Danıştay 8. Daire E.2019/4779 K.2023/2025

İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalında doktora öğrencisi olan davacı tarafından, Öncelikli Alanlarda Doktora Eğitimi Yapan Araştırma Görevlilerinin Yurt Dışına Gönderilmesi Halinde Verilecek Desteklere İlişkin Usul ve Esaslar'ın ‘’Başvuru şartları’’ başlığını taşıyan 5. maddesinin (e) bendinde yer alan "Başvuru tarihi itibariyle, 01.01.2016 tarihinden itibaren doktora eğitimine başlamış olmak" düzenlemesinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Doktora tez konusunun, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığınca öncelikli alan olarak ilan edilen Bilişim Hukuku alanında olduğu.

13.02.2015 tarihinde doktora eğitimine başlaması nedeniyle burs başvurusunda bulunamadığı; dava konusu işlemin tesisinde idarenin takdir yetkisini hukuka uygun kullanmadığı, 01.01.2016 tarihinden önce doktoraya başlayanlara burs verilmemesini haklı kılan hukuki ya da fiili bir sebebin bulunmadığı, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 17. maddesinde düzenlenen doktora eğitim süresi dikkate alındığında, 2019 yılının normal öğrenim süresi içerisinde olduğu, doktora eğitimini donduranlar bakımından da kayıt tarihinin esas alınmasının objektif bir ölçüt olmadığı, nitekim kendisinin doğum nedeniyle kaydını dondurduğu,

derslerini iki yıl içinde tamamlama zorunluluğunun bulunmadığı, öncelikli alan olarak belirlenen bir alanda tez yazmakta olan araştırma görevlilerinin desteklenmesinin kamu yararına uygun olduğu, 2014- 2018 tarihleri arasında doktora yurtdışı araştırma burslarının durdurulduğu dikkate alındığında, bu yıllarda başlayan araştırma görevlilerinin fiilen bu imkandan mahrum bırakıldığı, somut ve objektif ölçüte dayanmadan tesis edilen düzenlemenin, eşitsizliğe yol açtığı, fırsat eşitliğine aykırı olduğu öne sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Davaya konu Esasların, 2547 sayılı Kanun'un 10. maddesi ve 2019 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu'na dayanılarak hazırlandığı, Yurt Dışı Doktora Araştırma Bursu (YUDAB) Programı ile yükseköğretimde kalitenin yükseltilmesi ve başarının ödüllendirilmesi amacı taşındığı, başarılı öğrencileri gönderebilmek için, doktora eğitiminin ders aşamasını en fazla 3 yıl içinde tamamlanmış olan araştırma görevlilerine öncelik verildiği, bu durumun kamu kaynaklarının çok daha rasyonel kullanılmasını sağladığı, hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

Dava; İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalında doktora öğrencisi olan davacı tarafından, Yükseköğretim Kurulu'nun 13/03/2019 tarihli toplantısında uygun bulunan Öncelikli Alanlarda Doktora Eğitimi Yapan Araştırma Görevlilerinin Yurt Dışına Gönderilmesi Halinde Verilecek Desteklere İlişkin Usul ve Esaslar'ın başvuru şartlarını düzenleyen 5. maddesinin (e) bendinde yer alan "Başvuru tarihi itibariyle, 01.01.2016 tarihinden itibaren doktora eğitimine başlamış olmak" düzenlemesinin iptali istemiyle açılmıştır.

Dava konusu usul ve esasların dayanağını oluşturan 2547 sayılı Kanunun "Kaynak aktarımı" başlıklı 10. maddesinde, "yurt içi ve yurt dışı öğretim elemanı ve öğrenci değişim programlarının desteklenmesi, yurt içi ve yurt dışında öğretim üyesi ve araştırmacı yetiştirilmesi" amacı için öngörülen kaynakları aktarımı düzenlenmiş ve bu kapsamda yapılan harcamaların 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa göre denetleneceği düzenlenmiştir.

Öncelikli Alanlarda Doktora Eğitimi Yapan Araştırma Görevlilerinin Yurt Dışına Gönderilmesi Halinde Verilecek Desteklere İlişkin Usul ve Esaslar'ın başvuru şartlarını düzenleyen 5. maddesinin (e) bendinde yer alan, "Başvuru tarihi itibariyle, 01.01.2016 tarihinden itibaren doktora eğitimine başlamış olmak" koşulunun iptalini isteyen davacı tarafından, 01/01/2016 tarihinden önce doktora programına kayıt yaptırmış olanların kapsam dışında tutulmasını haklı kılan hukuki bir gerekliliğin olmadığı,

bunun eşitsizliğe yol açtığı ve idarenin takdir yetkisini somut ve objektif kriterlere dayandırmadığı ileri sürülerek iptali istenilmekte ise de, bir yandan kamu kaynaklarının kısıtlılığı, diğer yandan anılan burstan yararlanacakların sayısının fazla olması karşısında, kamu kaynaklarının en etkin ve verimli bir şekilde kullanılmasını sağlamak amacıyla doktora eğitiminin ders aşamasını kesintisiz olarak en fazla 3 yıl içinde tamamlayarak başarılı olan ve tez aşamasına geçen öğrencilerin seçimini öngören koşulda, hizmet gereklerine ve kamu yararına aykırılık bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ

Dava; İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalında doktora öğrencisi olan davacı tarafından, Öncelikli Alanlarda Doktora Eğitimi Yapan Araştırma Görevlilerinin Yurt Dışına Gönderilmesi Halinde Verilecek Desteklere İlişkin Usul ve Esaslar'ın ‘’Başvuru şartları’’ başlığını taşıyan 5. maddesinin (e) bendinde yer alan "Başvuru tarihi itibariyle, 01.01.2016 tarihinden itibaren doktora eğitimine başlamış olmak" düzenlemesinin iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın ''Yükseköğretim kurumları'' başlığını taşıyan 130. maddesinde; ''Yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanı yetiştirme, üniversitelerin ve öğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğer kurumlar ile ilişkileri, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime giriş, devam ve alınacak harçlar, Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler, disiplin ve ceza işleri, mali işler,

özlük hakları, öğretim elemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, Yükseköğretim kuruluna ve üniversitelere Devletin sağladığı mali kaynakların kullanılması kanunla düzenlenir.'' kuralına; ''Yükseköğretim üst kuruluşları'' başlığını taşıyan 131. maddesinde;

''Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim - öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulu kurulur.'' kuralına yer verilmiştir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun ''Yükseköğretim Kurulunun görevleri'' başlığını taşıyan 7. maddesinde.

Yükseköğretim Kurulu'nun görevleri sayma suretiyle belirtilmiş olup; (a) bendinde, ''Yükseköğretim kurumlarının bu Kanunda belirlenen amaç, hedef ve ilkeler doğrultusunda kurulması, geliştirilmesi, eğitim - öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için kısa ve uzun vadeli planlar hazırlamak, üniversitelere tahsis edilen kaynakların, bu plan ve programlar çerçevesinde etkili bir biçimde kullanılmasını gözetim ve denetim altında bulundurmak,'' bu görevler arasında yer almıştır.

Aynı Kanun'un ''Kaynak aktarımı'' başlığını taşıyan 10. maddesinin 2. fıkrasında; ''Ödenek kaydedilen tutarlar, öncelikle yükseköğretim kurumlarının bilimsel araştırma projeleri ile yurt içi ve yurt dışı öğretim elemanı ve öğrenci değişim programlarının desteklenmesi, yurt içi ve yurt dışında öğretim üyesi ve araştırmacı yetiştirilmesi ile Yükseköğretim Kurulunun fiziki ve beşeri altyapısının güçlendirilmesi amacıyla kullanılır.'' kuralına yer verilmiştir.

22.12.2018 tarih ve 7156 sayılı 2019 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu'na ekli (E) işaretli cetvelin 66. sırasının (f) bendine; ''Yükseköğretim Kurulunca belirlenmiş öncelikli alanlarda Devlet üniversitelerinin araştırma görevlisi kadrosunda bulunan doktora öğrencilerine, doktora tezi aşamasında ihtiyaç duyulması halinde en fazla bir yıla kadar, mecburi hizmet yükümlülüğüne ilişkin hükümler uygulanmaksızın aylık 4.500 TL'yi geçmemek üzere gittikleri ülkeye göre Yükseköğretim Kurulunca belirlenecek tutarda yurt dışında araştırma bursu verilmesi,'' kurala bağlanmıştır.

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin ''Süre'' başlığını taşıyan 17. maddesinde; ''Doktora programı, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl; lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır.

Doktora programı için gerekli kredili dersleri başarıyla tamamlamanın azami süresi tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için dört yarıyıl, lisans derecesi ile kabul edilenler için altı yarıyıldır. Bu süre içinde kredili derslerini başarıyla tamamlayamayan veya yükseköğretim kurumunun öngördüğü en az genel not ortalamasını sağlayamayan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.'' kuralına yer verilmiştir.

