Danıştay 6. Daire E.2023/3790 K.2025/2791

Dava konusu istem: Kayseri ili, Kocasinan ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma amacı doğrultusunda fuar alanı ve kamu hizmeti alanı olarak planlanması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin Kayseri Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığının ... tarih ve E.... sayılı işlemi ile Kayseri Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin ve Kayseri Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen parselasyon işleminin iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, Kayseri Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığı'nın ... tarih ve E.... sayılı işlemi yönünden, uyuşmazlık konusu taşınmaza ilişkin yapılan imar değişikliği talebinin yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca belediye meclisi tarafından değerlendirilip karara bağlanması gerektiği,

bu nedenle belediye meclisi tarafından herhangi bir değerlendirme yapılmaksızın doğrudan imar ve şehircilik daire başkanlığı işlemi ile reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı, 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden, 1988 yılından itibaren fuar alanı olarak planlı olan ve kentin bütününe hizmet eden aktif yeşil alan olarak kullanılan dava konusu taşınmazın ve çevresinin ticaret alanı olarak planlandığı, imar planı değişikliği yapılırken eşdeğer bir alan ayrılmadığı,

ayrıca ticaret alanı ve kültürel tesis alanı kullanımının, 1/25.000 ölçekli nazım imar planında öngörülen gelişme konut alanı kullanımı ile uyumlu olmadığı, bu nedenle ölçekler arası plan kademelenmesinin sağlanmadığı anlaşıldığından, dava konusu imar planlarının planlama esasları, şehircilik ilkeleri ve kamu yararına uygun olmadığı, Kayseri Büyükşehir Belediye Encümeninin ...tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen parselasyon işleminin ise dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama imar planının hukuka aykırılığının saptanması nedeniyle hukuki dayanağı kalmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince.

1/25.000 ölçekli nazım imar planının ölçeği gereği leke plan niteliğinde olduğu dikkate alındığında, dava konusu edilen imar planları ile 7023 m2'lik alanda belirlenen ticaret alanı fonksiyonunun, üst ölçekli planda gösterilmesine gerek bulunmadığının anlaşıldığı, bu durumda dava konusu imar planları ile belirlenen ticaret alanı kullanım kararlarının üst ölçekli plana aykırı olduğuna ilişkin bilirkişi raporundaki tespite itibar edilmediği, ancak dava konusu edilen imar planı değişikliğinin yürürlükteki imar planında öngörülen sosyal ve teknik altyapı standartlarını düşüren plan değişikliği olduğu,

ticaret alanının oluşturulması amacıyla, kongre merkezi ve kültürel tesis alanı kullanımının eksildiği, bu tesislerin hitap ettiği hizmet etki alanı içinde eşdeğer yeni bir alanın ayrılması gerektiği, ancak yapılan imar planı değişikliğinde eşdeğer alan ayrılmadığı analşıldığından dava konusu 1/5000 nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde hukuka uyarlık bulunmadığı,

Kayseri Büyükşehir Belediye Encümeni'nin ... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen parselasyon işleminin, 1/1000 ölçekli uygulama imar planının hukuka aykırılığının saptanması nedeniyle hukuki dayanağı kalmadığından parselasyon işlemininde de hukuka uyarlık bulunmadığı, Kayseri Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığı işlemi yönünden;

uyuşmazlık konusu taşınmaza ilişkin olarak yapılan imar planı değişikliği talebinin yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca belediye meclisi tarafından değerlendirilip karara bağlanması gerekmekte iken, belediye meclisi tarafından herhangi bir değerlendirme yapılmaksızın doğrudan imar ve şehircilik daire başkanlığı işlemi ile reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin idare mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Dava konusu imar planlarının hukuka uygun olduğu, bu nedenle temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Uyuşmazlık konu taşınmaz 1988 tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planında fuar alanı olarak planlanmış, belediye encümeninin ... tarihli ve ... sayılı kararıyla davacıya ait hisse kamulaştırılmış ve 28.02.2013 tarihinde Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanlığının mülkiyetine geçmiştir. Sonrasında alanda kabul edilen ... tarih ve ... sayılı Kayseri Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile kongre merkezi ve ticaret alanı olarak planlanmıştır.

