Danıştay 6. Daire E.2023/5553 K.2024/5150

Dava konusu istem: İstanbul ili, Bağcılar ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın bir kısmının "yol ve parsel uhdesinde kullanılacak ağaçlandırılacak alan" olarak belirlenmesine ilişkin 15/09/2008 onay tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; 1/1000 ölçekli uygulama imar planında "15 metre enkesitli yol" olarak belirlenen uyuşmazlığa konu taşınmazın bir kısmına dayanağı 18/04/2008 onay tarihli 1/5000 ölçekli nazım imar planında da "15 metre enkesitli yol" fonksiyonu verildiği, üst ölçekli nazım imar planına uygun olarak hazırlanan dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Temyize konu kararın,eksik incelemeye dayalı olarak verildiği ileri sürülerek, usul ve hukuka aykırı olduğundan bahisle bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul ili, Bağcılar ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parselin bir kısmı 15/09/2008 tarihli belediye meclisi kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile taşınmaza kısmen “yol” kısmen “parsel uhdesinde kalan ağaçlandırılacak alan” işlevi yüklendiği, imar planlarına ait paftalar incelendiğinde, taşınmazın cephe aldığı 20 metre enkesitli ... Caddesi ve park önünde yer alan kavşak ile devam eden 20 metre enkesitli... Caddesi boyunca şerit şeklinde uzanan “parsel uhdesinde kullanılacak ağaçlandırılacak alan”ın bırakıldığı anlaşılmaktadır.

1/1000 ölçekli uygulama imar planının uygulamasına yönelik başlayan imar yolu yapım çalışmaları nedeniyle, taşınmazın ön kısmından beş metre eninde terk işlemi gereği bahçede yapılan işaretlemeler üzerine, davacı tarafından, 14/10/1991 tarihli imar durum belgesine göre, düzenletilen imar yolu ve park alanına yönelik bedelsiz terk, tescil ve ifraz işlemleri için yapılan başvurunun ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile ifraza ilişkin kısmın kabul edildiği, parselin arka kısmına bitişik 4 parsel sayılı taşınmaz lehine inşaat alanının artırıldığı, geçmişte yol ve park alanına yönelik bedelsiz terklerin yapıldığından bahisle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan mülga Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmeliğin 3. maddesinin 7. fıkrasında, "Sosyal alt yapı: Sağlıklı bir çevre meydana getirmek amacı ile yapılması gereken eğitim, sağlık, dini, kültürel ve idari yapılar ile park, çocuk bahçeleri gibi yeşil alanlara verilen genel isimdir." tanımına ve 8. fıkrasında ise," Aktif yeşil alan: Park, çocuk bahçesi ve oyun alanları olarak ayrılan sahalardır." tanımına yer verilmiş, pasif yeşil alanlar ilgili herhangi bir tanıma yer verilmemiştir. Yönetmeliğin EK-2 sayılı cetvelinde ise "açık ve yeşil alanlar" başlığı altında "ağaçlandırılacak alan" lejantına da yer verilmiştir.

Yine dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan mülga İmar Kanununun 18 İnci Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlemesi İle İlgili Esaslara Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, "Umumi Hizmetlere Ayrılan Miktar: Bir düzenleme sahasında yol, meydan, park, genel otopark, yeşil saha gibi umumi hizmetlere ayrılan ve tescile tabi olmayan alanlar ile cami, karakol yerleri ve ilgili tesisler için ayrılan alanlar tümüdür." tanımına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu kararın "15 metre enkesitli yol alanı" fonksiyonu yönünden yapılan değerlendirmede;

İdare Mahkemesince verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.

Temyize konu kararın, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile taşınmaza getirilen "15 metre enkesitli yol alanı" işlevine ilişkin kısmında 2577 sayılı Kanunun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır.

