Danıştay 6. Daire E.2021/10576 K.2023/3954

Dava konusu istem: İstanbul İli, Kadıköy İlçesi, …Mahallesi, …pafta, …ada, …parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan binada, ruhsat ve eki projesine aykırı imalatlar yapıldığından bahisle, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri uyarınca 22.895,94-TL ve (ç) bendi uyarınca 1.029.230,54-TL olmak üzere, toplam 1.052.126,48-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Kadıköy Belediye Encümeninin …tarihli …ve …sayılı kararları (her iki encümen kararı ile ayrı ayrı 1.052.126,48-TL para cezası verilmiştir.) uyarınca verilen toplam 2.104.252,96-TL para cezasının tahsili amacıyla düzenlenen 27/11/2020 tarihli,

1.052.126,48 TL tutarlı, ... sayılı ve 27/11/2020 tarihli, 1.052.126,48 TL tutarlı, …sayılı ödeme emirlerine konu alacak nedeniyle, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun'un 13. maddesi uyarınca davacının maliki olduğu İstanbul İli, Kadıköy İlçesi, …Mahallesi, …pafta, …ada, …parsel sayılı taşınmaz üzerinde ihtiyati haciz uygulanmasına ilişkin …tarih ve …sayılı Kadıköy Belediye Başkanlığı Mali Hizmetler Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen …tarih ve E:…, K:…sayılı kararda; dava konusu ihtiyati haciz işleminin 6183 sayılı Kanun'un 13. maddesine istinaden tesis edildiği görülmekte ise de, davalı idarece anılan maddede sayma suretiyle düzenlenen koşullardan herhangi birinin davalı idare bakımından mevcut olduğunun ortaya konulmadığı, ayrıca haciz işleminin dayanağı ödeme emirlerinin ve ödeme emirlerinin dayanağı encümen kararlarının iptali istemiyle yasal süreleri içerisinde görevli ve yetkili idari yargı mercilerinde davaların açıldığı, yargı safahatlarının devam etmekte olduğu,

bu bağlamda, gelinen aşamada kesinleşmiş bir kamu borcu bulunduğundan söz edilmesi imkanı bulunmadığından, dava konusu ihtiyati haciz işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Dava konusu işlemin dayanağı niteliğindeki encümen kararlarının usulüne uygun olarak davacıya tebliğ edilmesine karşın, ödeme yapıldığına ve itiraz edildiğine dair belgenin davacı tarafından sunulmadığı, encümen kararları ile verilen para cezalarının tahsili amacıyla ödeme emirlerinin düzenlendiği ve usulüne uygun olarak tebliğ edildiği, bu nedenle 6183 sayılı Kanun'un 13. maddesi uyarınca tesis edilen dava konusu ihtiyati haciz işleminin hukuka uygun olduğu ve davanın reddedilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının ve dayandığı gerekçelerin usul ve hukuka uygun olduğu belirtilerek, davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının, Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul İli, Kadıköy İlçesi, …Mahallesi, …pafta, …ada, …parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan binada, ruhsat ve eki projesine aykırı imalatlar yapıldığından bahisle, Kadıköy Belediye Encümeninin … tarihli …ve …sayılı kararları uyarınca, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri uyarınca 22.895,94-TL ve (ç) bendi uyarınca 1.029.230,54-TL olmak üzere, toplam 1.052.126,48-TL idari para cezası (her iki encümen kararı ile ayrı ayrı 1.052.126,48-TL para cezası verilmiştir.) verilmesine karar verilmiştir.

Anılan encümen kararları uyarınca verilen para cezalarının tahsili amacıyla, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun uyarınca, 27/11/2020 tarihli, 1.052.126,48 TL tutarlı, …sayılı ve …tarihli, 1.052.126,48 TL tutarlı, …sayılı ödeme emirleri düzenlenmiştir.

Kadıköy Belediye Başkanlığı Mali Hizmetler Müdürlüğünce Kadıköy Kaymakamlığı Tapu Müdürlüğüne hitaben yazılan …tarih ve …sayılı yazı ile; …tarihli, 1.052.126,48 TL tutarlı, …sayılı ve …tarihli, 1.052.126,48 TL tutarlı, …sayılı ödeme emirlerine konu amme alacakları nedeniyle (toplam 2.104.252,96-TL haciz tutarı belirtilmek suretiyle), 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun'un 13. maddesi uyarınca davacının maliki olduğu İstanbul İli, Kadıköy İlçesi, …Mahallesi, …pafta, …ada, …parsel sayılı taşınmaz üzerinde ihtiyati haciz uygulanmasına karar verilmiş ve bu haczin kayıtlara işlenmesi gerektiği bildirilmiştir.

