Danıştay 6. Daire E.2021/7669 K.2023/1964

2) … Bakanlığı/ANKARA

VEKİLİ

Hukuk Müşaviri V. …

3) … Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1) …

2) … 3) … VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU

… Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, istinaf başvurusunun gerekçeli reddine yönelik bölümünün temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem : İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda … tarihli, … sayılı büyükşehir belediye meclisi kararı ile kabul edilen 2. Etap 1/5000 ölçekli Üsküdar Boğaziçi Gerigörünüm ve Etkilenme Bölgeleri Koruma Amaçlı Revizyon Nazım İmar Planının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen rapor ile dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, davaya konu nazım imar planında, yıllar içinde oturmuş olan kentsel doku ve morfolojinin korunmasına, mülkiyet sorunlarının aşılmasına yönelik bir yaklaşımın geliştirilemediği, dava konusu plan ve plan notları kapsamında, ada bazlı uygulama yapılması durumunda mevcut dokunun yok olacağı, plan yapılaşma şartlarının, 2960 sayılı Kanunda öngörülen sınırlarda kalmasının uygun olduğu,

ancak fiziksel çevrenin sağlıklı bir yapıya kavuşturulmasına yetmeyeceği, koruma-kullanma dengesini bozucu etkisi olabileceği, planın notlarında park ve yeşil alanların altında otopark ve spor alanı yapılabileceğine ilişkin hükmün uygulanmasının koruma-kullanma dengesini olumsuz yönde etkileyeceği, donatı anahtar paftasına ilişkin plan notu doğrultusunda yapılacak terklerin ne amaçla kullanılacağının belirsizlik içermesi sebebiyle plan bütününü olumsuz etkileyebileceği, planlama alanındaki parsel sınırlarını ve fiili teşekkülü dikkate almayan,

ada bazında dönüşüm ve değişimi öngören ve kentsel dönüşüme yönelik planlama anlayışı ile hareket eden planda park ve sağlık alanı donatılarının mevzuatta belirlenen standartın altında kaldığı, 153 hissedarı bulunan dava konusu parselin hisse sahiplerinin bireysel yapılaşmasının 2960 sayılı Kanunun izin verdiği ölçüde gerçekleşmesinin mümkün olmadığı, taşınmazın hissedarlarının birlikte hareket etmesinin zorunlu olduğu,

koruma amaçlı imar planlarında, koruma alanı ve etkilenme sahalarında yaşayan nüfusun ekonomik ve sosyal anlamda gelişiminin de gözetilmesi gerektiği, alana özgü mekansal planlama ve sosyal ekonomik özgün araçların geliştirilmediği anlaşıldığından, dava konusu planda şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, kamu yararına ve hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti : İdare Mahkemesince yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen rapor ile dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, donatı anahtar paftası düzenlemesinin imar planlarının şeffaf ve anlaşılır olması ilkelerine aykırı olduğu,

1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planında gösterilemeyen ancak ayrılması gereken sosyal altyapı alanlarının, açık ve yeşil alanlar ile teknik altyapı alanlarının neler olabileceği, nerede olacağı konuları ile ilave donatı alanı kesintilerine ilişkin düzenlemede ilave donatı alanlarının parsellerden nasıl ve ne biçimde alınacağının muallak ve keyfi bir yönteme bırakıldığı, İmar Kanununda belirtilen uygulama araçları haricinde plan hükümleri ile alanda uygulama öngörüldüğü,

“mevcut ruhsatlı yapıların hakları saklı olup, binaların yenilenmesi sürecinde yapılaşma hükümleri …” şeklindeki plan notunun Boğaziçi Kanunun 10. maddesinde yer verilen "Gerigörünüm" bölgesinde Taban Alan Kat Sayısı (T.A.K.S.) azami % 15 ve 4 katı (H =12.50 m. irtifaı), "Etkilenme" bölgesinde ise gene Taban Alanı Kat Sayısı (T.A.K.S.) % 15 ve 5 katı (H = 15.50 m. irtifaı) geçmemek şartı ile konut yapılabilir.” şeklindeki düzenlemeye aykırı olduğu, anılan Yasadaki yapılaşma haklarını yaklaşık 2 katına çıkardığı, belirtilen plan notlarının şehircilik ilkelerine ve planlama tekniklerine aykırı olduğu,

