Danıştay 6. Daire E.2024/6648 K.2025/2147

1- ... 2- ... 3-... 4- Sedalı Sel VEKİLİ : Av. ...

II- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı

VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF

I- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı

II- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı

VEKİLİ : Av. ...

III- (DAVACILAR)

1- ... 2- ... 3-... 4- ...

İSTEMİN KONUSU

... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: 11.12.2012 onay tarihli 1/1000 ölçekli Altınşehir-Güvercintepe Bölgesi Uygulama İmar Planının, mülkiyeti davacıya ait İstanbul ili, Başakşehir ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parsele ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda, davanın reddi yolundaki idare mahkemesi kararının bozulması yolundaki Danıştay Altıncı Dairesinin 21/03/2023 tarihli, E:2021/4449 K:2023/2872 sayılı kararına uyularak yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporun dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesinden, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen park alanı, kısmen de 10 metrelik yol alanı olarak belirlemesi açısından yapılan değerlendirmede;

üst ölçekli 21/09/2011 tasdik tarihli 1/5000 ölçekli Altınşehir-Güvercintepe Nazım İmar Planına, planlama tekniklerine, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına dolayısıyla hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı, diğer taraftan taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen enerji nakil hattı olarak belirlenmesi açısından yapılan değerlendirmede; dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı notlarında, enerji nakil hattı altında kalan taşınmazlara imar transferi hakkı tanındığı,

imar hakkı transferine konu olan parsellerin yeşil alan olarak kamuya terk edilmeden bu haktan yararlanamayacağının belirtildiği ve "transfer" kavramının ismen çeşitli mevzuatlara girdiği görülmekte ise de; kamulaştırma yöntemine alternatif olarak kabul edilen bu yöntemin, başta İmar Kanunu olmak üzere yasa ile özel olarak tanımlanması ve hüküm altına alınması gerektiği ve bu kavramın uygulanmasına ilişkin esasların da yine yasal mevzuatta düzenlemesi gerektiği açık olduğundan dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının bu kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının,

dava konusu parselin kısmen enerji nakil hattı olarak belirlemesine ilişkin kısmının iptaline, kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen yeşil alan, kısmen de 10 metrelik yol alanı olarak belirlemesine ilişkin kısmı bakımından davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davacılar tarafından, temyize konu kararın davanın reddine ilişkin kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. Davalı idareler tarafından, temyize konu kararın dava konusu işlemin iptale ilişkin kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

SAVUNMANIN ÖZETİ

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, temyiz edilen kararın davanın reddine ilişkin kısmında bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın bu kısmının onanması gerektiği savunulmaktadır. Davacılar ve diğer davalı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dosyanını incelenmesinden, mülkiyeti davacıya ait İstanbul ili, Başakşehir ilçesi, ...

Mahallesi, ... ada, ... sayılı parseli de kapsayan alanda Başakşehir Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararı ile kabul edilip İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli Altınşehir-Güvercintepe Bölgesi Uygulama İmar Planında dava konusu parselin kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen park alanı, kısmen de 10 metrelik yol alanı olarak belirlendiği, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notlarının yapılaşma hükümlerinin 9. maddesinde, "Emsal transferine konu alanlar için.

"Enerji nakil hatlarının altında kalan alanlarda yapı yapılamaz. Ancak tamamı enerji nakil hattının altında kalan (yapı yasaklı alan) veya bir kısmı enerji nakil hattının altında olup, kalan kısmında yapılaşmanın mümkün olmadığı parseller için imar hakkı transferi yapılabilir. Söz konusu uygulama, enerji nakil hattı altında düzenlenen park alanlarını kapsamaz. Plan bütününde imar hakkı transferine konu parsellerde KAKS:1.00 değeri üzerinden imar hakkı transferi yapılır.

İmar hakkı transferine konu parseller yeşil alan olarak kamuya terk edilmeden bu haktan yararlanamazlar. Terk edilen yeşil alanlarda yol, otopark, açık ve kapalı pazaryeri v.b. Fonksiyonlar yer alabilir. Uygulama ilçe belediyesince onaylanacak avan projeye göre yapılacaktır. İmar hakkı transferi yapılan parsel veya parsellerin alanları imar haklarının transfer edileceği parselin yarısından büyük olamaz" hükmünün yer aldığı anlaşılmaktadır.

