Danıştay 4. Daire E.2025/3936 K.2025/4940

Dava konusu istem: Ankara ili, Mamak ilçesi, ... Mahallesinde bulunan şantiye sahasından çıkan hafriyat toprağının, hafriyat toprağı dökülmesi için belirlenmiş olan alanların dışında bir alana dökülerek depolandığı, depolanan hafriyat toprağının dolgu, ıslah vb. amacıyla kullanılmadığı, bertaraf amacıyla dökümünün yapılarak geniş bir alana yayılması suretiyle şantiye sahasının üst tarafında yer alan TOKİ Konutlarına ait istinat duvarında çatlakların ve açılmalara sebep olunduğundan bahisle 2872 Sayılı Çevre Kanunu’nun 20. maddesinin (r) bendi uyarınca davacı adına 819.801,00-TL idari para cezası kesilmesine ilişkin Ankara Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu işlemin dayanağı çevre denetim (durum tespit idari yaptırım) tutanağının usule uygun olarak ve mevzuat hükümlerinde öngörülen denetimle görevlendirilmiş personel tarafından düzenlenmiş olduğu, yapılan inceleme ve denetim neticesinde davacının anılan taşınmaza hafriyat toprağı döktüğünün tespit edildiği, buna ilişkin fotoğrafların dosyaya konulduğu, buna karşın davacı tarafından tutanağın gerçeğe aykırı düzenlendiğine veya tutanakta yer alan tespitlerin gerçeği yansıtmadığına dair herhangi bir somut bilgi ve belgenin sunulamadığı;

bu durumda davacının üzerine atılı Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ile belirlenen esaslara aykırı olarak izinsiz hafriyat toprağı dökmek fiilinin subuta erdiği ve 2872 sayılı Kanunun 20/r maddesini ihlal ettiğinin durum tespit idari yaptırım tutanağı ve olay yeri fotoğrafları ile sabit olduğu anlaşıldığından, davacı hakkında tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Ankara ili, Mamak ilçesi, Yeni Mamak Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi Protokolleri kapsamında PORTAŞ uhdesinde yapımı devam etmekte olan parsellerden çıkan toprak malzemenin yeniden kullanılmak üzere stoklanması için başvuru yapıldığı, ABB Proje ve Yapım İşleri Şube Müdürlüğü tarafından çevre düzenlemesinde kullanılmak üzere 500.000 metreküp toprak istenmesi üzerine saha stok alanı olarak kullanılmaya başlandığı; kaldı ki Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan davada düzenlenen bilirkişi raporunda sahada biriktirilen toprak miktarının 160.000 ila 200.000 metreküp arasında olduğunun tespit edildiği,

yapılan işin kamu hizmeti amacı güttüğü, tamamen dolgu malzemesi temini amacıyla ve yetkili makamlarca belirlenen ihtiyaca binaen gerçekleştirildiği, ceza ile dayanak tutanağın örtüşmediği, denetim sırasında ceza kararında yer aldığı gibi hafriyat toprağının çevreye yayıldığı, uygunsuz şekilde depolandığı, çevrenin kirletildiğine ilişkin bir tespitin olmadığı, cezanın alt sınırdan uzaklaşma gerekçesinin belirtilmediği, işlemin hukuka aykırı olduğu, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Davacı şirketin hafriyat dökümü için aldığı iznin, hafriyatın kaldırılması gerektiğinin belirtilmesi suretiyle geçerliliğini kaybetmesi nedeniyle dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, temyize konu kararın bu gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava; Ankara ili, Mamak ilçesi, ... Mahallesinde bulunan şantiye sahasından çıkan hafriyat toprağının, hafriyat toprağı dökülmesi için belirlenmiş olan alanların dışında bir alana dökülerek depolandığı, depolanan hafriyat toprağının dolgu, ıslah vb. amacıyla kullanılmadığı, bertaraf amacıyla dökümünün yapılarak geniş bir alana yayılması suretiyle şantiye sahasının üst tarafında yer alan TOKİ Konutlarına ait istinat duvarında çatlakların ve açılmalara sebep olunduğundan bahisle 2872 Sayılı Çevre Kanunu’nun 20. maddesinin (r) bendi uyarınca davacı adına 819.801,00-TL idari para cezası kesilmesine ilişkin Ankara Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün ...tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

2872 sayılı Çevre Kanununun "Amaç" başlıklı 1.maddesinde.