mahkeme kararının bu plan notlarına yönelik kısmında sonucu itibariyle isabetsizlik bulunmadığı, 1/5000 ölçekli nazım imar planının fonksiyon ve yapılaşma koşulları yönünden ise; planın üst ölçekli çevre düzeni planına aykırı olmadığı, yapılaşması büyük bir oranda tamamlanmış ve yapı stoğunun düzensiz ve kaçak yapılaşmalardan oluşan bir alanda yapıldığı, önceki planın uygulanmasına dair sorunlar yaşandığı, alanda revizyon plan yapılması koşullarının oluştuğu, planla getirilen donatı alanlarında artış sağlandığı, tarihi ve doğal dokunun korunması için gerekli plan notlarının eklendiği, inşaat alanındaki taban katsayılarının değişmediği,

yapı yüksekliklerinin Boğaziçi Kanununda belirtilen azami yükseklik değerleri ile uyumlu olduğu, doğal karakterli alanların ilgili yasa ve yönetmeliklere uygun biçimde korunmasına, mülkiyetteki sorunların ve alandaki niteliksiz, afete dayanıksız konut stoğunun dönüşümüne yönelik öneriler getirildiği, deprem riski bulunan alanda sorunlu yapıların dönüşümünün ve düzenli yapılaşmaya katkı sağlayacağının anlaşıldığı, planın fonksiyon ve yapılaşmaya ilişkin kısımlarının şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına uygun olduğu,

anılan kısım yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken, planın iptaline ilişkin mahkeme kararının bu kısmında isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun donatı anahtar paftası, ilave donatı alanları terki ve ticaret alanlarında … yapılaşma hakkı getiren plan notları yönünden gerekçeli reddine, 1/5000 ölçekli nazım imar planının fonksiyon ve yapılaşma koşulları yönünden kabulü ile kararın bu kısmının kaldırılmasına, planın fonksiyon ve yapılaşma koşulları yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDEN DAVALI.

BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞININ İDDİALARI : İlave donatı alanları terki ve donatı anahtar paftası uygulamaları ile önceki planlara uygun yapılaşmış A1 ve A2 rumuzu verilen konut alanlarında müktesep hakların korunmasına olanak sağlanmasının ve bu konut alanlarının meri plana göre yeniden yapılması talep edildiğinde terk miktarının %40'a tamamlanması ile ortaya çıkan donatı alanlarının donatı anahtar paftası ile belirlenmesinin amaçlandığı, dava konusu planlama bölgesinde ticaret sektörünün hızla büyüme gösterdiği Bosna Bulvarının iki cephesinde ticaret fonksiyonu önerildiği,

ticaret fonksiyonunun üst ölçekli 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı kararları ile uyumlu olduğu, ticaret alanlarına yönelik önceki plandaki yapılaşma şartlarının aynen korunduğu, Boğaziçi Kanununda ticaret alanları için herhangi bir yapılaşma değerinin belirlenmediği, ticaret alanlarına ilişkin plan notu ile getirilen yüksekliğin konut alanlarındaki yükseklik değerleri ile aynı olduğu, Boğaziçi Kanununun 10. maddesinde konut alanları için getirilen TAKS:0,15 taban oturumunun brüt parsel üzerinden hesaplandığı, dava konusu plan notlarına göre ise ticaret alanlarında taban oturumu hesabının brüt parsel üzerinden yapılmadığı,

net parsel üzerinden yapıldığı, Bosna Bulvarı üzerinde oluşmuş mevcut teşekkülün korunması açısından ticaret alanları için önerilen yapılaşma koşullarının korunması gerektiği ileri sürülerek, kararın plan notlarına yönelik bölümünün bozulması istenilmektedir.

TEMYİZ EDEN DAVALI … BAKANLIĞININ İDDİALARI : İptaline karar verilen plan notlarının İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından kabul edildiği, Bakanlıkça hukuka aykırı bir işlem yapılmadığı ileri sürülerek, kararın plan notlarına yönelik bölümünün bozulması istenilmektedir.

TEMYİZ EDEN DAVALI … BAKANLIĞININ İDDİALARI : Dava konusu planların İstanbul Büyükşehir ve Üsküdar Belediye Başkanlığınca onaylandığı, dava konusu işlemlerde hiçbir dahli olmayan Bakanlığa husumetin yöneltilmesinin isabetli olmadığı ileri sürülerek, kararın kendisi açısından bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Uyuşmazlığın, 1/5000 ölçekli koruma amaçlı revizyon nazım imar planının donatı anahtar paftası ve ilave donatı alanları terkine yönelik plan notlarına ilişkin kısmı yönünden;

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen kararın, anılan kısmı usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Uyuşmazlığın, dava konusu 1/5000 ölçekli koruma amaçlı revizyon nazım imar planının ticaret alanlarında … yapılaşma hakkı getiren plan notuna ilişkin kısmı yönünden;

