Danıştay 4. Daire E.2025/1947 K.2025/2750

Dava konusu istem: Muğla İli, Marmaris İlçesi, ... Mahallesi, ... mevki, ... parsel sayılı taşınmazda ... Eğitim Denizcilik İnşaat Turizm Gıda İthalat İhracat Ticaret Limited Şirketi tarafından gerçekleştirilmesi planlanan "Tekne Çekek Yeri ve Lift İskelesi" projesine ilişkin olarak Muğla Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda.

Mahkemece yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan bilirkişi raporu ile dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, proje tanıtım dosyasında balıkçılık yönünden herhangi bir değerlendirme yapılmadığı, alanda yer alan tatlı su özelliğindeki kaynağın biyoçeşitliliğe etkisinin değerlendirilmediği, azmak ve alana etkileri hususunda herhangi bir değerlendirme yapılmadığı, denizel alanda kazık çakılması neticesinde oluşacak olumsuz neticelerin dosyada gösterilmediği, alanda konaklayacak yat ve teknelere onarım ve bakım çalışması yapılıp yapılmayacağı hususunda çelişkili açıklamalara yer verildiği,

proje çerçevesinde bakım ve onarım çalışması yapılıp yapılamayacağı, raspa ve grit atığı oluşup oluşmayacağı, söz konusu atıkların ne suretle bertaraf edileceği hususlarının belirsiz bulunduğu, işletme sırasında oluşacak trafik talebi ve otopark alanı dikkate alınarak ulaşım etüdü hazırlanması gerektiği halde bu yönde herhangi bir değerlendirme yapılmadığı, proje tanıtım dosyasının arkeolojik değerlendirme bakımından yetersiz olduğu,

doğal karakterini büyük oranda muhafaza etmiş, özgün ekosistem yapısına sahip, modern yaşam ve önemli insan faaliyetleri tarafından çok önemli derecede etkilenmemiş kırsal yaşam özellikleri taşıyan, aşırı derecede ve uygunsuz insan kullanımı ve mevcudiyetinden uzak bulunan, yaban hayvanlarının barınma, beslenme ve üreme gibi hayati ihtiyaçlarını temin edebileceği uygun yaşam şartlarına sahip olması,

nitelikli doğal sit alanları ile kesin korunacak hassas alanlara tampon oluşturması nedeniyle projenin anılan ekolojik dengeyi olumsuz biçimde etkileyeceği, proje bölgesinde korunması gerekli omurgasız bentik canlılardan Aplysinaaerophoba, Spongiaofficinalis ve Paracentrotuslividus’un olduğu, ekolojik değerlendirme raporunda bentik canlıların incelendiği bölümde nesli tehlike altında olan ya da nadir olarak tanımlanabilecek tür/türler hakkında açıklama yapılmadığı, ortamın biyolojik çeşitliliğini ortaya koymak amacıyla yapılan incelemelerin ve yöntemlerin eksik bulunduğu,

bölgenin birincil üretiminden sorumlu olan planktonlar, algler, çiçekli bitkiler hakkında hiçbir tür rapor edilmediği, keşif esnasında, tespit edilen türlerin ekolojik değerlendirme raporunda yer almadığı, bu durumun bölgenin ekolojik kalite durumunun ortaya konmasında hatalara sebebiyet vereceği, kontrol edilse dahi gemilerden bırakılacak atıkların denizel yaşama önemli olumsuz etkilerinin olacağı, proje kapsamında inşa edilecek iskeleler her ne kadar doğrudan dip yapısı üzerinde bir etki yapmasa da oraya bağlanan deniz araçlarının ışığı engellemesi sonucu dolaylı etkilerin oluşacağı,

yoğun tekne trafiğinin ortaya çıkaracağı ses kirliliğinin de dipte yaşayan canlılar üzerinde olumsuz etkileri bulunduğu, oluşturulacak bakım, onarım, boya, sosyal hizmetler, idari işler ve sair işlemler nazara alındığında ... parsel sayılı taşınmazın alanının bu hizmetlerin sağlıklı biçimde yürütülmesine imkan vermeyeceği, bu durumun personelin sağlıklı çalışmasına imkan vermeyeceği, kıyı yapısını bozacağı, denizel ortamın devamlı yürütülen faaliyet neticesinde olumsuz biçimde etkileneceği, bu durumun sahanın nitelikli doğal koruma alanı statüsü ile bağdaşmayacağı, dolayısıyla proje tanıtım dosyasında biyoloji, hidrobiyoloji, arkeoloji,

su ürünleri mühendisliği ve çevre mühendisliği bakımından önemli eksiklikler olduğu, raporda çelişkili ifadelere yer verildiği, projenin çevreye olası etkilerinin güncel bilimsel veriler ve alanın niteliği dikkate alınarak değerlendirilmediği, dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyize konu İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Muğla İli, Marmaris İlçesi, ... Mahallesi, ... mevki, ... parsel sayılı taşınmazda ... Eğitim Denizcilik İnşaat Turizm Gıda İthalat İhracat Ticaret Limited Şirketi tarafından gerçekleştirilmesi planlanan "Tekne Çekek Yeri ve Lift İskelesi" projesine ilişkin olarak Muğla Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." hükmü yer almakta olup, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin "Adil yargılanma hakkı" başlıklı 6. maddesinin (1) fıkrasında da, herkesin medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyuşmazlıklar konusunda bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini isteme hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinde; "Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler ile elektronik işlemlerde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygunlanır." hükmüne yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 31. maddesinin atıfta bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 27. maddesinde. "1) Davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptirler.