Davacı tarafından, uyuşmazlık konusu taşınmazın kamulaştırma amacı doğrultusunda planlanması istemiyle yapılan 17.02.2020 tarihli başvuru, Kayseri Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığının ... tarih ve E.... sayılı işlemi reddedilmiştir.

Bunun üzerine davacı tarafından, Kayseri Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile Kayseri Büyükşehir Belediye Encümeninin... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen parselasyon işleminin ve plan değişikliği başvurusunun reddine ilişkin Kayseri Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığının... tarih ve E.... sayılı işleminin iptali istemiyle 25.03.2020 tarihinde bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar iptal davası olarak tanımlanmıştır.

Aynı Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasında; dilekçelerin Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından a) görev ve yetki, b) idari merci tecavüzü, c) ehliyet, d) idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) süre aşımı, f) husumet, g) 3 ve 5'inci maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırayla inceleneceği belirtilmiş, aynı maddenin 6. fıkrasında;

yukarıdaki hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı düzenlenmiş, 15. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, dilekçelerde 14. maddenin 3/c bendine aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği hükme bağlanmıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun. "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinde dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve İdare Mahkemelerinde altmış gün olduğu, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı; yine aynı Kanunun dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan halinde.

"Üst Makamlara Başvurma" başlıklı 11. maddesinde, ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılmasının üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebileceği, bu başvurunun işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durduracağı, altmış gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı hükme bağlanmıştır.

3194 sayılı İmar Kanununun, "planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, "İmar Planları. Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer.

Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir.Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar." hükmü yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava konusu imar planı değişikliği isteminin reddine ilişkin Kayseri Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığının...tarih ve E.... sayılı işlemi yönünden;

İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesinin ön koşullardan birisi olan "dava açma ehliyeti", her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idare ile işlemlerinde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçütler içinde menfaat ilişkisinin varlığını ifade etmektedir. Her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen subjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlali kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirilerek takdir edilmektedir.

İptal davası açılabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi; kişisel, meşru ve güncel olması halinde gerçekleşecektir. Başka bir anlatımla, iptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinden söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, davacının menfaatlerini ihlal etmesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir.

Bu ilişki, uyuşmazlığın niteliğine göre bazen mülkiyet hakkından, bazen de komşuluk hukukundan doğabilmektedir. Sonuç olarak; idari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesi için ön koşullardan olan "dava açma ehliyeti" iptal davasına konu idari işlemin niteliğine ve dava açanın hukuken korunması gereken menfaatlerine göre idari yargı yerince değerlendirilmektedir.

İlgililerin plan değişikliği koşullarının oluştuğunu öne sürerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10. maddesi uyarınca taşınmazları ile ilgili olarak mülkiyet hakkı kapsamında her zaman plan değişikliği isteminde bulunabilecekleri ve istemlerinin reddi üzerine dava açma süresi içinde bu istemlerinin reddine ilişkin işlem ile birlikte imar planına karşı dava açabilecekleri açıktır.

Uyuşmazlıkta, davacı tarafından kendisine ait olmayan taşınmaza yönelik imar planı değişikliği yapılması talebiyle yapılan başvurunun reddi üzerine yukarıda anılan işlemlerin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Ancak 2577 sayılı Kanunun 10. maddesinde ilgililerin haklarında işlem tesis edilmesi amacıyla idareye başvuruda bulunabileceği düzenlendiğinden kendi tasarrufunda bulunan taşınmaz ile ilgili idareye başvuruda bulunabileceği ve bu halde söz konusu işlemin uygulama işlemi olarak kabulü suretiyle dayanağı imar planının iptali istemiyle dava açılabileceği açık olup uyuşmazlığa konu parselin davacının kendisine ait bir taşınmaz olmaması sebebiyle imar planı değişikliği isteme hususunda kişisel, güncel bir menfaat bağı bulunmadığı, bu nedenle dava açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından,

plan değişikliği başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince verilen kararda hukuki isabet bulunmamaktadır.

Dava konusu parselasyon işlemine gelince;

İmar mevzuatına göre parselasyon işlemi, imar planlarındaki arazi kullanım kararlarının hayata geçirilmesi amacıyla mevcut tapu kayıtları esas alınarak arsa ve arazilerin düzenlenmesi amacıyla yapılan subjektif nitelikte bir imar uygulamasıdır.