Dosyanın incelenmesinden, 09.10.2009 onay tarihli 1/5000 ölçekli nazım imar planında düşük yoğunluklu konut alanında kalan uyuşmazlık konusu parselin, dava konusu 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planında Taks:0,15, Ymax.:12,5 metre konut, park ve belediye hizmet alanına alındığı anlaşılmıştır.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince; ticaret alanlarında TAKS:0,30, E:2 yapılaşma hakkı getiren plan notunun, Boğaziçi Kanunun 10. maddesinde yer verilen "Gerigörünüm" bölgesinde Taban Alan Kat Sayısı (T.A.K.S.) azami % 15 ve 4 katı (H =12.50 m. irtifaı), "Etkilenme" bölgesinde ise gene Taban Alanı Kat Sayısı (T.A.K.S.) % 15 ve 5 katı (H = 15.50 m. irtifaı) geçmemek şartı ile konut yapılabilir.” şeklindeki düzenlemeye aykırı olduğu, anılan Yasadaki yapılaşma haklarını yaklaşık 2 katına çıkardığı, belirtilen plan notlarının şehircilik ilkelerine ve planlama tekniklerine aykırı olduğu,

iptale ilişkin mahkeme kararının bu plan notlarına yönelik kısmında sonucu itibariyle isabetsizlik bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun ticaret alanlarında TAKS:0,30, E:2 yapılaşma hakkı getiren plan notu yönünden gerekçeli reddine karar verilmiş ise de; davanın parsel bazında açıldığı, uyuşmazlık konusu taşınmazın dava konusu imar planında ticaret alanında kalmadığı, dolayısıyla bu plan notunun dava konusu parseli ilgilendirmediği anlaşılmıştır.

Bu durumda, iptale ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun, ticaret alanlarında TAKS:0,30, E:2 yapılaşma hakkı getiren plan notu yönünden gerekçeli reddine ilişkin olarak verilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bu kısmında isabet bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, temyize konu kararın, donatı anahtar paftası ve ilave donatı alanları terkine yönelik plan notlarına ilişkin kısmının onanmasına, ticaret alanlarında TAKS:0,30, E:2 yapılaşma hakkı getiren plan notuna yönelik kısmının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 29.10.2021 tarihli ve 31643 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 85 sayılı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Altıncı Kısmının Dördüncü Bölümünün başlığının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2. maddesi ile de aynı Kararnamenin 97. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "Çevre ve Şehircilik" ibaresinin "Çevre,

Şehircilik ve İklim Değişikliği" şeklinde değiştirildiği görüldüğünden, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının davalı olarak belirlenmesi suretiyle işin gereği görüşüldü.

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, … Mahallesininin tamamı ile …, …, …, …, …, …, … ve ... Mahallelerinin bir kısmını kapsayan dava konusu 2. Etap 1/5000 ölçekli Üsküdar Boğaziçi Gerigörünüm ve Etkilenme Bölgeleri Koruma Amaçlı Revizyon Nazım İmar Planı … tarihli, … sayılı büyükşehir belediye meclisi kararı ile kabul edilmiş, İstanbul VI Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarihli, … sayılı kararı ve İstanbul I Numaralı Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Komisyonunun … tarihli, … sayılı kararı ile uygun bulunmuştur.

Dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planının. Plan Uygulama Hükümleri/Genel Hükümlerinin 4. maddesinde: “Donatı Anahtar Paftası.

1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planlarında gösterilmeyen ancak plan hükümleri gereği ayrılması gerekli olan sosyal altyapı alanları, açık ve yeşil alanlar ve teknik altyapı alanlarının belirleneceği ve meri planlardaki donatı alanları ile bütünlük sağlayacak şekilde ilçe belediyesince düzenlenen ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nca onaylanarak uygulamaya yön verecek olan paftayı ifade etmektedir.” kuralı, 1.5.

A1 ve A2 Rumuzlu Alanlar başlığı altında; “-*A1 rumuzlu alanlarda, TAKS:0.15 Yençok:12.50 m., olup, terk miktarı toplamının %40’ın altında olması durumunda proje onay sürecinde, Donatı Anahtar Paftasında belirlenen alanlar bilabedel terk edilecek, ilave donatı alanları ile terk miktarı %40’a tamamlanacak olup; daha önce yapılan terkler de dahil toplam terk miktarı %40’a tamamlanmadan uygulama yapılamaz”;

“-A2 rumuzlu alanlarda, TAKS:0.15 Yençok:15.50 m. olup, terk miktarı toplamının %40’ın altında olması durumunda proje onay sürecinde, Donatı Anahtar Paftasında belirlenen alanlar bilabedel terk edilecek, ilave donatı alanları ile terk miktarı %40’a tamamlanacak olup; daha önce yapılan terkler de dahil toplam terk miktarı %40’a tamamlanmadan uygulama yapılamaz.” kuralı, 2. Kentsel Çalışma Alanları/2.1. Ticaret Alanları başlığı altında ise.