Bunun üzerine, Kadıköy Belediye Başkanlığı Mali Hizmetler Müdürlüğünün …tarih ve …sayılı işleminin iptali istemiyle, bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun'un "Kanunun Şümulü" başlıklı 1. maddesinde "Devlete, vilayet hususi idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi cezası, para cezası gibi asli, gecikme zammı, faiz gibi fer'i amme alacakları ve aynı idarelerin akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışında kalan ve amme hizmetleri tatbikatından mütevellit olan diğer alacakları ile; bunların takip masrafları hakkında bu kanun hükümleri tatbik olunur.

Türk Ceza Kanununun para cezalarının tahsil şekli ve hapse tahvili hakkındaki hükümleri mahfuzdur." hükmüne. "İhtiyati Haciz" başlıklı 13. maddesinde ise, "İhtiyati haciz aşağıdaki hallerden herhangi birinin mevcudiyeti takdirinde hiçbir müddetle mukayyet olmaksızın alacaklı amme idaresinin mahalli en büyük memurunun karariyle, haczin ne suretle yapılacağına dair olan hükümlere göre, derhal tatbik olunur:

1. 9 uncu madde gereğince teminat istenmesini mucip haller mevcut ise,

2. Borçlunun belli ikametgahı yoksa,

3. Borçlu kaçmışsa veya kaçması, mallarını kaçırması ve hileli yollara sapması ihtimalleri varsa,

4. Borçludan teminat gösterilmesi istendiği halde belli müddette teminat veya kefil göstermemiş yahut şahsi kefalet teklifi veya gösterdiği kefil kabul edilmemişse,

5. Mal bildirimine çağrılan borçlu belli müddet içinde mal bildiriminde bulunmamış veya noksan bildirimde bulunmuşsa,

6. Hüküm sadır olmuş bulunsun bulunmasın para cezasını müstelzim fiil dolayısiyle amme davası açılmış ise,

7. İptali istenen muamele ve tasarrufun mevzuunu teşkil eden mallar, bu mallar elden çıkarılmışsa elden çıkaranın diğer malları hakkında uygulanmak üzere, bu kanunun 27, 29, 30 uncu maddelerinin tatbikını icabettiren haller varsa." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

6183 sayılı Kanun'un 1. maddesinde, Devlete, il özel idarelerine ve belediyelere ait maddede sayılan alacaklara bu Kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.

İdareler, vadesinde ödenmeyen kamu alacağını cebren tahsil imkanına sahiptir. Alacağın cebren tahsiline ilişkin hükümlerin yer aldığı anılan Kanun'un 54 ve devamı maddelerinde, kamu alacağının cebren tahsilinin, teminatın paraya çevrilmesi veya kefilin takibi, borçlunun mallarının haczedilerek paraya çevrilmesi, ya da borçlunun iflasının istenmesi suretiyle yapılacağı kurala bağlanmıştır.

Kanun, kamu alacağının cebren tahsil ve takibine ilişkin hükümlerin yanı sıra, kamu alacağının tahsilinin tehlikeye girmesini önlemek amacıyla alacak henüz tahsil aşamasına gelmeden önce alınacak tedbirlere ilişkin hükümleri de içermektedir.

Amme alacaklarının korunması tedbirlerinden ihtiyati haciz, Kanun'un 13. maddesinde düzenlenmiş, maddede sayılan hallerden herhangi birinin varlığı halinde hiçbir müddetle sınırlı olmaksızın alacaklı amme idaresinin mahallî en büyük memurunun kararıyla, haczin ne suretle yapılacağına dair olan hükümlere göre, derhal tatbik olunacağı kurala bağlanmıştır.

İhtiyati haczin amacı, kamu alacağını Kanun'un 13. maddesinde sayılan sebeplerden birinin bulunması halinde, tahsil edilebilir hale gelinceye kadar güvence altına almak olup kamu alacağının korunmasında en etkili yöntemlerden biridir. Ancak, kesin hacizden farklı olarak ihtiyati hacze konu mal varlığı satılarak paraya çevrilemez. Yalnızca geçici bir önlemdir.

