Danıştay 6. Daire E.2020/4380 K.2021/4711

Dava Konusu İstem

Aydın ili, Nazilli ilçesinde bulunan 39 farklı bölgeyi kapsayan alanda (mülga) 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 9. maddesi uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın … tarih ve … sayılı işlemi ile onaylanan Nazilli 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğine yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin 11 numaralı bölgeye ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda. 5216 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi çerçevesinde büyükşehir sınırları içerisinde 1/5000 ile 1/25000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmanın, yaptırmanın ve onaylayarak uygulamanın münhasıran büyükşehir belediyesinin görev ve yetkisinde olduğu,

nazım imar planları bakımından 3194 sayılı Kanun'un 9/4. maddesi ile 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinin uygulanmasına olanak bulunmadığı halde dava konusu işlem ile açık yasal düzenlemelere aykırı biçimde 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin ilgili hükümleri ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 9. maddesi uyarınca onaylandığı anlaşılan,

Nazilli 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliklerine 11 numaralı bölge yönünden yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Uyuşmazlıkta, 11 numaralı bölgeye ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planında yapılan değişiklik bakımından, ilçe belediyesinin 1/5000 ölçekli nazım imar planlarını yapma veya onama konusunda bir yetkiye sahip olmadığı hususu dikkate alındığında, 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği için Nazilli Belediye Başkanlığı ile Aydın Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı arasında ihtilaf bulunduğundan bahsedilemeyeceği,

bu çerçevede Çevre ve Şehircilik Bakanlığının uyuşmazlığa konu 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğini 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 9. maddesinin 4. fıkrası ve mülga 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendi uyarınca yapması ve onaylaması söz konusu olamayacağından 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 9. maddesinin 1. fıkrası uyarınca 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği kararı alındığının kabulü gerektiği,

bu anlamda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğini yapma ve onama konusunda yetkisinin bulunduğu sonucuna ulaşıldığından İdare Mahkemesince bu yöndeki gerekçeye dayanılarak verilen kararda hukuki isabet görülmeyerek, uyuşmazlığın esası incelenmiş, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nca acele kamulaştırma kararı alınan, "kentsel dönüşüm alanı" olarak belirlenen alanın, dava konusu nazım imar planı tadilatı ile "kentsel dönüşüm alanı"ndan çıkartılıp "orta yoğunlukta konut alanı" olarak belirlendiği,

sonrasında Nazilli İlçe Belediye Meclisince 07.05.2014 tarihinde kentsel dönüşümden çıkartma kararının alındığı belirtilmekte ise de bu kararın alındığı tarih itibariyle 6306 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmiş olduğu ve bu Kanun hükümleri uyarınca kentsel dönüşüm alanı konusunda karar alma yetkisinin büyükşehirlerde olduğu, Büyükşehirce alınmış bir kararın da dava dosyasına sunulmadığı,

bu konuda ilçe belediye meclisinin 1/5000 ölçekli nazım imar planında değişiklik yapma yetkisi bulunmadığı hususu da dikkate alındığında, nazım imar planında 07.05.2014 tarihi itibariyle "konut" alanı kullanımına ayrıldığından da söz edilemeyeceği açık olan bu alanın kentsel dönüşüm alanından çıkartılarak orta yoğunluklu konut alanına ayrılmasına dair 1/5000 ölçekli nazım imar planı tadilatında dayanağı kentsel dönüşüm alanından çıkartma kararında belirtilen noksanlıklar nedeniyle hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun yukarıda belirtilen gerekçe ile reddine

karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Nazilli Belediye Başkanlığı tarafından Aydın Büyükşehir Belediye Başkanlığı'na iletilen imar planı değişikliklerinde Büyükşehir Belediyesi'nin 5216 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde öngörülen imar planlarını aynen veya değiştirerek onaylama yetkisini aradan iki yıl gibi bir süre geçmesine rağmen kullanılmadığı, dava konusu işlemin alt ölçekli uygulama imar planının üst ölçekli nazım imar planına uyumu konusunda her iki idare arasında yaşanan ihtilafın giderilmesi amacıyla tesis edildiği,

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 9. maddesi ve 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 7. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde öngörülen koşulların oluşması halinde Bakanlığın kamu menfaati ve kamu yararını sağlamak için her ölçekte imar planı ve imar planı değişikliği onama yetkisine sahip olduğu, işlemin genel imar kararlarını bozucu ya da üçüncü şahısların mevcut yoğunluklarını arttırıcı nitelikte bir işlem olmadığı, dava konusu planlama ile 05.09.2012 tarihli imar planlarına geri dönüldüğü, bu plana göre alandaki yapılaşmanın tamamlandığı, bölgede yaşayan nüfus yönünden yoğunluk artışına sebep olacak bir değişiklik de olmadığı,

dava konusu plan değişikliklerinin planlama esasları, şehircilik ilkeleri ve kamu yararına aykırılık teşkil etmediği ileri sürülmektedir.

