Danıştay 8. Daire E.2018/6338 K.2022/6697

Dava konusu istem: Uşak ili Merkez ilçesinde IV. grup maden ruhsatı sahibi davacıya ormanlık alanda 46107,51 m2 lik alanda verilen izin için 2012, 2013, 2014 ve 2015 yıllarına ait arazi tahsis bedelini ödemediği tespit edildiğinden belirtilen döneme ilişkin arazi tahsis bedellerin en kısa sürede yatırılması yönünde tesis edilen Uşak Orman İşletme Müdürlüğü'nün … tarihli … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davacı tarafça 17.02.2011-11.04.2011 dönemi için verilen maden arama izni süresi dışında orman sınırları içinde kalan alanda madencilik faaliyeti yapılmadığı ileri sürülmüş ise de.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yetkilileri tarafından hazırlanan raporda; davacıya ait olan ve bir kısmı orman sınırları içinde kalan işletme ruhsatı sahasında işletme izninin verildiği tarihten itibaren üretim yapıldığı, 2012, 2013, 2014 ve 2015 yıllarında yapılan faaliyet sonucu elde edilen maden miktarının belirlendiği, davacının 2011 ve 2012 yılı orman paylarını yatırdığı, yatırılmayan 2013 ve 2014 yıllarına ilişkin payların yatırılmasına ilişkin aleyhine Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından işlemler tesis edildiği; arama izninin bittiği 11.04.2011 tarihinde arazinin terk edildiği,

belirtilen tarihten sonra arazide herhangi bir madencilik faaliyetinde bulunulmadığına ilişkin davacı iddiasını ispata yarar delillerin dosyaya sunulmadığı, davacının arama izni sonrasında orman arazisini terk etmediği, maden işletme ruhsatına dahil alanın tamamında madencilik faaliyetlerini sürdürdüğü sonucuna varıldığından davalı idarece, davacıdan 2012, 2013, 2014 ve 2015 yıllarına ilişkin arazi tahsis bedeli istenilmesine yönelik dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, idari davalarda kişilerden daha güçlü olan ve elinde tüm belgelere sahip olan idarenin kendi iddialarının aksini ispatlamakla yükümlü olduğu, ispat yükünün idarede olduğu, idare mahkemelerinin resen araştırma yapması gerektiği, işletme izin sınırı içinde kalan sahanın bir kısmının özel mülkiyete tabi tarım arazisi bir kısmının da orman arazisi olduğu, orman izninin 30.06.2016 tarihinde alındığından ormanlık alanda bu tarihten sonra faaliyet yapılmasının mümkün olduğu aksi halde ormandan izin alınmadan çalışılmasının Orman Kanunu hükümlerine göre suç olduğu,

ve Orman Kanuna muhalefetten kamu davası açılması gerektiği, 2012-2015 arası için adına düzenlenen bir suç ve ceza tutanağı veya hakkında açılmış bir kamu davası bulunmadığı, bu durumun ilgili yıllarda orman alanında herhangi bir faaliyet yapılmadığının kanıtı olduğu, idarece orman alanında madencilik faaliyeti yapıldığına ilişkin herhangi bir iddia öne sürülmediği, işletme izni verildikten sonra özel mülke konu tarım arazisi alanında maden üretildiği, orman alanında üretim yapılmadığı, arama ruhsatı döneminde 07.02.2011-11.04.2011 tarihleri arası orman idaresinden alınan izin kapsamında sadece maden arama faaliyetinde bulunulduğu,

11.04.2011 tarihinden sonra orman alanı içinde kalan yerde herhangi bir madencilik faaliyetinde bulunulmadığı, arazi tahsis bedeli ile orman payının farklı kavramlar olduğu, arazi tahsis bedelinin üretim yapılmasına bağlı ödenen bir bedel olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya aykırı olan Bölge Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Uşak ili Merkez ilçesinde IV.grup maden ruhsatı sahibi davacıya ormanlık alanda 46107,51 m2 lik alanda verilen izin için 2012, 2013, 2014 ve 2015 yıllarına ait arazi tahsis bedelini ödemediği tespit edildiğinden belirtilen döneme ilişkin arazi tahsis bedellerin en kısa sürede yatırılması yönünde tesis edilen Uşak Orman İşletme Müdürlüğü'nün … tarihli … sayılı işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16. maddesinde, "(Değişik birinci fıkra: 10/6/2010-5995/19 md.) Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir.

Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır.

Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz.

Ruhsatname veya imtiyaz almış olanlarla, ruhsatname veya imtiyaz alacaklar, işe başlamadan evvel çalışma sahalarını orman idaresine haber vermeye ve ormana zarar gelebilecek hallerde, orman idaresinin göstereceği tedbirleri almaya ve yapmaya mecburdurlar.

(Ek fıkra: 26/5/2004-5177/34 md.) Madencilik faaliyetlerinin ve faaliyetlerle ilgili her türlü yer, yol, bina ile tesislerin hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlarda veya özel ormanlarda yapılmak istenmesi halinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir. Bu takdirde kullanım bedeli, kullanım süresi, yapılan bina ve tesislerin devri gibi hususlar genel hükümlere uygun olarak taraflarca tespit edilir.

(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/19 md.) Madencilik faaliyetlerinin sona ermesi neticesinde idareye teslim edilen veya terk edilen doğal yapısı bozulmuş orman alanları rehabilite edilir. Rehabilite maksadı ile bu alanların orman yetiştirilmek üzere inşaat, yıkıntı ve hafriyat atıkları ile doldurularak ağaçlandırmaya hazır hale getirilmesi için büyükşehir mücavir alanlarında büyükşehir belediyelerine, diğer yerlerde ise il ve ilçe belediyelerine bedeli karşılığında izin verilebilir.

