Danıştay 4. Daire E.2025/2416 K.2025/4330

Dava konusu istem: Davacı tarafından, iş yerinin bitişiğinde "perlit paketleme ve perlit kırma eleme tesisi" olarak faaliyet gösteren ... Madencilik İnşaat Nakliyat Limited Şirketi'nin faaliyetinin durdurularak ruhsatlarının iptal edilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; müdahil tarafından yürütülen "perlit paketleme" ve "perlit kırma eleme tesisi" konulu faaliyetin II. sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatına tabi olduğu, davacının iddiasının aksine I. sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatı almasını gerektiren bir faaliyetinin söz konusu olmadığı, ayrıca işletme adına "Çevresel Etki Değerlendirilmesi Gerekli Değildir" belgesi düzenlenmiş olup idarece yapılan denetimlerde ÇED mevzuatına aykırı faaliyette bulunulduğu yönünde bir tespit de bulunmadığından,

ilgili izin ve belgeler ile işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin mevzuata uygun şekilde faaliyette bulunulduğu sonucuna varılmakla, faaliyetin durdurularak ruhsatlarının iptal edilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık görülmediği sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Kirliliğe ilişkin ölçümlerin faaliyet alanında yapılmadığı, yanıltıcı bilgi ve belgelerin sunulduğu, keşif yapılması gerektiği, 20/10/2023 tarihli tutanağa bakıldığında hiçbir kontrol ve denetim yapılmadığı, toz ölçümünün faaliyetin yoğun olduğu zamanda yapılması gerektiği, 24/10/2023 tutanağının lehlerine tespitler içerdiği, ısıl işlem için büyük sanayi tipi fırınlar kullanıldığı, sunulan fotoğraflar ve videolardan gece vakti faaliyet yapıldığı, denetimin olmadığı zamanda ışıl işlem gerçekleştirildiği, 1. sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatı alınması gerekirken 2. sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatı düzenlendiği, şirketin perlit ürettiği, 200 m²'lik ruhsat alanının 7.000,00 m² olarak ihlal edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 4. maddesinde, "3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.

a) İnsan sağlığına zarar vermemek,

b) Çevre kirliliğine yol açmamak,

c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak."; 6. maddesinde, "İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, 3 üncü maddede belirtilen merciler tarafından ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına ruhsatın veriliş tarihini izleyen bir ay içinde kontrol ettirilirler. Bu süre içinde kontrol ettirilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yasal hükümler uygulanır.

Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4 üncü maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde; verilmiş olan ruhsat, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ayrıca işlem yapılır." kuralına yer verilmiştir.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 23. maddesinde, "İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler; işin özelliğine göre bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra bu Yönetmeliğin eki Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz eder.

Yetkili idareler, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alır.

Başvurunun öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı beş gün içinde düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir.

Beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz.

İkinci ve üçüncü sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, yetkili idare tarafından bir ay içinde kontrol edilir. Bu süre içinde kontrol edilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yetkili idareler tarafından yasal hükümler uygulanır.

Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, ikinci fıkrada belirtilen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsat, yetkili idare tarafından iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ruhsat vermeye yetkili idareler tarafından ayrıca yasal işlem yapılır..." düzenlemesi getirilmiştir.

Aynı Yönetmelik'in Örnek 7 kısmında ise, madencilik faaliyetleri için gayrısıhhi müesssese açma ruhsatı başvuru/beyan formu düzenlenmiş, formun not kısmında da, "Bu forma ÇED olumlu kararı ve ÇED Raporu veya ÇED Gerekli Değildir kararı ve proje tanıtım dosyası ya da ÇED kapsamı dışındadır belgesi eklenir." ifadesine yer verilmiştir.