11.12.2012 onay tarihli 1/1000 ölçekli Altınşehir-Güvercintepe Bölgesi Uygulama İmar Planının iptali istemiyle açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile davanın reddine karar verildiği, bu kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 06.05.2019 tarih ve E:2015/3750, K:2019/3613 sayılı kararıyla bozulması üzerine ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile uyuşmazlığa konu parselin, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen park alanı, kısmen de 10 metrelik yol alanı olarak belirlemesine ilişkin kısmı bakımından davanın reddine, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen enerji nakil hattı olarak belirlemesine ilişkin kısmı bakımından ise dava konusu işlemin iptaline karar verildiği,

bu kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 21/03/2023 tarihli, E:2021/4449 K:2023/2872 sayılı kararı ile "dava konusu edilen imar planının onay sürecinde yer alan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı da hasım mevkiine alınıp, dosyanın anılan idare yönünden de tekemmülü sağlanarak yeniden bir karar verilmesi gerektiği" gerekçesiyle bozulması üzerine idare mahkemesince İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı da hasım mevkiine alınarak yeniden "uyuşmazlığa konu parselin, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen park alanı,

kısmen de 10 metrelik yol alanı olarak belirlemesine ilişkin kısmı bakımından davanın reddine, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen enerji nakil hattı olarak belirlemesine ilişkin kısmı bakımından ise dava konusu işlemin iptaline karar" verilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde nazım imar planı; varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak,

uygulama imar planı ise, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak; imar hakkı aktarımı ise, 1/1000 ölçekli uygulama imar planının bulunduğu,

arazi ve arsa düzenlemesi yapılmış ya da yapılması mümkün olmayan alanlarda, parselin tamamının ya da bir kısmının umumi ve kamu hizmet alanlarında kalması sebebiyle parsel üzerinde özel mülkiyete konu yapılaşma hakkının verilememesi durumunda, verilemeyen emsale esas inşaat hakkının başka parsel ya da parsellere imar planı kararı ile taşınması işlemi olarak tanımlanmıştır.

Aynı Kanununun 5/12/2024 tarih ve 7534 sayılı Kanunun 5. maddesiyle değişik 13. maddesinde de, "Özel hukuk kişilerinin mülkiyetinde olup uygulama imar planında düzenleme ortaklık payına konu kullanımlarda yer alan taşınmazlar;

a) Bu kullanımlardan umumi hizmetlere ayrılan alanlar öncelikle 18 inci maddeye göre arazi ve arsa düzenlemesi yapılarak,

b) Tescil harici ve belediye mülkiyetindeki alanlardan veya muvafakat alınmak kaydıyla kamuya ait taşınmazlardan ya da Hazine mülkiyetindeki alanlardan karşılanarak,

c) İmar hakkı aktarımı yapılarak,

ç) 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında sırasıyla, ilgisine göre Hazine veya ilgili idarelerin mülkiyetindeki taşınmazlar ile trampa yapılmak veya satın alınmak suretiyle, kamu mülkiyetine geçirilir.

İmar hakkı aktarımı yapılırken, alıcı parselin emsale esas inşaat alanı en fazla imar planı ile belirlenmiş oranlar kadar ve her halde alıcı parselin %30’unu geçmemek üzere arttırılabilir.

Verici parselin/parsellerin aktarıma esas inşaat hakları, en yakın komşuluğundaki imar parselinin/adasının emsale esas inşaat hakkını aşmamak kaydıyla ilgili idarece belirlenir. Aktarma işlemi, alıcı ve verici parselin değer tespitleri üzerinden yapılır.

Alıcı ve verici parselin aktarıma konu olacak imar haklarının değeri, 6362 sayılı Kanuna göre yetkilendirilmiş lisanslı en az iki gayrimenkul değerleme kuruluşu tarafından belirlenen değerlerin ortalamasından az olmamak kaydıyla idarece oluşturulan kıymet takdir komisyonu tarafından 2942 sayılı Kanunun 11 inci maddesindeki bedel tespit esaslarına göre belirlenir. Alıcı ve verici parsellerin aktarıma konu imar haklarının değerleri arasında fark oluşması durumunda karşılıklı mahsuplaşılabilir.

