Danıştay 8. Daire E.2019/4869 K.2023/2535

I- …

II- …

III- …

Vekili: Av. …

2- (Davalı) … Genel Müdürlüğü Vekili: Av. …

İstemin Özeti: ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

Savunmanın Özeti: Savunma verilmemiştir.

Danıştay Tetkik Hakimi: … Düşüncesi: Temyiz istemlerinin reddi ile kararın maddi tazminatın ıslah edilen kısmına uygulanacak yasal faizin başlangıç tarihi yönünden düzeltilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü: Dava, davacıların murisi …'ın trafik kazasında hayatını kaybetmesi olayında, yolda çalışma yapılmasına rağmen gerekli levhaların ve işaretlerin konulmadığı bu nedenle aracın takla attığı, davalı idarenin hizmet kusuru bulunduğundan bahisle; murisin eşi davacı … için 50.000,00.-TL, murisin annesi davacı … için 40.000,00.-TL, murisin oğlu davacı … için 40.000,00.-TL, ayrıca davacıların her biri için 2.000,00'er Türk Lirası olmak üzere toplam 136.000,00.-TL tazminatın kaza tarihinden (18/11/2012) itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine hükmedilmesi istemiyle açılmıştır.

İdare Mahkemesince, dava konusu olay nedeniyle Erzurum Cumhuriyet Başsavcılığı'nca başlatılan … sayılı soruşturma dosyası kapsamına alınan, 08/01/2013 tarihli Trafik Bilirkişisi raporunda; işaretlemelerin usulüne uygun yapılması ve günlük periyodik olarak kontrol edilmesi gerekir iken bu hususlara yeterince riayet edilmemesi neticesi meydana gelen mevcut ölümlü, yaralamalı ve maddi hasarlı trafik kazasında ilgili kuruluş olan Karayolları Genel Müdürlüğü'nün asli kusurlu bulunduğu, ...

Asliye Hukuk Mahkemesi'nin E:… esas sayılı dosyasında alınan Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesinin 28/03/2014 tarihli bilirkişi raporunda olay mahallinde yol üzerinde bulunan kum birikintisi ve bu kum birikintisi üzerine nizamlara aykırı yerleştirilen levhaların sonuç üzerine %40 (yüzde kırk) oranında etken olduğu kanaatine varılarak davalı Karayolları Genel Müdürlüğü'nün %40 oranında tali kusurlu bulunduğu, göz önüne alındığında, yükümlülüklerini yerine getirmeyerek trafik kazasının oluşumuna sebebiyet veren davalı idarenin %40 oranında tali kusurlu olduğu,

trafik kazası nedeniyle ağır yaralanan davacıların murisinin ölümünde davalı idarenin hizmet kusuru bulunduğu sonuç ve kanaatine varıldığı, bilirkişi raporları ve davacıların 11/10/2017 tarihli miktar artırım dilekçesi dikkate alınarak,

davacıların manevi tazminat taleplerinin Mahkememizin takdiri doğrultusunda karşılanması gerekmektiği, davacıların maddi tazminatı taleplerinin aktüerya bilirkişisi tarafından hesaplanan zararın yüzde %40'ına isabet etmesi ve davalı idarenin %40 kusurlu olması nedeniyle tamamının kabülü, manevi tazminat taleplerinin ise murisin eşi davacı … için 10.000,00.-TL, murisin annesi davacı … için 7.000,00.-TL, murisin oğlu davacı … için 10.000,00.-TL'lik kısmının kabulü, fazlaya ilişkin kısmının reddi,

yasal faizin başlangıcının ise dava tarihinden itibaren işletilmesi gerektiği kanaatine varıldığı belirtilerek davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verilmiştir.

Mahkeme kararının, maddi ve manevi tazminata ilişkin kısmı ile hükmedilen manevi tazminat miktarına işletilen yasal faizin başlangıç tarihine ilişkin kısmının incelenmesi:

İdare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinin 1. fıkrasında yazılı nedenlerin bulunmasına bağlıdır.

İdare Mahkemesince verilen karar ve dayandığı gerekçe usul ve kanuna uygun olup, bozulmasını gerektiren bir neden bulunmamaktadır.

Mahkeme kararının, hükmedilen maddi tazminat miktarına işletilen yasal faizin başlangıç tarihine ilişkin kısmının incelenmesi:

İdare ve Vergi Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 49. maddesinde yazılı nedenlerin bulunmasına bağlı olup; temyiz incelemesi sonunda karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise kararın düzeltilerek onanmasına karar verileceği kurala bağlanmıştır.

Tam yargı davalarında istemle bağlı olma kuralının sebep olduğu hak kayıplarının giderilmesi amacıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16. maddesinin 4. fıkrasına, 30.04.2013 tarihinde yürürlüğe giren 6459 sayılı Kanunun 4. maddesi ile ''Ancak, tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir ve miktarın artırılmasına ilişkin dilekçe otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir'' cümlesi,

aynı Kanunun 5. maddesi ile de 2577 sayılı Kanuna Geçici 7. madde olarak ''Bu maddeyi ihdas eden Kanunla, bu Kanunun 16 ncı maddesinin dördüncü fıkrasına eklenen hüküm, kanun yolu aşaması dâhil, yürürlük tarihinde derdest olan davalarda da uygulanır. '' cümlesi eklenmiştir.