Temyize konu kararın "parsel uhdesinde kullanılacak ağaçlandırılacak alan" fonksiyonu yönünden yapılan değerlendirmede;

Yukarıda ayrıntısına yer verilen düzenlemelerin birlikte değerlendirilmesinden, imar planlarıyla ayrılan ağaçlandırılacak alanların sağlıklı bir çevre oluşturmak amacıyla ayrılan sosyal alt yapı niteliğinde oldukları, aktif kullanıma konu olmadıkları için pasif yeşil alan olarak kabul edilmeleri gerektiği ve bu alanların ilgili idarelerce yapılacak parselasyon işlemi veya diğer imar uygulamaları yoluyla kamunun mülkiyetine geçirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Uyuşmazlıkta, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile belirlenen “parsel uhdesinde kalan ağaçlandırılacak alan” işlevinin caddeler etrafında yeşil koridorlar oluşturmaya yönelen, "tali iş merkezi"nde kalan alanlar ile caddeler arasında bir eşik teşkil ederek koruma bandı niteliği taşıyan, çekme mesafesi sınırları dahilinde üst ölçekli 1/5000 ölçekli nazım imar planına uygun olarak hazırlandığı görülmüştür.

Diğer taraftan, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının dayanağını oluşturan 18/04/2008 onay tarihli 1/5000 ölçekli nazım imar planında “parsel uhdesinde kullanılacak ağaçlandırılacak alan”da kalan diğer bir taşınmaza yönelik bu imar planının iptali istemiyle açılan başka bir davada; ...

İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile; imar planlarında uyuşmazlık konusu taşınmazın kısmen “yol” kısmen “prestij hizmet alanı (parsel uhdesinde kalan ağaçlandırılacak alan)"nda kaldığı, taşınmaza verilen işlevlerin üst ölçekli çevre düzeni planına uygun oldukları, bununla beraber “parsel uhdesinde kalan ağaçlandırılacak alan” işlevine yönelik imar planı raporlarında analiz ve gerekçelere yer verilmediğinden söz konusu işlevin planlama alanının bütünü içinde hangi ihtiyaç ve sorunlara yönelik olduğu ve hangi yeşil alan sisteminin bir parçası olduğunun anlaşılamadığı,

taşınmazın ağaçlandırılacak alan işlevi açısından yeterli büyüklükte ve planlama alanının bütününde öngörülen bir yeşil alan sistemin parçası olmadığı, taşınmaz ile aynı aksta yer alan diğer yapı adalarında bu işlevin öngörülmemesinin eşitsizliğe neden olduğundan şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline dair verilen karar Dairemizin 27/06/2022 tarih ve E:2018/4100,

K:2022/7455 sayılı kararıyla "...İmar planlarıyla sanayi yapılarının çevreye etkisini azaltmak ve sağlık bir çevre oluşturmak amacıyla 25 metre en kesitli yol boyunca ağaçlandırılacak alan planlanması kamu yararına uygun olmakla birlikte idarelerin kamulaştırma külfetinden kurtarılması amacıyla söz konusu kullanımın "parsel uhdesinde" bırakılmasında şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına uygunluk bulunmadığı..." değişik gerekçesiyle onanmış, kararın düzeltilmesi talebi ise Danıştay Altıncı Dairesinin 02/10/2024 tarihli, E:2023/640, K:2024/5145 sayılı kararı ile reddedilmiştir.

Bu itibarla, dava konusu edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planının dayanağı niteliğindeki 1/5000 ölçekli nazım imar planınında belirlenen “parsel uhdesinde kalan ağaçlandırılacak alan” işlevinin iptaline dair verilen kararın Dairemizce belirtilen gerekçeyle de onanması nedeniyle, İdare Mahkemesince bu hususun da göz önünde bulundurularak yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

Öte yandan, tali iş merkezi alanlarını çevreleyen caddeler nedeniyle oluşacak gürültü ve kirliliği absorbe ederek çevreye olumsuz etkisini azaltmak ve sağlıklı bir çevre oluşturmak amacıyla yol boyunca 10 metre enkesitli ağaçlandırılacak alan planlanmasının üstün kamu yararına uygun olduğu değerlendirilmiştir. Bununla birlikte, özel mülkiyet hukukuna tabi "parsel uhdesinde kullanılacak alan" işlevi verilen taşınmazın kamunun kullanımına hangi yöntemle açılacağı imar planı hükümleri/açıklama raporları ile ilkesel düzlemde açıklanmadığından; idarelerin kamulaştırma külfetinden kaçınmak amacıyla bu yönteme başvurması da kamu yararı, şehircilik ilkeleri, planlama esaslarıyla örtüşmemektedir.

Bu tespit ve açıklamalar doğrultusunda, "ağaçlandırılacak alan" fonksiyonu kamu yararına uygun olmakla beraber; "parsel uhdesinde kullanılacak" alanlar bakımından davanın reddine ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmamaktadır.