Danıştay 6. Daire E.2023/8173 K.2025/4958

Dava konusu istem: Trabzon ili, Vakfıkebir ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ruhsata ve projesine aykırı yapılan imalatların 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca mühürlenmesine ilişkin 27/07/2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bentleri uyarınca toplam 538.466,36 -TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Vakfıkebir Belediye Encümeni kararının iptali ve ödenen 141.790 TL’nin iadesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; mevcut ruhsatlı yapıda ruhsat ve eki projelerine aykırı olarak (23.4m x 5m = 117 m²) bina önü giriş rampası yapıldığı, ayrıca binanın ana merdiveni, yangın merdiveni ve holü, normal katlarda hol genişlikleri ve mutfak tezgahının yerinin değiştirildiği, asansör kulesinin yüksekliği ve bazı pencere ölçülerinin aykırı yapıldığı tespit edilerek yapının mühürlendiği, mühürleme tutanağının harita mühendisi ve peyzaj mimarı tarafından düzenlendiği,

tutanakta bina önü giriş rampası dışındaki imalatların ölçüsüne yer verilmediği gibi aykırı olduğu belirtilen imalatlara ilişkin herhangi bir krokiye de yer verilmediği, yine tutanakta yer alan bazı imalatların ruhsat gerektirmeyen basit tamir ve tadil kapsamında kaldığı, bazı imalatların alan kazandırmayan yapı elemanlarının yerlerinin değişikliğine ilişkin olduğu,

bazı imalatların ise tecvizi hata kapsamında değerlendirilmesine olanak bulunmasına karşın tutanağın yapı alanında uzman olmayan personel tarafından düzenlendiği ve cezanın aykırı olduğu tespit edilen tüm imalatların alanı üzerinden hesaplanan aykırılıktan etkilenen alan hesabı üzerinden belirlendiği, yine tutanakta "bazı pencereler" gibi sayı ve ölçü içermeyen belirsiz tespitler yapıldığı, birbirinden farklı nitelikteki imalatların tek bir yapı sınıfı ve grubu içinde değerlendirilmesi suretiyle davacıya para cezası verildiği,

alanında uzman personelden (inşaat mühendisi, mimar vb) oluşturulacak ekip tarafından mahallinde usulüne uygun bir şekilde yapılacak tespit sonucu, yapıya ilişkin tüm hususları ve ölçülü krokiyi içerir şekilde yapı tatil tutanağı düzenlenmesi gerektiği, bu nitelikleri taşımayan ve usulüne uygun düzenlenmediği sonucuna ulaşılan dava konusu yapı tatil tutanağı ile bu tutanağa dayalı olarak davacıya 538.446,35 TL imar para cezası verilmesine ilişkin dava konusu belediye encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığı,

öte yandan, dava konusu yapı tatil tutanağı ile belediye encümeni kararında hukuka uyarlık bulunmadığından davacı tarafından söz konusu belediye encümeni kararı uyarınca ihtirazi kayıtla ödenen 141.790,00 TL'nin de davacıya iadesi gerektiği gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline ve ödenen 141.790,00 TL'nin davacıya iadesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Yapı tatil tutanağı ekinde aykırılıkların tek tek belirtildiği ve ölçülerinin gösterildiği, aykırılıkların doğru olup olmadığının bilirkişi incelemesi ile tespit edilmesi gerektiği, davacı tarafından aykırılıklar kabul edilmekle birlikte tecvizi hata dahilinde kaldığının iddia edildiği, keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmadan eksik inceleme ile karar verildiği belirtilerek temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket, uyuşmazlığa konu yapının sahibi ve müteahhidi olup, davalı belediye tarafından düzenlenen ...tarih ve ... sayılı yapı ruhsatı bulunmaktadır.

Dava konusu 27/07/2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile; ruhsata ve projesine aykırı olarak (23,4 m x 5 m = 117 m²) ölçülerinde altı boş bina önü giriş rampası yapıldığı, ayrıca binanın ana merdiveni, yangın merdiveni ve holü, normal katlarda hol genişlikleri, mutfak tezgahının yerinin değişikliği, asansör kulesinin yüksekliği ve bazı pencere ölçülerinin aykırı yapıldığı tespit edilmiş ve bu tespitlerin ayrıntılarına tutanak ekinde yer verilmiştir.