“Bu alanlarda iş merkezleri, ofis-büro, çarşı, çok katlı mağazalar, kamu veya özel katlı otoparklar, alışveriş merkezleri, otel ve diğer konaklama tesisleri, sinema, tiyatro, müze, kütüphane, sergi salonu gibi sosyal ve kültürel tesisler, lokanta, restoran, gazino, düğün salonu gibi eğlenceye yönelik birimler, yönetim binaları, katlı otopark, banka, finans kurumları, yurt, kurs, dershane, özel eğitim ve özel sağlık tesisleri gibi ticaret ve hizmetler sektörüne ilişkin fonksiyonlar yer alabilir.

Binaların zemin ve bodrum katları ticaret olmak kaydıyla diğer katlarda ticaret veya konut kullanımı yer alabilir. Mevcut ruhsatlı yapıların hakları saklı olup, binaların yenilenmesi sürecinde yapılaşma hükümleri TAKS:0,30, E:2,00 Yençok:12.50 m.dir. Ticaret alanlarında emsal hesabı, planda ticaret alanı olarak belirlenmiş net alanlar üzerinden yapılacaktır.” kuralı yer almıştır.

09.10.2009 onay tarihli 1/5000 ölçekli nazım imar planında düşük yoğunluklu konut alanında kalan uyuşmazlık konusu parsel, dava konusu 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planında Taks:0,15, Ymax.:12,5 metre konut, park ve belediye hizmet alanına alınmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3194 sayılı İmar Kanununun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 5. maddesinde, nazım imar planı; varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak tanımlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlığın, 1/5000 ölçekli koruma amaçlı revizyon nazım imar planının donatı anahtar paftası ve ilave donatı alanları terkine yönelik plan notlarına ilişkin kısmı yönünden; Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen kararın, anılan kısmı usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Uyuşmazlığın ticaret alanlarında TAKS:0,30, E:2 yapılaşma hakkı getiren plan notuna ilişkin kısmı yönünden; Dosyanın incelenmesinden, dava konusu 1/5000 ölçekli koruma amaçlı revizyon nazım imar planında Boğaziçi Gerigörünüm ve Etkilenme Bölgesi için getirilen fonksiyonlardan olan ticaret alanının özellikle ticaret sektörünün hızla büyüme gösterdiği Bosna Bulvarının iki cephesinde bulunan taşınmazlara yönelik getirildiği, plan notlarıyla ticaret alanlarında TAKS:0,30, E:2 yapılaşma hakkının düzenlendiği anlaşılmıştır.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince; ticaret alanlarında TAKS:0,30, E:2 yapılaşma hakkı getiren plan notunun, Boğaziçi Kanunun 10. maddesinde yer verilen "Gerigörünüm" bölgesinde Taban Alan Kat Sayısı (T.A.K.S.) azami % 15 ve 4 katı (H =12.50 m. irtifaı), "Etkilenme" bölgesinde ise gene Taban Alanı Kat Sayısı (T.A.K.S.) % 15 ve 5 katı (H = 15.50 m. irtifaı) geçmemek şartı ile konut yapılabilir.” şeklindeki düzenlemeye aykırı olduğu, anılan Yasadaki yapılaşma haklarını yaklaşık 2 katına çıkardığı, belirtilen plan notlarının şehircilik ilkelerine ve planlama tekniklerine aykırı olduğu,

iptale ilişkin mahkeme kararının bu plan notlarına yönelik kısmında sonucu itibariyle isabetsizlik bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun ticaret alanlarında TAKS:0,30, E:2 yapılaşma hakkı getiren plan notu yönünden gerekçeli reddine karar verilmiş ise de; uyuşmazlık konusu taşınmazın dava konusu imar planında ticaret alanında kalmadığı, konut, park ve belediye hizmet alanında kaldığı, dolayısıyla bu plan notunun dava konusu parseli ilgilendirmediği, davacının kendi parseline getirilen fonksiyonlara yönelik olarak parsel bazında dava açtığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, iptale ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun, ticaret alanlarında TAKS:0,30, E:2 yapılaşma hakkı getiren plan notu yönünden gerekçeli reddine ilişkin olarak verilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bu kısmında isabet bulunmamaktadır.