SAVUNMANIN ÖZETİ

Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesinin değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Nazilli Belediye Meclisi'nin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli Nazilli ilçesi revizyon uygulama imar planı 5216 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca onaylanmak üzere Aydın Büyükşehir Belediyesine gönderilmiş, ancak Büyükşehir Belediye Meclisi'nin 15.07.2015 tarih ve 292 sayılı kararı ile; planda birtakım hususların eksik ve hatalı olarak düzenlendiği belirtilerek mevcut imar planı şartlarının devamının uygun olduğuna karar verilmiş ve plan onaylanmamıştır.

Bunun üzerine Nazilli Belediyesi tarafından planda birtakım düzeltmeler yapılmış ve yeniden düzenlenen bu plan Belediye Meclisi'nin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilerek onaylanmak üzere yeniden Aydın Büyükşehir Belediyesine gönderilmiştir. Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve … sayılı kararı ile; yine planda birtakım hususların eksik ve hatalı olduğu belirtilerek mevcut imar planı şartlarının devamının uygun olduğuna karar verilmiş ve plan onaylanmamıştır.

Bunun üzerine Nazilli Belediye Başkanlığı tarafından Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü'ne yazılan 02.09.2016, 14.10.2016, 11.01.2017 ve 23.03.2017 tarihli yazılarda özetle.

Belediyeleri tarafından kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının Büyükşehir Belediyesi tarafından yasal ve hukuki dayanağı olmayan sebepler ileri sürülerek iki kez reddedildiği, söz konusu planın Büyükşehir Belediyesi tarafından onaylanmayacağının aşikar olduğu belirtilerek, iki belediye arasındaki ihtilafın çözülmesi için 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin (KHK) 7/h maddesi ve 3194 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca planın onaylanması talep edilmiştir.

Bakanlık tarafından söz konusu plan teklifi incelendiğinde ise onay işlemi 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ölçeğinde yapıldığında planlama kademelenmesi bütünlüğünün sağlanamayacağı, diğer bir ifadeyle 1/1000 ölçekli uygulama imar planı teklifinde getirilen kullanımların bazılarının 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği içerdiğinin görüldüğü,

planlama bütünlüğü ve kademelenmesini sağlamak, Aydın Büyükşehir Belediye Meclisi kararında belirtilen hususları yerine getirmek amacıyla bölgeye ait nazım ve uygulama imar planının birlikte onaylanması zorunluluğu oluştuğu belirtilmiş, neticede Aydın ili, Nazilli ilçesinde bulunan 39 farklı bölgeyi kapsayan alanda Nazilli Belediye Başkanlığı'nca hazırlatılan nazım ve uygulama imar planı değişiklik teklifi gerekli düzeltmeler yapılarak ve plan notları eklenerek 644 sayılı KHK'nın 7/h maddesi ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 9. maddesi uyarınca 25.05.2017 tarihinde onaylanmış, 28.06.2017-28.07.2017 tarihleri arasında askıya çıkartılmıştır.

Askı süresi içerisinde davacı tarafından 26.07.2017 tarihli dilekçe ile bu plana itiraz edilmiş, 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğine yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin 11 numaralı bölgeye ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

Bakanlık tarafından onaylanan dava konusu plan değişikliklerinde uyuşmazlık konusu 11 numaralı bölgede hem 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği hem de 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği yapılmış ve önceki imar planlarında kentsel dönüşüm alanında kalan taşınmazlar; 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile ''orta yoğunlukta konut alanı'', 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile de ''B-3 yapılaşma koşullu konut alanı, ibadet alanı, 12,10,8 ve 7 metrelik yol alanı'' olarak planlanmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan 3194 sayılı İmar Kanunu'nun ''Tanımlar'' başlıklı 5. maddesinde nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının;

genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, Uygulama İmar Planı ise;

tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmış, "Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması" başlıklı 8. maddesinin (b) bendinde, İmar Planlarının.

Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana geldiği, mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğunun sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planlarının ilgili belediyelerce yapılacağı veya yaptırılacağı, belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe gireceği, bu planların onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edileceği, bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebileceği,

belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planların belediye meclisi tarafından onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlanacağı, onaylanmış planlarda yapılacak değişikliklerin de yukarıdaki usullere tabi olduğu hüküm altına alınmış, "İmar planlarında Bakanlığın yetkisi" başlıklı 9. maddesinin birinci fıkrasında, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın gerekli görülen hallerde, kamu yapıları ve enerji tesisleriyle ilgili alt yapı, üst yapı ve iletim hatlarına ilişkin imar planı ve değişikliklerinin,

umumi hayata müessir afetler dolayısıyla veya toplu konut uygulaması veya Gecekondu Kanununun uygulanması amacıyla yapılması gereken planların ve plan değişikliklerinin, birden fazla belediyeyi ilgilendiren metropoliten imar planlarının veya içerisinden veya civarından demiryolu veya karayolu geçen, hava meydanı bulunan veya havayolu veya denizyolu bağlantısı bulunan yerlerdeki imar ve yerleşme planlarının tamamını veya bir kısmını, ilgili belediyelere veya diğer idarelere bu yolda bilgi vererek ve gerektiğinde işbirliği sağlayarak yapmaya, yaptırmaya, değiştirmeye ve re'sen onaylamaya yetkili olduğu,

dördüncü fıkrasında, Bakanlığın birden fazla belediyeyi ilgilendiren imar planlarının hazırlanmasında, kabul ve onaylanması safhasında ortaya çıkabilecek ihtilafları halledeceği, gerektiğinde re'sen onaylayacağı hükme bağlanmıştır.