(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/19 md.) Maddenin uygulanması ile ilgili tanım, şekil, şart ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.

18.04.2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin 3. maddesinde,"... e) Arazi izin bedeli: Verilen izinlerden orman idaresince alınacak kullanım bedelini, ... y) Maden arama izni: Maden araması yapılabilmesi için ruhsata dayalı olarak Bakanlıkça verilen izni, z) Maden işletme izni: Maden üretimi yapılması için işletme ruhsatına dayalı olarak Bakanlıkça verilen izni,.. ifade eder.".

7. maddesinde " (1) Bakanlıkça uygun görülenlere ruhsat süresi dikkate alınarak izin verilir. Ormanlık alandan verilen izin, müracaat sahibine tebliğ edilir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde izin sahibinden teminat, bedeller ve onaylı taahhüt senedi istenir.

Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde bedellerin ödenmemesi, teminatın veya onaylı taahhüt senedinin verilmemesi halinde ise saha teslimi yapılmaz, her hangi bir bildirime gerek kalmaksızın izin iptal edilir. İptal işlemi ilgiliye bildirilir. Aynı yerle ilgili yeniden izin talep edilmesi yeni izin talebi olarak değerlendirilir..(7) İzin başlangıç tarihi; izin olurunda izin başlangıç tarihi belirtilmemiş ise izin olurunun verildiği tarihtir.

İzin süresinin tamamen veya kısmen uzatıldığı izinlerde izin başlangıç tarihi ilk iznin verildiği tarihtir. Farklı tarihlerde verilen izinlerin birlikte uzatılması halinde izin başlangıç tarihi yeni izin olur tarihidir." düzenlemesine. Yönetmeliğin 20.maddesinin 3. fıkrasında, " Arazi izin bedeli izin başlangıç tarihi esas alınarak bildirime gerek kalmaksızın her yıl defaten izin sahibi tarafından ödenir." düzenlemeleri bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uşak İli Merkez ilçesinde IV. grup maden ruhsatı sahibi davacı tarafından arama ruhsatı döneminde davalı idareden maden arama, işletme ve altyapı tesisleri için 17.02.2011-11.04.2011 tarihleri arası izin alınmıştır.

Davacı tarafından işletme ruhsatı aşamasına geçilince 40.416 m2 maden arama izninin işletmeye dönüştürülmesi ile devamı, 3629,50 m2'lik pasa döküm alanının 282 m2'lik kısmının toprak depolama alanına dönüştürülerek devamı ile geri kalan 3347,5 m2'sinin pasa döküm alanı olarak devamı ile 1635,20 m2'lik maden ulaşım yolu izninin devamı ile yeni 426,80 m2 maden ulaşım yolu izni istemiyle toplam 5691,51 m2'lik ormanlık alanda maden alt yapı tesisi izni talebinde bulunulmuş idarece talebi uygun görülerek 30.06.2016 tarihli Bakanlık oluru ile 12.10.2021 tarihine kadar izin verilmiştir.

Davacının işletme ruhsatının bulunduğu alanın bir kısmı şahıs arazisi bir kısmı orman arazisi niteliğindedir. İlk derece Mahkemesince Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'na karşı yapılan ara kararla dosyaya giren mahallinde tetkik raporunda davacının ormanlık alanda üretim yaptığına ilişkin bir açıklama olmamakla birlikte, mahallinde tetkik sonucu alınan Genel Müdürlük makam olurunda, üretimlerin izin alınan alanlar dahilinde yapıldığı kanaati oluştuğunun belirtildiği görülmüştür.

Davalı idarenin savunmasında, davacıya 17.02.2011 tarihinde verilen iznin 30.06.2016 tarihli Bakanlık oluruyla işletme iznine çevrildiği, 2011 yılında verilen izinlerin iptal edilmediği, izin süreleri sonunda arazinin teslim edilmediği, davacının araziden ayrılmadığı, hukuken arama izinleri devam ederken davacının sahada hammadde bulması nedeniyle aynı yeri işletme iznine çevirerek işlem yapmak istediğinden mevzuata göre ilk izin başlangıç tarihi esas alınarak izin verildiği, maden işletme izninin geçerli olabilmesi için izin başlangıç tarihinden itibaren arazi tahsis bedeli alınması gerektiği ileri sürülmüştür.

Dosya kapsamında yer alan Uşak Orman İşletme Müdürlüğünce davacıya hitaben yazılan 25.07.2016 tarihli işlem ile idarece düzenlenen kesin izin taahhüt senedinde davacıya verilen iznin, başlangıç tarihi 30.06.2016 tarihi şeklinde bitiş tarihi ise 12.10.2021 şeklinde belirtilmiştir. Bizzat davalı idarece düzenlenen belgelerde izin başlangıç tarihi 30.06.2016 şeklinde belirtilirken ve başkaca somut bir bilgi ve belgenin dava dosyasına sunulamadığı görüldüğünden davacıdan 2012-2015 yılları arası arazi izin bedeli tahsil edilmesine yönelik dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Öte yandan Mahkeme kararı gerekçesinde orman payları ödenmediğinden Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca davacı aleyhine işlem tesis edildiği belirtilerek dava konusu arazi izin bedelinin ödenmesi gerektiği belirtilmişse de, davacının Devlet hakkı borcu kapsamında idareye "orman payı" adı altında ödenen bedelin, dava konusu işlem ile istenen arazi izin bedelinden farklı bir kamu alacağı olması nedeniyle bu yöndeki gerekçede de hukuka uygunluk bulunmamıştır. Bu itibarla, davanın reddi yönündeki kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.