Aktarılan bu hükümlerde, gayrisıhhi müessese açma ruhsatı başvurularında, madencilik faaliyetlerinin çevreye olan etkilerinin değerlendirilmesi için ÇED Kararının başvuru belgesine eklenmesi zorunlu tutulmuştur. Başka bir ifade ile açılmak istenen işyerinin çevreye olan etkilerinin ÇED sürecinde değerlendirilmesi, bu süreç sonunda verilen ÇED Belgesinin işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi için yeterli görülmesi ilkesi kabul edilmiştir.

Yukarıda yer verilen işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin düzenlemede, ikinci ve üçüncü sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenen işyerlerinin, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması,

yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırılık ve noksanlıkların tespitinin doğrudan ruhsat iptali sonucunu doğurmayacağı, söz konusu noksanlık ve aykırılıkların giderilmesi için işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verileceği, giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsatın idarece iptal edileceği öngörülmüştür.

İdarenin kendiliğinden yapacağı kontrol ve denetim dışında, işyerlerinin faaliyeti nedeniyle menfaatleri ihlal edilenler tarafından yapılacak şikayet, ihbar veya iddia başvuruların da yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca değerlendirileceği açıktır.

Dosyanın incelenmesinden, davacıya ait iş yerinin bitişiğindeki işyeri için 200,00 m²'lik kapalı alan için ... tarih ve ... sayılı "perlit paketleme" faaliyet konulu II. sınıf gayrisıhhi müessese ve 800,00 m²'lik kapalı alan için ise ... tarih ve ... sayılı "perlit kırma eleme tesisi" faaliyet konulu II. sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatıyla faaliyet gösteren ...

Madencilik İnşaat Nakliyat Limited Şirket hakkında davacı tarafından 02/06/2023 tarihinde davalı idareye yapılan başvuruda; adı geçen şirketin faaliyeti esnasında açığa çıkan silisyum ve diğer tozların insan ve çevre sağlığı açısından tehlike meydana getirdiği, toz yayılımının davacının işyerindeki faaliyetini engellediği, imar planında kentsel servis alanı olarak gösterilen yerde bu tür faaliyetlere izin verilmemesi gerektiği, I. sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatı alması ve meskenlerden uzak yerlerde faaliyet göstermesi gerektiği ileri sürülerek ...

Madencilik İnşaat Nakliyat Limited Şirketinin faaliyetlerinin durdurularak ruhsatların iptalinin istenildiği, davalı idarece, başvuruda belirtilen konularla ilgili olarak dosya üzerinde yapılan denetim ve kontrollerde ...

Madencilik İnşaat Nakliyat Limited Şirketi adına iki ayrı işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiği, işletmenin faaliyet konularına uygun olarak kapalı alanda işletildiği, açık alanda faaliyetinin olmadığı, işyerinin bulunduğu yapının inşaat ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesinin olduğu, ilgili makamca işletmeye "Çevresel Etki Değerlendirilmesi Gerekli Değildir" belgesi de düzenlendiği belirtilerek, başvurunun dava konusu ... tarih ve ... sayılı işlemle reddedildiği, bu işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında alınan "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir." kararı bulunmakla birlikte, işyerinin faaliyete geçmesinden sonra çevre ve insan sağlığına zarar verdiğinin ileri sürülmesi veya bu yönde bir tespitte bulunulması durumunda ise izlenmesi gereken süreç ve uygulanacak yaptırımların denetime yetkili idareler tarafından değerlendirileceği açıktır.

Buna göre, davacıya ait işyerinin bitişiğindeki ikinci sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatı düzenlenen işyeri hakkında davacının başvurusu üzerine insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırılık ve noksanlıkların bulunup bulunmadığına yönelik olarak kontrol ve denetim yapılması,

bu denetim neticesinde varsa söz konusu noksanlık ve aykırılıkların giderilmesi için işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verileceği, giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsatın idarece iptal edileceği yönünde işlem tesisi gerekirken, başvurunun işyerinin ruhsatlandırma aşamasındaki denetim ve kontrollere yönelik bilgi ve belgelere istinaden doğrudan reddedilmesinde hukuka uygunluk görülmemiştir.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.