İdarenin işlem, eylem ve faaliyetleri nedeniyle uğranılan zararların tazmini için açılan davalarda; eksilen ya da yoksun kalınan maddi değerin zaman içinde gecikmesi, bu gecikmeden doğan zararın telafisi için hükmedilecek maddi tazminata 3095 sayılı Kanun uyarınca faiz yürütülmesini gerekli kılmaktadır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 13. maddesinde; idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerektiği kuralı yer almakta olup, anılan maddede, idari eylemler nedeniyle uğranılan zararın tazmini için idareye başvuruda bulunulmasının dava ön şartı olarak öngörülmesi ve zararın idare tarafından en erken bu tarihte sulhen ödenebilecek olması nedeniyle yargı yerince hükmedilecek tazminat miktarına,

ön karar için idareye yapılan başvuru tarihi, görevli olmayan adli yargıda dava açılması halinde adli yargıda dava açıldığı tarih itibarıyla yasal faiz uygulanması ilkesi benimsenmiştir. Nitekim bu durum, Danıştayın yerleşik içtihatlarıyla da kabul edilmiştir.

Dava şartı olan ön karar için idareye yapılan başvuruda ihlal edilen hakkın yerine getirilmesinin istenilmesi esas olup, idare ile işin esasında ihtilafa düşüldükten, başka bir ifadeyle, tazminatın ödenmesi istemiyle idareye yapılan başvuru üzerine, bu istemin idare tarafından açıkça veya zımnen reddi üzerine,

idarenin, tazminat istemi karşısında direnmeye (temerrüde) düşürüldükten sonra davacının tazminat miktarını dava açarak talep edebileceği, açılacak davada talep edilecek tazminat miktarının serbestçe tayinine hukuki bir engel bulunmamakla birlikte, talep edilecek tazminat miktarının yüksek tutulması durumunda davacının talep ettiği tutar ölçüsünde ödemek zorunda kalacağı ve bu tür davalarda nispi olarak belirlenen yargılama harçlarının da yüksek olacağı, bunun da mahkemeye erişim hakkını kısıtlayacağı açıktır.

Yapılan bu açıklamalar karşısında, uğranılan zararın gerçek miktarının Mahkeme tarafından yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda net bir şekilde ortaya çıkması durumunda, ortaya çıkan bu gerçek zararın tamamının tazmini amacıyla verilen miktar artırımına (ıslah) ilişkin dilekçenin yeni bir dava niteliğinde olmayıp, mevcut davada talep edilen tazminat miktarının ıslah suretiyle artırımına olanak sağlayan yasal bir hakkın kullanımına ilişkin olduğu da göz önünde bulundurulduğunda, artırılan tazminat miktarı yönünden davanın kabul edilmesi halinde, yasal faizin başlangıcının bu miktar yönünden de, idarenin uyuşmazlığın esasında ihtilafa, bir başka anlatımla temerrüde düştüğü tarih olduğu sonucuna varılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, davacı tarafından 24/07/2013 tarihinde 130.000,00-TL maddi, 6.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesi istemiyle açılan davada, meydana gelen zararlarının tespiti amacıyla yaptırılan bilirkişi incelemesi neticesinde tespit edilen ve davacı tarafından 11/10/2017 tarihinde ıslah edilen 78.085,73 TL yeni zarar miktarının, davacının, olay tarihi, idareye başvurma tarihi veya dava tarihi itibarıyla elde etmek istedikleri gerçek zararları olduğu açıktır.

Bu durum yukarıda aktarılan hususlarla birlikte değerlendirildiğinde, esasen davacının ilk dava açarken yüksek oranlı yargılama harçları vb. nedenlerden dolayı tazmini isteminde bulunduğu bedel dava dilekçesinde düşük belirtilmiş ise de, davacının tazminine karar verilmesi konusunda gerçek iradesini yansıtan miktarın, ıslah ile arttırılan gerçek zararları olduğunun, bu gerçek zararın, Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi veya ıslah dilekçesinin verildiği tarihte değil, esasen olay tarihinde ya da idarelere başvuru tarihinde ortaya çıktığı, ancak,

davacı tarafından miktarı tam olarak bilinemediğinden ve tespit edilemediğinden dava açılırken talep edilemeyen bir zarar olduğunun kabulü, bu kabul doğrultusunda da ıslahla arttırılan ve Mahkemece kabul edilen dava değerine davalı idarenin temerrüde düştüğü idareye başvurma tarihinden veya dava açma tarihinden itibaren yasal faiz yürütülmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğunun kabulü gerekmektedir.

Bu durumda; Mahkeme kararında ''78.085,73-TL maddi tazminatın 6.000-TL'si için dava açma tarihi olan 24/07/2013 tarihinden itibaren, 72.085,73'si için ıslah dilekçesinin idareye tebliğ edildiği 31/10/2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idarece davacıya ödenmesine,'' ibaresinin '78.085,73-TL maddi tazminatın dava açma tarihi olan 24/07/2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idare tarafından davacıya ödenmesine'' şeklinde düzeltilerek onanması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.