Parselasyon işlemi ile kadastral mülkiyet dokusu imar planlarında belirlenen kullanım kararlarına göre yeniden düzenlemeye tabi tutulmakta olup kullanım kararlarında herhangi bir değişiklik yapılması söz konusu değildir. Bu nedenle, doğrudan mülkiyet hakkına yönelik sübjektif nitelikte bir idari işlem olan parselasyon işlemine karşı, belde sakini, yatırımcı kuruluş vb. sıfatlarla dava açılması mümkün olmayıp ancak parsel maliklerince dava açılabilir.

Uyuşmazlık konusu olayda, davacının mülkiyeti kendisine ait olmayan dava konusu taşınmaza ilişkin Kayseri Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen parselasyon işlemi ile arasında kişisel, meşru ve güncel menfaat ilişkisinin kurulamadığından, parselasyon işleminin iptali yolundaki idare mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurunun reddine dair idari dava dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Dava konusu edilen 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden;

Dava açma süresine ilişkin yukarıdaki bölümde detaylarına yer verilen yasal düzenlemelerin birlikte değerlendirilmesinden, imar planlarına karşı, 2577 sayılı Kanunun 11. maddesi kapsamında başvuru için, 3194 sayılı Kanunun 8-1/b maddesi ile özel bir itiraz süresi getirildiği anlaşılmaktadır.

Bu durum karşısında, imar planlarına karşı, bir aylık askı süresi içinde işlem tarihi itibarıyla 2577 sayılı Kanunun 11. maddesi kapsamında başvuruda bulunulması ve bu başvuruya idari dava açma süresinin başlangıç tarihi olan son ilan tarihinden itibaren 60 gün içinde cevap verilmeyerek isteğin reddedilmiş sayılması halinde, bu tarihi takip eden 60 günlük dava açma süresi içinde veya son ilan tarihini izleyen 60 gün içinde cevap verilmek suretiyle isteğin reddedilmesi halinde bu cevap tarihinden itibaren 60 günlük dava açma süresi içinde idari dava açılabileceği sonucuna varılmaktadır.

İmar planlarına askı süresi içinde bir itirazda bulunulmamış ise davanın, 2577 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca imar planının son ilan tarihini izleyen günden itibaren 60 gün içinde açılması gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin 25.09.2017- 24.10.2017 tarih aralığında askıya çıkarılmak suretiyle ilan edildiği, davacı tarafından askı süresi içinde planlara itiraz edilmediği, devam eden süreçte, plan değişikliği başvurusunun reddine ilişkin Kayseri Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığının ... tarih ve E.... sayılı işlemin tesisi edilmesi üzerine söz konusu parselasyon ile dayanağı 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planına karşı 25.03.2020 tarihinde kayda giren dilekçe ile bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, davacı tarafından her ne kadar plan değişikliği talebinin reddi üzerine, işbu davada parselasyon ile birlikte dayanağı imar planları da davaya konu edilmiş ise de; uygulama işlemi üzerine, dayanağı düzenleyici işlemin dava konusu edilebilmesi için, öncelikle davacının uygulama işleminin iptalini istemekte menfaatinin, diğer bir ifade ile dava açma ehliyetinin bulunması gerektiği açıktır.

Bu itibarla, dava konusu plan değişikliği talebinin reddine ilişkin işleme karşı dava açma ehliyeti bulunmayan davacı bakımından, söz konusu işlemin imar planına karşı dava açma süresini canlandırması mümkün olmadığından, 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarına askı süresi içinde itiraz etmeyen davacının, 2577 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca imar planının son ilan tarihini izleyen günden itibaren 60 gün içinde (son gün olan 23.12.2017 tarihine kadar) dava açması gerekmekte iken, bu tarihten çok sonra 25.03.2020 tarihinde açılan işbu davada imar planları yönünden süre aşımı bulunduğu sonucuna varılmaktadır.

Bu haliyle, davanın parselasyon ve plan değişikliği başvurunun reddine ilişkin kısmının ehliyet yönünden, imar planlarına ilişkin kısmının süre aşımı yönünden reddi gerekmekte iken, işin esası incelenerek dava konusu işlemlerin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun değişik gerekçe ile reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.