2) Bu hak; a) Yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını, b) Açıklama ve ispat hakkını, c) Mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içerir." hükmüne, 66. maddesinde.

"Üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer’î müdahil olarak davada yer alabilir." hükmüne, 67. maddesinde; "(1) Müdahale talebinde bulunan üçüncü kişi, yanında katılmak istediği tarafı, müdahale sebebini ve bunun dayanaklarını belirten bir dilekçeyle mahkemeye başvurur. (2) Müdahale dilekçesi, davanın taraflarına tebliğ edilir.

Mahkeme, gerekirse taraflarla birlikte üçüncü kişiyi de dinlemek üzere davet eder, gelmeseler dahi müdahale talebi hakkında karar verir." hükmüne, 68. maddesinde; "(1) Müdahale talebinin kabulü hâlinde müdahil, davayı ancak bulunduğu noktadan itibaren takip edebilir. Müdahil, yanında katıldığı tarafın yararına olan iddia veya savunma vasıtalarını ileri sürebilir; onun işlem ve açıklamalarına aykırı olmayan her türlü usul işlemlerini yapabilir.

(2) Mahkeme, katıldığı noktadan itibaren, taraflara bildirilen işlemleri müdahile de tebliğ eder." hükmüne, 69. maddesinde; "(1) Müdahilin de yer aldığı asıl davada hüküm, taraflar hakkında verilir." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda belirtlen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; davaya müdahaleyi, görülmekte olan davada, hakkı davanın sonucuna bağlı olan kişinin kendi hukuki yararını korumak için, davanın tarafı olmadan, davayı kazanmasında yararı bulunan tarafın yanında ve ona yardımcı olarak davaya müdahalesine imkan veren bir hukuki kurum olarak tanımlamak mümkündür.

İdarenin işlem ve eylemlerinin hukuka uygunluk denetiminin yapıldığı idari yargıda görülmekte olan davalar yönünden de uyuşmazlık konusu üzerinde hak iddia eden ya da davanın taraflarından birinin davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan üçüncü kişilerin davaya sadece şeklen değil etkili bir şekilde katılımının sağlanması, adil yargılanma hakkının güvencelerinin sağlanabilmesi için önemli bir müessesedir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Menemen Minibüsçüler Odası/Türkiye kararında, yargıya erişim hakkı veya diğer bir deyimle hukuk davası açma hakkının, AİHS'nin 6. maddesinin "yargılanma hakkı" ile ilgili birinci fıkrasının yalnızca bir yönünü oluşturduğu, erişim hakkının etkin olabilmesi için, haklarına müdahale edilen bir kimsenin açık ve kesin bir şekilde bu işleme itiraz edebilmesi ve mahkemece tartışılabilmesi ve incelenmesi gerektiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 31. maddesinin mahkemeye erişim hakkını doğrudan etkilediğine işaret etmiştir.

Bu çerçevede başvuruyu değerlendiren AİHM, ulusal mahkemelerin 2577 sayılı Kanunun 31. maddesindeki gereklilikleri yerine getirmede başarı sağlayamamalarının başvurucuyu hak ve yükümlülüklerini doğrudan etkileyen uyuşmazlıkla ilgili olarak dinlenilmekten alıkoyduğu ve başvurucunun mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır. (Menemen Minibüsçüler Odası/Türkiye, § 27)

Dosyanın incelenmesinden; Mahkemenin 09/01/2024 tarihli ara kararıyla, dava konusu yatırımı gerçekleştirecek ... Eğitim Denizcilik İnşaat Turizm Gıda İthalat İhracat Ticaret Limited Şirketine davanın ihbar edilmesine karar verildiği, anılan firma vekili tarafından Mahkemeye sunulan 24/03/2024 tarihli dilekçe ile idare yanında davaya katılma talebinde bulunulduğu, ancak Mahkemece müdahale harcı istenilerek ve müdahale harcı yatırıldıktan sonra müdahale dilekçesi taraflara tebliğ edilerek müdahale istemi hakkında karar verilmesi gerekmesine rağmen herhangi bir işlem yapılmadığı görülmektedir.

Bu durumda; Mahkemece, anılan yatırımcı firmanın müdahale istemine ilişkin olarak yukarıda belirtilen usul kuralları çerçevesinde bir karar verilmesi, davalı idare yanında müdahale isteminin kabulüne karar verilmesi halinde, yatırımcı firmanın, davacının iddialarına, ve Mahkemece yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan bilirkişi raporuna karşı itirazları ile sunacağı deliller de değerlendirilerek, davanın esası hakkında yeniden karar verilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.