703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyle yürürlükte kaldırılan mülga 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin "Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, "İdarelerin ihtilafı halinde, genel imar düzeni ve uyumunu sağlamak üzere, her türlü etüt, harita ve imar planı, plan değişikliği, plan revizyonu, parselasyon planı hazırlanması,

onaylanması ve uygulanmasında koordinasyon sağlamak, ihtilafları gidermek, gerektiğinde ihtilaf konusu işi resen yapmak, yaptırmak ve onaylamak" Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmış, 10/07/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 102. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde aynı yönde düzenlemeye yer verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, belediyenin imar plânlarını görüşmek ve onaylamak, belediye meclisinin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, büyükşehir belediyesi; sınırları il mülki sınırı olan ve sınırları içerisindeki ilçe belediyeleri arasında koordinasyonu sağlayan; idarî ve malî özerkliğe sahip olarak kanunlarla verilen görev ve sorumlulukları yerine getiren, yetkileri kullanan; karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişisi olarak, (c) bendinde, ilçe belediyesi;

büyükşehir belediyesi sınırları içinde kalan ilçe belediyesi olarak tanımlanmış, "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin 1.fıkrasının (b) bendinde, çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye sınırları içinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak;

büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak, büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmış, "Meclis kararlarının kesinleşmesi" başlıklı 14. maddesinin sekizinci fıkrasında, büyükşehir kapsamındaki ilçe belediye meclisleri tarafından alınan imara ilişkin kararların,

kararın gelişinden itibaren üç ay içinde büyükşehir belediye meclisi tarafından nazım imar plânına uygunluğu yönünden incelenerek aynen veya değiştirilerek kabul edildikten sonra büyükşehir belediye başkanına gönderileceği, üç ay içinde büyükşehir belediye meclisinde görüşülmeyen kararların onaylanmış sayılacağı hükme bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; imar planı hiyerarşisine göre uygulama imar planlarının nazım imar planına dayanması gerektiği, bir alanda 1/5000 ölçekli nazım imar planı yapılmadan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yapılamayacağı, uygulama imar planı yapıldıktan sonra dayanak nazım imar planının iptal edilmesi halinde uygulama imar planının da hukuka aykırı hale geleceği açıktır.

Bakılan uyuşmazlıkta, İlçe Belediyesi tarafından kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin iki kez Büyükşehir Belediyesi tarafından onaylanmaması üzerine, İlçe Belediyesi tarafından Bakanlığa yapılan başvuru ile bu konuda Büyükşehir Belediyesiyle arasındaki ihtilafın giderilmesi istenilmiş, bu suretle uyuşmazlık Bakanlığın önüne gelmiştir.

Her ne kadar Bakanlık tarafından dava konusu imar planlarının 3194 sayılı Kanun'un 9. maddesinin hangi fıkrası kapsamında onaylandığı belirtilmemiş ise de, uyuşmazlığın Bakanlık önüne gelme şekline bakıldığında, dava konusu plan değişikliklerinde Bakanlığın re'sen harekete geçmediği görülmüş, bu bakımdan dava konusu imar planı değişikliklerinin 3194 sayılı Kanun'un 9. maddesinin birinci fıkrası kapsamında değil, iki belediye arasında ortaya çıkan ihtilafın giderilmesi amacıyla aynı Kanun'un 9. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında onaylandığı sonucuna ulaşılmıştır.

Yine kanunda nazım imar planın onaylanması konusunda büyükşehir belediyesi sınırları içinde kalan ilçe belediyelerine tanınmış bir yetki bulunmadığından, nazım imar planı konusunda büyükşehir belediyesi ile ilçe belediyesi arasında bir ihtilaftan söz etmek mümkün değildir. Dolayısıyla 3194 sayılı Kanun'un 9. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Bakanlığa tanınan yetkinin ilçe belediyeleri ile büyükşehir belediyeleri arasında 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının onaylanması sırasında ortaya çıkan uyuşmazlıkları gidermeye yönelik olduğu açıktır.

Bu açıklamalar kapsamında dava konusu işlem incelendiğinde, İlçe Belediyesi ile Büyükşehir Belediyesi arasındaki ihtilaf 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğine ilişkin olmasına rağmen, Bakanlık tarafından iki Belediye arasında ortaya çıkan ihtilafın giderilmesi amacıyla onaylanan plan değişikliklerinde uyuşmazlık konusu 11 numaralı bölgede hem 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği hem de 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği yapıldığı görülmüş, nazım imar planı konusunda büyükşehir belediyesi ile ilçe belediyesi arasında planların onaylanması hususunda bir ihtilaf olamayacağından,

Bakanlık tarafından 3194 sayılı Kanun'un 9. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca onaylanan dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun gerekçeli reddi yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibariyle isabetsizlik görülmemiştir.