Öncelikli Alanlarda Doktora Eğitimi Yapan Araştırma Görevlilerinin Yurt Dışına Gönderilmesi Halinde Verilecek Desteklere İlişkin Usul ve Esaslar'ın ''Amaç ve kapsam'' başlığını taşıyan 1. maddesinde; ''Bu Usul ve Esaslar, devlet yükseköğretim kurumlarında görev yapmakta ve doktora tez aşamasında olan araştırma görevlilerinin mecburi hizmet yükümlülüğüne ilişkin hükümler uygulanmaksızın en az altı ay veya en fazla bir yıl süreyle yurtdışına burslu ve yol giderleri karşılanarak gönderilmesine ilişkin hususları düzenlemek amacıyla hazırlanmıştır.'' kuralı, ''Dayanak'' başlığını taşıyan 2. maddesinde;

''Bu Usul ve Esaslar, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 10’ uncu maddesi ile 22/12/2018 tarihli ve 7156 sayılı 2019 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa ekli (E) işaretli cetvelin 66’ncı sırasının (f) bendine dayanılarak hazırlanmıştır.'' kuralı ve ''Başvuru Şartları'' başlığını taşıyan 5. maddesinin dava konusu (e) bendinde; ''Başvuru tarihi itibariyle, 01.01.2016 tarihinden itibaren doktora eğitimine başlamış olmak'' programa başvuru şartları arasında yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinin bir bütün olarak değerlendirilmesinden; Anayasa'nın 130 ve 131. maddeleri ile 2547 sayılı Kanun'da belirlenen amaç, hedef ve ilkeler kapsamında, yükseköğretimde eğitim öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için kısa ve uzun vadeli planların hazırlanması ve bu yönde kaynakların etkili bir şekilde kullanılmasının sağlanması görevi Yükseköğretim Kuruluna ait olduğu anlaşılmıştır.

Davaya konu Öncelikli Alanlarda Doktora Eğitimi Yapan Araştırma Görevlilerinin Yurt Dışına Gönderilmesi Halinde Verilecek Desteklere İlişkin Usul ve Esaslar, 2547 sayılı Kanun'un 10. maddesi ve 2019 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu'na dayanılarak, Devlet yükseköğretim kurumlarında görev yapan ve doktora tez aşamasında olan araştırma görevlilerinin mecburi hizmet yükümlülüğüne ilişkin hükümler uygulanmaksızın en az altı ay veya en fazla bir yıl süreyle yurt dışına burslu ve yol giderleri karşılanarak gönderilmesine ilişkin hususları düzenlemek amacıyla ihdas edilmiştir.

İlk olarak, Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 14.02.2018 tarihli toplantısında uygun bulunan Usul ve Esaslarda, ''Başvuru tarihi itibariyle, son üç yıl içinde doktora eğitimine başlamış olmak'' düzenlemesine yer verilerek, 01.01.2015 tarihi itibarıyla doktora eğitimine başlayıp tez aşamasında olan Devlet üniversitelerindeki araştırma görevlilerinin, programa başvurabilmelerine imkanı tanınmışken, devam eden süreçte yıllar itibarıyla Merkezi Bütçe Kanunu'na dayanılarak usul ve esaslar belirlenmiş ve genel bir ifade ile son üç yıl içinde doktora eğitimine başlamış olma şartı aranmıştır.

2547 sayılı Kanun uyarınca Devlet üniversitelerinin araştırma görevlisi kadrolarına atanan ve Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenmiş öncelikli alanlarda doktora eğitiminin tez aşamasında olan araştırma görevlilerinin,Yurtdışı Araştırma Destek Programına başvuru şartları arasında, dava konusu düzenleme ile başvuru tarihi itibarıyla 01.01.2016 tarihinden itibaren doktora eğitimine başlamış olma şartı aranmıştır. Bu başvuru şartının belirlenmesinde, doktora programının akademik kariyerin önemli bir basamağını oluşturduğu dikkate alınarak, akademik başarının ödüllendirilmesi amacının güdüldüğü anlaşılmıştır.

Nitekim; doktora programı için gerekli kredili dersleri başarıyla tamamlama için Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 17. maddesinin 2. fıkrasında azami süreler öngörülmüştür. Bu süreler tezli yüksek lisans derecesi ile doktora programına kabul edilenler için dört yarıyıl iken, lisans derecesi ile kabul edilenler için altı yarıyıl olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede; doktora programı için gerekli kredili derslerin başarıyla tamamlaması için de en fazla üç yılın (altı yarıyıl) öngörüldüğü, aksi takdirde öğrencinin ilişiğinin kesildiği anlaşılmıştır.

Bu bağlamda; öncelikli alanlarda doktora eğitiminin tez aşamasında olan araştırma görevlilerinin, Yurtdışı Araştırma Destek Programına başvurabilmelerine ilişkin davaya konu başvuru şartının, akademik ve bilimsel yetkinliğin teşvik edilerek, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması amacı taşıdığı, üst hukuk normlarına ve akademik hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.