Dava konusu... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile, taşınmazda ruhsata ve projesine aykırı şekilde yapı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca 1294,06 m² aykırılıktan etkilenen alan için yapı grubu olarak 4/C grubu esas alınarak c/1 ve 5. alt bentleri uyarınca 189.050,16 TL, (ç) bendi uyarınca 1294,06 m² aykırılığa konu alan için 349.396,20-TL olmak üzere toplam 538.446,36-TL idari para cezası verilmiştir.

Anılan para cezasına istinaden davacı tarafından 141.790 TL ödeme yapılmıştır.

Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3194 sayılı İmar Kanununun Kanununun 21. maddesinde; "Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden (....) yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir. Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır." hükmüne, 32. maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (...) tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur.

Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır.

Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister.

Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.

Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. ..." hükmüne yer verilmiş, aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasında;

ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde.

Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı; (b) bendinde ise;

mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği, (c) bendinde ise artırım sebepleri sayılmış,

(ç) bendinde ise bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezasının yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği kurala bağlanmıştır.

03/07/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (z) bendinde "Fen adamları: Yapı, elektrik tesisatı, sıhhi tesisat ve ısıtma, makina, harita kadastro ve benzeri alanlarda mesleki ve teknik öğrenim veren, en az lise dengi okullardan mezun olmuş veya lise mezunu olup, bir öğretim yılı süreyle bakanlıkların açmış olduğu kursları başarıyla tamamlamış olanlar ile 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitimi Kanununa göre ustalık belgesine sahip olan elemanları" olarak,

(ssss) bendinde "Yapı tatil tutanağı: Herhangi bir şekilde ruhsat alınmadan yapıya başlanılarak kaçak inşaat yapıldığı ya da ruhsatlı yapılarda ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı tespit edildiği takdirde, ilgili idaresince yetkilendirilmiş teknik elemanlarca, yapının o andaki durumu ile birlikte aykırılıkları resim, kroki ve yazı ile belirtilen ve inşai faaliyete devam edilemeyeceğini gösteren onaylı belge," olarak tanımlanmıştır.

02/11/1985 tarih ve 18916 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "İmar Kanununun 38 inci maddesinde Sayılan Mühendisler, Mimarlar ve Şehir Plancıları Dışında Kalan Fen Adamlarının Yetki, Görev ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik"in 4. maddesinde fen adamları "Fen Adamları; Yapı, Elektrik Tesisatçılığı, Sıhhi Tesisat ve Isıtma, Makina, Yapı Ressamlığı, Harita Kadastro, Tapu Kadastro ve benzeri alanlarda mesleki ve teknik öğretim veren okullardan diploma ve kurs belgesi alarak, yapıların mimari, statik ve tesisat planlarının, projelerinin, resim ve hesaplarının hazırlanması ve uygulanmasında ve halihazır harita ve kadastro işlerinde görev alan elemanlardır" şeklinde tanımlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen 3194 sayılı Kanun hükümlerinin değerlendirilmesinden; ruhsatsız ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapı hakkında kanunda öngörülen yaptırımların uygulanabilmesi, ihtilaf konusu imalatın ilgili fen elemanları tarafından açık ve tereddüte yer bırakmayacak şekilde saptanarak usule uygun şekilde düzenlenecek bir tutanağa bağlanması ile mümkündür.

Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılara ilişkin olarak, idareler tarafından ilgililere 3194 sayılı İmar Kanununun 32. ve 42. maddelerinde düzenlenen yaptırımların uygulanabilmesi için, idarece yapının durumunu gösteren, aykırılıkların somut ve ayrıntılı olarak belirtildiği, Kanunda öngürülen usule uygun olarak düzenlenmiş bir yapı tatil tutanağının bulunması yani, imar mevzuatına aykırı yapılara, idarece uygulanacak yaptırım için ruhsatsız ya da ruhsat ve eki projeye aykırı imalatın açık bir şekilde saptanarak tutanağa bağlanması gerekmektedir.

Yapı tatil tutanağının, yapının ne olduğunu, özelliklerini ve ölçülerini tereddüde yer vermeyecek açıklıkta, yapının durumunu ve niteliğini, ölçüsünü, yapının 3194 sayılı İmar Kanunu'nda düzenlenen yapı tanımı kapsamında olup olmadığını tespit etmeye elverişli olması gerekmektedir.

Ruhsata ve projesine aykırılık nedeniyle para cezası verilebilmesi için ruhsata aykırı imalatın yapı tatil tutanağında ayrıntılı, nitelik ve ölçüleri belirli, açık, anlaşılır şekilde, hangi inşai faaliyetin ve imalatın ne gibi bir aykırılık oluşturduğunun tespit edilmesi gerekir.