İhtiyati haciz; kamu borçlusunun menkul ve gayrimenkul malları ile alacak ve haklarına gelecekte yapılacak cebren tahsil sürecinin borçlu tarafından engellenmesini önlemek amacıyla düzenlenmiş bir koruma önlemidir.

Başka bir ifade ile ihtiyati haciz; kamu alacağının doğumundan tahsiline kadar geçen sürede, alacağın tahsilini tehlikeye düşürecek bir durum ortaya çıkarsa ödeme süresi beklenmeden vadesinden önce uygulanan bir güvenlik müessesesidir.

Bu yönüyle kesin haciz işleminden farklıdır. Kesin haciz işlemi, doğrudan doğruya alacağın ödenmesine yönelik bir icra takip işlemidir. İhtiyati haciz, kamu alacağının tahsili amacına ulaşmaya yardımcı olan bir basamaktır.

Bütün bu açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde; ihtiyati haczin Kanun'da belirtilen sebeplerin mevcudiyeti halinde hiçbir süreyle sınırlı olmaksızın başvurulan bir önlem olması nedeniyle hem kesinleşmemiş, hatta tarh edilmemiş alacaklar için hem de tahakkuk etmiş alacaklar için uygulanabileceği sonucu ortaya çıkmaktadır.

Bu bağlamda, ihtiyati haczin henüz tahakkuk etmemiş veya tahakkuk ettiği halde ödeme vadesi gelmemiş veya vadesi geldiği halde henüz cebren tahsil ve takibata başlanmamış kamu alacakları için öngörülen geçici nitelikli bir koruma önlemi olduğu sonucuna varılmaktadır.

Dava dosyasının ve Dairemizin E:2022/7624, E:2022/7643 ve E:2022/6746 sayılı dosyalarının birlikte incelenmesinden.

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri uyarınca 22.895,94-TL ve (ç) bendi uyarınca 1.029.230,54-TL olmak üzere, toplam 1.052.126,48-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Kadıköy Belediye Encümeninin …tarihli …ve …sayılı kararları ile anılan encümen kararları uyarınca verilen idari para cezalarının tahsili amacıyla düzenlenen 27/11/2020 tarihli, 1.052.126,48 TL tutarlı, …sayılı ve …tarihli, 1.052.126,48 TL tutarlı, …sayılı ödeme emirlerinin iptali istemiyle görevli ve yetkili idari yargı mercilerinde davaların açıldığı görülmekte ise de;

ihtiyati haciz işlemi tesis edilebilmesi için, kamu alacağının kesinleşmiş olmasının zorunlu olmadığı; aksine, 6183 sayılı Kanun'un 13. maddesindeki yer verilen düzenlemenin amacının, söz konusu maddede tahdidi olarak sayılmak suretiyle belirlenen durumların varlığı halinde, henüz tahakkuk etmemiş veya tahakkuk ettiği halde ödeme vadesi gelmemiş veya vadesi geldiği halde henüz cebren tahsil ve takibata başlanmamış kamu alacaklarının cebren tahsil sürecinin borçlu tarafından engellenmesini önlemek olduğu,

dolayısıyla Kanun'da sayılan şartların bulunması durumunda başvurulabilecek geçici bir tedbir niteliğindeki ihtiyati haciz işleminin tesis edilebilmesi için, kamu alacağının kesinleşmiş olması şartının aranmasının Kanun'un açık düzenlemesine aykırılık teşkil edeceği hususu dikkate alındığında;

istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında istinafen incelenen İdare Mahkemesi kararının gerekçesinde yer alan, "haciz işleminin dayanağı ödeme emirlerinin ve ödeme emirlerinin dayanağı encümen kararlarının iptali istemiyle yasal süreleri içerisinde görevli ve yetkili idari yargı mercilerinde davaların açıldığı, yargı safahatlarının devam etmekte olduğu, bu bağlamda, gelinen aşamada kesinleşmiş bir kamu borcu bulunduğundan söz edilmesi imkanı bulunmadığından, dava konusu ihtiyati haciz işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı" yolundaki kısmın çıkartılması gerekmektedir.

Sonuç olarak; uyuşmazlıkta, 6183 sayılı Kanun'un 13. maddesi uyarınca tesis edilen dava konusu ihtiyati haciz işleminde, anılan maddede tahdidi olarak sayma suretiyle öngörülen koşullardan herhangi birinin mevcut olduğunun davalı idare tarafından ortaya konulmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.