Danıştay 8. Daire E.2019/5335 K.2023/6391

Dava konusu istem: Ticari taksi sahibi olan davacı tarafından, İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin almış olduğu … tarih, … sayılı kararın iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davanın konusunun; her ne kadar dava dilekçesinde … tarih ve … sayılı UKOME kararının iptali istemi olarak gösterilmiş ise de; dilekçenin içeriğinde "Taksi duraklarında çalışacak olan taksilerin İzmir Şoförler ve Otomobilciler Odası tarafından belirlenmesi ve güncellenmesi" nin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu ileri sürüldüğünden dava konusu işlem,

... tarih ve ... sayılı UKOME Genel Kurul kararı ile kabul edilen İBŞB Taksi ve Taksi Dolmuş Yönergesi'nin "Dolmuş Duraklarının Tesisi İçin Gereken İşlemler" başlıklı 18. maddesinde yer alan "UKOME tarafından yerleri ve sayıları belirlenmiş olan taksi duraklarında çalışacak taksilerin İzmir Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası tarafından belirlenip güncellenir" şeklindeki düzenleme olarak alındığı, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde ile sayılan büyükşehir belediyesinin görev ve sorumluluklarının aynı Kanun'un 9. maddesi ile UKOME'ye devredildiği,

bu nedenle münhasıran büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde yapılan ticari taksi taşımacılığı konusunda taksi duraklarında çalışacak taksileri belirleme yetkisinin de Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi'ne ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği,

… tarih ve … sayılı UKOME Genel Kurul kararı ile kabul edilen "İBŞB Taksi ve Taksi Dolmuş Yönergesi"nin "Dolmuş Duraklarının Tesisi İçin Gereken İşlemler" başlıklı 18. maddesinde yer alan "UKOME tarafından yerleri ve sayıları belirlenmiş olan taksi duraklarında çalışacak taksilerin İzmir Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası tarafından belirlenip güncellenir" şeklindeki düzenlemenin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davanın konusunun "… tarih, … sayılı UKOME kararının iptali istemi olduğu, ancak Mahkemenin taleple bağlılık ilkesine aykırı hareket ederek … tarih ve … sayılı UKOME kararının da iptaline karar verdiği, Mahkemenin yetki aşımında bulunduğu, davacının taksici esnafı olduğu, uzun yıllardır ilgili Yönerge kapsamında çalıştığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı vekili tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Taksicilik yapan davacı tarafından, İzmir Şoförler Odasının ticari taksi yer tahsisi ve durak belirlenirken hakkaniyet ve eşitlik kurallarına uymadığı, noter huzurunda kur çekimi yapılması gerektiği, bu konudaki cari uygulamanın hangi dayanak ve kıstaslarla yürütüldüğüne ilişkin 16/05/2018 tarihli İzmir Valiliği Ticaret İl Müdürlüğü'ne yapılan müracaata, 06/07/2018 tarihinde verilen cevap üzerine … tarih ve … sayılı UKOME kararından haberdar olduğunu ileri sürerek … tarih ve … UKOME kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinde; " 1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.

2. Bu süreler; a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, b) Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı ve idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği; Tarihi izleyen günden başlar.

3. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar.

4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz." hükmü düzenlenmiştir.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve İlçe Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin (f) bendinde.

"Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek;

kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayılmış, "Ulaşım Hizmetleri" başlıklı 9. maddesinde.

"Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulur.

Büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım koordinasyon merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının (oda üst kuruluşu bulunan yerlerde üst kuruluşun) temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.

Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.

UKOME kararı, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer" hükmüne yer verilmiştir.

Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olduğu haliyle 3011 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanacak Olan Yönetmelikler Hakkında Kanunun 2. maddesinde, "Mahalli idarelerce düzenlenen ve bu idarelerin yetki ve görev alanlarına giren yönetmelikler, mahallinde çıkan gazete veya diğer yayın yolları ile ilan olunur." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava konusu İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi 20/07/2016 tarih, 2016/534 sayılı kararının, 25/07/2016 tarihli Büyükşehir Belediye Başkanı'nın onayı ile 3011 sayılı Kanun düzenlemesi gereği mahallindeki gazete ve diğer yayın yollarıyla ilan edilerek yürürlüğe girdiği görülmüştür.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinin 4. bendinde; ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı belirtilmiştir. Bu durumda 2016 yılında hazırlanan, belediye başkanı tarafından onaylanan ve ilan edilen UKOME kararına davacı tarafından 14/08/2018 tarihinde dava açılarak söz konusu UKOME kararının iptali isteminin, süreaşımı nedeniyle esasının incelenmesi mümkün görülmemiştir.

Her ne kadar davacı tarafından, dava konusu UKOME kararının İzmir Valiliği Ticaret İl Müdürlüğüne yapılan başvuru cevabı ile öğrenildiği ileri sürülse de, ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayan dava açma süresi içerisinde davaya konu edilmeyen düzenleyici işlemlerin, bu tarihten sonra davaya konu edilebilmeleri için, ilgili hakkında bir uygulama işleminin tesis edilmiş olması gerekir. Davacı tarafından Ticaret İl Müdürlüğüne yapılan başvurunun dava açma süresini canlandıran, dava konusu işleme dayanılarak oluşturulan bir uygulama işlemi niteliğinde olmadığı açıktır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.