıldığı, düzenlenen bilirkişi raporunda ise; yapılması planlanan projenin ormancılık çalışmaları açısından sakıncasının olmadığı, orman alanında oluşacak etkilerinin az olacağı nedenleri ile sakınca bulunmadığı,

ancak (yukarıda özetlendiği üzere) diğer başkaca sebeplerden ötürü projenin yapılmasında sakınca bulunduğunun belirtilmesi üzerine, İdare Mahkemesi tarafından bu sebeplere dayanılarak ÇED sürecinin sonlandırılması işleminin yerinde görüldüğü ve davanın reddine karar verildiği anlaşılmıştır.

Bu durumda; Mahkemesince işlemin dayandığı sebep unsuru yönünden ve bununla sınırlı olarak inceleme yapılması, dolayısıyla, dava konusu işlemin projenin orman ve ormancılık faaliyetlerine olan etkisi yönünden incelenmesi gerektiğinden, dosyadaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunda yer alan hususlar birlikte incelenip değerlendirildiğinde, projenin ormancılık çalışmaları açısından sakıncasının olmadığı, orman alanında oluşacak etkilerinin az olacağı dikkate alındığında, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmış olup, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

Öte yandan, işbu kararın; projenin yapılmasının uygun görülmemesine, diğer bir ifadeyle, ÇED sürecinin sonlandırılmasına yönelik işlemin iptaline ilişkin olduğu, davaya konu projeye doğrudan ÇED Gerekli Değildir veya ÇED Olumlu kararı verilmesi sonucunu doğurmayacağı açık olup, davalı idarece projenin, çevreye etkilerinin değerlendirilmesi suretiyle çevresel etki değerlendirmesi sürecinin işletileceği tabiidir.