Danıştay 7. Daire E.2024/3042 K.2025/1927

Dava Konusu İstem

Davacıya ait özet beyanlar muhteviyatı "karpuz" cinsi eşyanın İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin 2020/8 sayılı Tebliğ uyarınca gözetime tabi olup, eşyanın kıymeti gözetim kıymetinin altında kaldığından bahisle gözetim belgesinin ibrazı gerektiğinin bildirilmesi üzerine eşyanın gümrük işlemleri tamamlanmadan gümrüğe terki sonucunda uğranıldığı iddia olunan zararlarının idareye başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak faiziyle birlikte tazmini istemiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; gözetim önlemlerinin yanlış uygulanması suretiyle fazladan tahsil edilmek istenilen vergilerden kaçınmak amacıyla, ürünlerin ithalatını gerçekleştiremeyen mükelleflerin uğramış olduğu zararların da tazminat hukuku kapsamında iade edilmesi gerektiği, söz konusu uyuşmazlıkta davacının uğramış olduğu fiili zararın ve yoksun kalınan karın hesaplanması amacıyla, Mahkemelerince verilen ara karar neticesinde düzenlenen bilirkişi raporlarına göre, ithalatın geçekleşmemesi nedeniyle,

davacı firmanın fiili zararının ve yoksun kalınan karının tazmin edilmesi gerektiği gerekçesiyle davaya konu işlemin iptaline, hükmedilen tazminatın başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Eşyanın gözetim uygulamasına tabi olduğundan bahisle gözetim belgesi ibrazının istenildiği, söz konusu belgenin ibraz edilmediği ve gözetim kıymetin yurt dışı gidere eklenmesi suretiyle kıymet arttırımında da bulunulmadığı, eşyanın gümrüğe dilekçe mukabilinde terk edildiği,

dolayısıyla ithalat işlemlerinin tamamlanmaması nedeniyle zararın doğduğu iddiasıyla idareye 22/08/2020 tarihinde yapılan tazmin talepli başvurusunun reddi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı olayda, söz konusu karpuz cinsi eşyaların davacı tarafından verilen dilekçe ile ileride herhangi bir hak talep edilmemek ve imha edilecekse imha masrafı taraflarınca karşılanmak üzere gümrüğe kati olarak terk edildiği görüldüğünden, davalı idarece;

davacının talebi üzerine yapılan imha işlemi ve münhasıran bu imha işlemi sebebiyle meydana gelen zararda, idarece yürütülen hizmet veya ithalat işlemlerine ait uygulamalar ile meydana gelen zarar arasında idarenin sorumluluğunu gerektirecek nitelikte bir nedensellik bağının bulunmadığı, dolayısıyla davacının dava konusu zararının tazmini için gereken şartların oluşmadığı gerekçesiyle, davacının istinaf başvurusunun reddine, davalı idarenin istinaf başvurusunun ise kabulüyle mahkeme kararının kaldırılmasından sonra davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Yanlış gözetim uygulamalarından kaynaklanan zararının karşılanması gerektiği, yurt dışı giderin arttırılması suretiyle fazla vergi ödenmesine durumunun uygun olmadığı, tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan kararın onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

Temyiz başvurusu; davacı adına kayıtlı özet beyan muhteviyatı eşyaların İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin 2020/8 sayılı Tebliğ uyarınca gözetime tabi olduğu ve eşyanın kıymetinin gözetim kıymeti altında kaldığından bahisle gözetim belgesinin ibraz edilememesi üzerine eşyanın gümrük idaresine terki suretiyle uğranıldığı iddia olunan zararlarının tazmini isteminin reddine dair işlemin iptali istemine ilişkindir.

Vergi mahkemeleri, İdari Yargı Düzeninin özel görevli mahkemeleridir. Bu yargı düzeninin genel görevli mahkemeleri ise, idare mahkemeleridir. Bunun anlamı; özel görevli idari mahkeme olan vergi mahkemelerinin görev alanının kanunla belli edilmiş bulunması; kanunla sınırları çizilen bu alan dışında kalan ve özel görevli başka idari yargı yerinin; örneğin, Danıştay'ın görev alanına da girmeyen idari uyuşmazlıkların idare mahkemelerince çözülmesinin gerekli olmasıdır.

Başka bir anlatımla; özel görevli idari yargı yerlerinin görev alanına girmeyen idari uyuşmazlıkların "kanuni hakimi", idare mahkemeleridir.

Özel görevli idari yargı yeri olarak vergi mahkemelerinin görev alanı, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 3410 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle değişik 6. maddesinde gösterilmiştir.

Bu maddenin (a) bendine göre; vergi mahkemeleri, genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin davaların; (b) bendine göre, (a) bendindeki konularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulanmasına ilişkin davaların; (c) bendine göre ise, diğer kanunlarla verilen işlerin çözümüyle görevlidir.

Öte yandan; aynı Kanunun 5. maddesinde de, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecede Danıştay'da çözümlenecek olanlar dışında, maddede belirtilen davaların idare mahkemelerince karara bağlanacağı hüküm altına alınmıştır.

Sözü edilen hükümlere göre, vergi mahkemelerinin bir uyuşmazlığın görüm ve çözümüne bakabilmeleri, sayılan davalardan birinin mevcut olması koşuluna bağlı bulunmaktadır.

Olayda ise, maddede sayılan davalardan birine konu olabilecek türde tesis edilmiş herhangi bir işlem söz konusu olmayıp, davacı tarafından beyan edilen eşyanın yer aldığı saptanan pozisyona nazaran ithalinin 2020/8 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğde öngörülen kıymetin altında olması nedeniyle gözetim belgesinin ibraz edilmemesi nedeniyle gümrük işlemlerinin tamamlanmayarak eşyanın iradi olarak gümrüğe terki üzerine uğranıldığı iddia edilen zararlarının tazmininin reddine dair işlem; diğer bir deyişle, vergilendirme işlemi dışındaki bir işlem dava konusu edilmiş bulunmaktadır.

Dolayısıyla; uyuşmazlık, vergi mahkemelerinin sınırları "kanunla çizilmiş özel görev alanı"nın dışında kalmaktadır.

Bu itibarla, genel görevli idare mahkemelerinin görev alanına giren söz konusu uyuşmazlığın vergi mahkemesince çözümlenmesi, Anayasanın 37. maddesinde öngörülen "kanuni hakim ilkesi"ne açıkça aykırı olduğundan, mahkeme kararında görev yönünden yasal isabet bulunmamaktadır.