Yapı tatil tutanağı düzenlenmesindeki amacın, ruhsatsız yapı ya da ruhsata aykırılığın ayrıntılı, ölçüleri belirli, anlaşılır, somut bir şekilde belirtilerek yapının o anki durumunun tespit edilmesi ve imar mevzuatına aykırı inşaatın mühürlenerek derhal durdurulması olduğu dikkate alındığında ruhsatsız yapı ya da ruhsata aykırılığı ayrıntılı ve ölçüleri ile birlikte tespit edebilecek bilgiye sahip 03/07/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (z) bendinde tanımlanan fen adamları tarafından yapı tatil tutanağı düzenlenebilecektir.

Uyuşmazlıkta; 27/07/2022 tarihli yapı tatil tutanağının harita mühendisi ve peyzaj mimarı tarafından düzenlendiği ve tespit edilen aykırılıkların ayrıntılarının tutanak ekinde asıldığının belirtildiği ve ekinde ruhsata aykırı imalatların onaylı mimarı projesindeki ölçüleri ve projeye aykırı yapılan kısımlarının ölçüleri ve aykırılıktan etkilenen alan ölçülerinin yer aldığı ayrıntılı bir tespite yer verildiği, dolayısıyla davalı idarenin teknik elemanı (fen elemanı) olan harita mühendisi tarafından düzenlenen yapı tatil tutanağında usule aykırılık bulunmadığı, yapı tatil tutanağı ekinde aykırılıkların ve ölçümlerinin somut ve ayrıntılı bir şekilde ortaya konulduğu sonucuna varılmıştır.

İdari işlemlerin ve bu bağlamda kamu görevlileri tarafından düzenlenen tutanakların içeriğinin hukuka uygunluk karinesinden yararlanacağı hukukun bilinen bir ilkesidir. Ancak bu karinenin söz konusu işlem ya da tutanağın içeriğinin hukukiliğinin veya gerçekliğinin tartışıldığı bir yargılamada geçerli olması mümkün değildir. İdari işlemin hukukiliğinin veya tutanağın içeriğinin gerçekliğinin dava konusu edildiği bir yargılamada hakimin değinilen karineyi uygulaması davanın açılmasını anlamsız hale getirecek ve bu şekildeki bir yargılamada idare tarafından tanzim edilen belgelerin içeriğinin gerçekliği karinesinin yargılamanın sonucu yönünden belirleyici olması bireyi devlete karşı dezavantajlı bir konuma sokacağından silahların eşitliği ilkesini zedeleyebilecektir.

Davacı tarafından; inşaatta mimari proje ve eklerine aykırılık bulunmadığı, yapılan tespitlerin tecvizi hata sınırları içerisinde kaldığı, yapı tatil tutanağında yer alan imalatların davalı idarenin onayı ile yapıldığı ileri sürülerek, tespit edilen aykırılıklara itiraz edilmektedir. İdari organlarca tesis edilen işlemlere karşı açılan davalarda, idarece yapılan tespitlere itiraz edilmesi durumunda, bu tespitlerin doğru kabul edilmesi savunma hakkını önemli ölçüde kısıtlayacaktır.

Yapı tatil tutanağı ile tespit edilen aykırılılara itiraz edildiğinden, aykırılıkların doğru olup olmadığı, ruhsata tabi olup olmadığı ve ölçümlerinin doğru olup olmadığı hususlarının açıklığa kavuşturulması, projesi üzerinde ve mahallinde yapılacak inceleme neticesine bağlı olup, teknik bilgiyi gerektirmektedir.

Bu durumda; yapı tatil tutanağının davalı idarenin teknik elemanı (fen elemanı) olan harita mühendisi tarafından düzenlendiği, teknik personel tarafından düzenlenen yapı tatil tutanağında bu yönüyle usule aykırılık bulunmadığı, aykırılıkların somut şekilde, gerekli ölçüm bilgilerine de yer verilerek ortaya konulduğu ve usule ilişkin koşulları sağladığı görüldüğünden, mahallinde yaptırılacak keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda aykırılıkların ve ölçümlerinin doğru tespit edilip edilmediği ve ruhsata tabi olup olmadığı hususlarının ortaya konulması suretiyle işin esası hakkında karar verilmesi gerekirken,

eksik incelemeye dayalı olarak dava konusu işlemlerin iptaline ve ödenen 141.790,00 TL'nin davacıya iadesine karar verilmesi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu bölge idare mahkemesi idari dava dairesi kararında isabet görülmemiştir.