"Bu Kanunun amacı, bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamak" olduğu, ''Tanımlar'' başlıklı 2. maddesinde; ''Atık: Herhangi bir faaliyet sonucunda oluşan, çevreye atılan veya bırakılan her türlü maddeyi, Çevrenin Korunması: Çevresel değerlerin ve ekolojik dengenin tahribini, bozulmasını ve yok olmasını önlemeye, mevcut bozulmaları gidermeye, çevreyi iyileştirmeye ve geliştirmeye, çevre kirliliğini önlemeye yönelik çalışmaların bütününü" ifade edeceği, ''Kirletme yasağı'' başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında;

''Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır.''; ''İdari nitelikli para cezaları'' başlıklı 20. maddesinin ''r'' bendinde de;

''Bu Kanunda ve yönetmeliklerde öngörülen usûl ve esaslara, yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak atık toplayan, taşıyan, geçici ve ara depolama yapan, geri kazanan, geri dönüşüm sağlayan, tekrar kullanan veya bertaraf edenlere 24.000 Türk Lirası, ithal edenlere 60.000 Türk Lirası idari para cezası verilir.''; aynı maddenin 2. fıkrasında ise.

"Bu maddenin (k), (l), (r), (s), (t), (u), (v) ve (y) bentlerinde öngörülen idarî para cezaları kurum, kuruluş ve işletmelere üç katı olarak verilir.", hükümlerine yer verilmiş bulunmaktadır.

Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinin tanımlar başlıklı 4. maddesinde "Hafriyat Toprağı: İnşaat öncesinde arazinin hazırlanması aşamasında yapılan kazı ve benzeri faaliyetler sonucunda oluşan toprak" olarak tanımlanmış, 8. maddesinde.

İl belediye mücavir alanı içerisinde il ve ilçe belediyelerinin, büyük şehirlerde büyükşehir belediyelerinin, büyükşehir belediyeleri dışında ise ilçe belediyelerinin, hafriyat toprağı, inşaat/yıkıntı atıkları ile doğal afet atıklarının toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması, geri kazanılması ve bertarafı ile ilgili yönetim planı hazırlamakla; hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması ve bertarafı faaliyetlerini denetlemekle;

belediye sınırları içindeki hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıkları geri kazanım tesisleri ile depolama sahalarına izin vermek ve gerektiğinde bu izni iptal etmekle, hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıkları geri kazanım tesisleri sahaları ile depolama sahalarını belirlemek, kurmak/kurdurtmak ve işletmek/işlettirmekle yükümlü oldukları, 13. maddesinde;

hafriyat toprağı ile inşaat yıkıntı atıklarının üretici ve taşıyanları tarafından belediyelerin veya mahallin en büyük mülki amirinin gösterdiği ve izin verdiği geri kazanım ve depolama tesisleri dışında, denizlere, göllere, akarsulara veya herhangi bir yere dökülmesi ve dolgu yapılmasının yasak olduğu,

faaliyetleri sonucu hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının üretimine neden olacak özel veya resmi kişi, kurum ve kuruluşların bu atıkların üretilmesinden önce ilgili belediyeye/ mahallin en büyük mülki amirlerine başvurarak gerekli izinleri almak, atıklarını bu yönetmeliklerde belirtilen usul ve esaslara göre bu mercilerin göstereceği geri kazanım/depolama sahasına taşınmasını sağlamakla yükümlü oldukları hüküm altına alınmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; özel veya resmi tüm kurum ve kuruluşların faaliyetleri sonucu ortaya çıkan hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarını büyükşehir belediyelerinin gösterdiği ve izin verdiği yerler dışına dökmelerinin yasaklandığı ve bu yöndeki bir faaliyet için gerekli izin ve belgelerin Büyükşehir Belediyesinden alınması yükümlülüğünün olduğu anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden.

Ankara ili Mamak ilçesi Yeni Mamak Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi Protokolleri kapsamında PORTAŞ uhdesinde yapımı devam etmekte olan parsellerden çıkan toprak malzemenin yeniden kullanılmak üzere stoklanması için Ankara Büyükşehir Belediyesi Özel Projeler Dönüşüm Daire Başkanlığına yazılan yazı ile, “Yeni Mamak Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı 7. Etapta bulunan park alanının” geri dolgu malzemesi stok alanı olarak kullanılması için talepte bulunulduğu, Ankara Büyükşehir Belediyesi Proje ve Yapım İşleri Şube Müdürlüğünün ... tarihli ve ... sayılı yazısında.

Mamak ilçesi ... Mahallesi .../..., .../...ile .../...Ada Parselleri arasında yer alan ekte işaretli olarak krokisi verilen alanda çevre düzenlemesinde kullanılmak üzere 500.000 metreküp dolgu toprak ihtiyacı olduğunun belirtilmesi üzerine Fen İşleri Dairesi Başkanlığı Üst Yapılar İnşaat Yapım Şube Müdürlüğü... tarih ve ... sayılı yazı ile. PORTAŞ’a Mamak ilçesi ... Mahallesi .../..., .../... ile .../...

Ada/Parseller arasında yer alan alanın çevre düzenlemesinde kullanılmak üzere 500.000 m3 dolgu toprağın karşılanmasının istendiği ve bu itibarla, sahanın stok alanı olarak kullanılmasına yönelik izin verildiği, yine Fen İşleri Dairesi Başkanlığı Üst Yapılar İnşaat Yapım Şube Müdürlüğünün 27/04/2023 tarihli yazısı ile yazı ekinde iletilen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı yazısında Ankara ili, Mamak ilçesi, Yeni Mamak Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi kapsamında Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından başlatılan konut inşaatlarının kazısından çıkartılan hafriyat malzemelerinin,

Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından iskana açılan blokların korunması amacıyla yapılan fore kazıklı istinat duvarlarının üst tarafındaki alana boşaltılarak duvara zarar verdiği gerekçesi ile hafriyatın kaldırılmasının istendiği, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca Ankara Valiliği, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürlüğü’nce atanan mükendisler tarafından alanda yapılan inceleme sonucu ... tarih ve C ...

Seri No’lu tutanakta; şantiye alanının üst tarafında yer alan TOKİ Konutlarına ait istinat duvarında çatlakların ve açılmaların olduğu, çelik boru ile duvara güçlendirme yapıldığı, denetim bulgularına göre geri dolgu malzemesi olarak kullanılmak üzere belirlenen stok alanı ile istinat duvarı arasında 50 metre mesafe olduğu, denetim esnasında hafriyat kamyonu çalışmadığı,

alanda 40 gündür döküm yapılmadığı hususlarına yer verilmesi sonrasında, bu tespitlere istinaden Çevre Kanunu’nun 20 maddesinin (r) bendi uyarınca 819.801,00-TL para cezası verilmesine dair Ankara Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işlemin iptali talebiyle davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden. 2872 sayılı Çevre Kanununun amacının, çevrenin korunmasını sağlamak olduğu, çevrenin korunmasının ise çevresel değerlerin ve ekolojik dengenin tahribini, bozulmasını ve yok olmasını önlemek, mevcut bozulmaları gidermek, çevreyi iyileştirmek ve geliştirmek, çevre kirliliğini önlemek olduğu;

öte yandan Kanunun ihlal edilip edilmediği ve ilgilisine idari para cezası verilip verilmeyeceği değerlendirmesi yapılırken, söz konusu faaliyetin bir kamu hizmetinin yerine getirilmesine yönelik olup olmadığının ve çevreyi kirletme sonucunu doğurup doğurmadığının bu faaliyetle sınırlı olarak dikkate alınması gerektiği göz önünde bulundurulduğunda, uyuşmazlıkta TOKİ Konutlarına ait istinat duvarında gerçekleşen hasarın, toprağın alana dökülmeye başladığı 15/03/2023 tarihinden itibaren denetimin yapıldığı 24/05/2023 tarihine kadar geçen sürede meydana geldiği kabul edilse dahi, davacı şirketin kamu hizmeti yürüttüğünün açık olduğu;

nitekim, davacı şirkete söz konusu sahayı stok alanı olarak kullanabilmesi için Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Fen İşleri Daire Başkanlığı tarafından 15/03/2023 tarihli yazı ile izin verildiği; öte yandan aynı yazıda, çevre düzenlemesinde kullanılmak üzere 500.000 metreküp dolgu toprak ihtiyaçlarının bulunduğu belirtilmesi üzerine davacı şirket tarafından 160.000 ila 200.000 metreküp toprak döküldüğü anlaşılmaktadır.

Bu durumda; dava konusu idari para cezasına esas eylemin; cezanın dayanağı 2872 sayılı Çevre Kanunun 20.maddensinin (r) bendi uyarınca, bu Kanunda ve yönetmeliklerde öngörülen usûl ve esaslara, yasaklara veya sınırlamalara ve yine Kanunun çevrenin korunması amacına aykırı nitelikte olmadığı, bu nedenle eylem ile ceza arasındaki uyumsuzluk nedeniyle "tipiklik" şartının gerçekleşmediği sonucuna ulaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir. Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

(X) KARŞI OY

Ankara ili, Mamak ilçesi, ... Mahallesinde bulunan şantiye sahasından çıkan hafriyat toprağının, bertaraf amacıyla dökümünün yapılarak geniş bir alana yayıldığından bahisle 2872 Sayılı Çevre Kanunu’nun 20. maddesinin (r) bendi uyarınca davacı adına 819.801,00-TL idari para cezası kesilmesine ilişkin Ankara Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle açılan davada İdare Mahkemesince verilen davanın reddine ilişkin karara yönelik istinaf isteminin reddi İdare Dava Dairesince reddedilmesi üzerine karar temyiz edilmiştir.

2872 sayılı Çevre Kanunu ve Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği uyarınca özel veya resmi tüm kurum ve kuruluşların faaliyetleri sonucu ortaya çıkan hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarını büyükşehir belediyelerinin gösterdiği ve izin verdiği yerler dışına dökmeleri yasak olup bu yöndeki bir faaliyet için gerekli izin ve belgelerin Büyükşehir Belediyesinden alınması yükümlülüğü bulunmaktadır.

Her ne kadar İdare Mahkemesince. Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ile belirlenen esaslara aykırı olarak izinsiz hafriyat toprağı dökmek fiilinin subuta erdiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de dava dosyasındaki bilgi, belge ve fotoğraflar birlikte değerlendirildiğinde.

Ankara Büyükşehir Belediyesi Fen İşleri Dairesi Başkanlığı Üst Yapılar İnşaat Yapım Şube Müdürlüğünün ...tarih ve ... sayılı yazısı ile; davacı şirket PORTAŞ’a Mamak ilçesi Dutluk Mahallesi .../..., .../...ile .../...

Ada/Parseller arasında yer alan alanın çevre düzenlemesinde kullanılmak üzere 500.000 m3 dolgu toprağın karşılanması istendiği ve bu itibarla sahanın stok alanı olarak kullanılmasına yönelik izin verildiği; buna karşın, söz konusu alana 50 metre mesafede bulunan TOKİ'ye ait istinat duvarının zarar gördüğüne ilişkin şikayetler üzerine 27/04/2023 tarihinde yine Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Fen İşleri Daire Başkanlığı tarafından "söz konusu alanda toprak dökümünün durdurulması ve dökülen hafriyat malzemesinin ivedilikle kaldırılması;

aksi takdirde oluşabilecek hasarların tüm maddi ve manevi sorumluluğunun tarafınıza ait olacağı" ifadesine yer verilen yazının davacı şirkete gönderildiği, bu yazı ile denetim tarihi arasında 27 gün olduğu ve bu sürenin davacı şirket tarafından hafriyatın kaldırılması için yeterli bir süre olmasına rağmen, verilen süre içerisinde hafriyat toprağını kaldırmadığı ve olayda mücbir sebep halinin bulunmadığı; dolayısıyla davacının çevreyi kirletme yasağına ilişkin ilgili Kanun hükümlerini ihlal ettiği sonucuna ulaşıldığından dava konusu işlemde bu gerekçeyle hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmadığı ve kararın bu gerekçeyle onanması gerektiği görüşü ile Dairemiz kararına katılmıyorum.