Verici parselin imar hakkı aktarım işlemi bulunduğu il bazında olmak üzere idare veya kurumun yetki alanı içerisinde olması, alıcı parselin imar planı kararı ile belirlenmesi, alıcı parselin metrekare birim değerinin verici parselden daha fazla olmaması kaydıyla ve verici parselin ilgili idare veya kurum lehine bedelsiz devredilmesi suretiyle gerçekleştirilir.

Düzenleme ortaklık payına konu kullanımlardan yol, meydan, ibadet yerleri, park ve çocuk bahçeleri hariç olmak üzere yapı yapılabilecek diğer alanlarda; alanların kamuya geçişi sağlanıncaya kadar maliklerinin talebi hâlinde ilgili kamu kuruluşunun uygun görüşü alınarak plandaki kullanım amacına uygun özel tesis yapılabilir.

İlgili mevzuat uyarınca hiçbir şekilde yapı yapılamayacak alanlarda muvakkat da olsa yapı yapılmasına izin verilmez. Mevcut yapılar kamulaştırılıncaya kadar korunabilir. Bu alanlarda beş yıllık imar programı süresi içinde, bu madde hükümlerine göre işlem tesis edilerek parsel, kamu mülkiyetine geçirilmek zorundadır. Bu süre en fazla bir yıl uzatılabilir.

Parsel maliklerinin hisselerini idareye hibe etmeleri veya bedelsiz devretmeleri durumunda, idare devir işlemlerini bedel almaksızın gerçekleştirmekle yükümlüdür. Bu işlemler için parsel maliklerinden hiçbir vergi, resim, harç, döner sermaye ücreti ve herhangi bir ad altında bedel alınmaz.

Kamu kullanımına ait sosyal, kültürel ve teknik altyapı alanlarının, Hazine veya kamu mülkiyetindeki alanlarla trampa yapılması hâlinde, şahıs veya özel hukuk kişilerinden hiçbir vergi, resim, harç, ücret, döner sermaye ücreti ve herhangi bir ad altında bedel alınmaz.

Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmelikle belirlenir." hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Kararın, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının uyuşmazlığa konu parselin kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen yeşil alan, kısmen de 10 metrelik yol alanı olarak belirlemesine ilişkin kısmı yönünden incelenmesi;

İdare Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.

Temyize konu kararın esas ve davacı aleyhine hükmedilen vekalet ücreti dışındaki yargılama giderlerine ilişkin kısmında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinin 2. fıkrasında sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır.

Kararın, parselin kısmen enerji nakil hattı olarak belirlemesi ile imar hakkı transferine ilişkin 9 sayılı plan notuna ilişkin kısmı yönünden incelenmesi;

Davacının hissedarı olduğu parselin dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen enerji nakil hattı, kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen park alanı, kısmen de 10 metrelik yol alanında, 1/5000 ölçekli nazım imar planında ise kısmen enerji nakil hattı, kısmen park alanı, kısmen de K1 (400 kişi/ha) konut alanında kaldığı anlaşılmaktadır.

Alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, kararlarına uyumlu olması zorunludur. Bu çerçevede, dava konusu alt ölçekli 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yer alan enerji nakil hattı gösteriminin üst ölçekli 1/5000 ölçekli nazım imar planında yer aldığından ve anılan nazım imar planı dava konusu edilmediğinden 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yer alan enerji nakil hattı gösterimi yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken anılan kısmının iptaline ilişkin idare mahkemesi kararında isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notlarının 9. maddesinde, enerji nakil hattı altında kalan taşınmazlara imar transferi hakkı tanınmış ve imar hakkı transferine konu olan parsellerin yeşil alan olarak kamuya terk edilmeden bu haktan yararlanamayacağı belirtilmiştir.

Uyuşmazlık dava konusu işlemin tesis edildiği tarihteki mevzuata göre incelenmesi gerekmektedir. İmar hakkı transferi kavramı dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte İmar Kanununda tanımlanmadığından dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notlarının yapılaşma hükümlerinin 9. maddesinin iptaline karar verilmesi gerekmektedir.