Danıştay 8. Daire E.2020/4341 K.2023/6162

Dava konusu istem: Bilecik İli, Yenipazar İlçesi hudutlarında bulunan ve maden sicilinin 67418 sayısına kayıtlı II-B grubu işletme ruhsatına sahip davacı şirket tarafından, ruhsat sahasında 2013, 2014 ve 2016 yıllarında üretim yapılmadığı tespit edildiğinden bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi hükmü uyarınca 62.743,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin tesis edilen … tarih ve … sayılı Enerji ve Tabii Kaynakları Bakanlığı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; dava konusu işleme uygulanan haliyle, Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrasının, denetimin yapıldığı 5 yıllık sürede davacı şirketçe sadece üç yıl üretim yapılmadığı, yani yasada öngörülen 3 yıldan fazla üretim yapmama koşulunun oluşmadığı, ikinci cümlede yer alan "bu üç yıllık sürede" ifadesinin ise üretimin yapılmadığı 2013, 2014, 2016 yıllarından oluşan 3 yıllık süre dışındaki tüm üç yıllık süre alternatiflerinde uygulanma ihtimalinin bulunmadığı,

mevcut alternatifler içinde kanunda doğrudan öngörülmeyen, en dezavantajlı halin baz alınmasının hukuki güvenlik ilkesine aykırı olacağı, Kanun koyucunun yapılan son yasal düzenleme ile belirlilik ilkesine uygun olarak üretimin en az olduğu herhangi üç yıl olarak değiştirmesine rağmen işleme uygulanan mevzuat hükmünün bu denli belirli (açık) olmadığı için direkt olarak üretimin yapılmadığı 2013, 2014, 2016 yıllarından oluşan üç yıl baz alınarak fıkranın ikinci cümlesinin de uygulanamayacağı, kaldı ki dava konusu işlemin üç yıl üretim yapılmama gerekçesiyle tesis edildiği gerekçesi ile dava konusu iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, Mahallinde tekik heyetince maden ruhsat sahasında 2013, 2014 ve 2016 yıllarında davacı tarafından üretim yapılmadığının tespit edildiğini, davacı taraf tarafından da bu hususun açıkça kabul edildiğini, Maden Kanununun 24. maddesinin 12. fıkrası yönünden, idari para cezası tesis edilebilmesi için 5 yıl içinde herhangi üç yıl içerisinde üretim yapmamış olmasının yeterli olduğunu dava konusu işlemin hukuka aykırı olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Bilecik İli, Yenipazar İlçesi hudutlarında … tarihinde davacı şirket adına … sayısına kayıtlı II-B grubu işletme ruhsatı düzenlenmiş, davalı idare teknik heyeti tarafından 21.06.2017 tarihinde mahallinde tetkik denetimi yapılmıştır. Ruhsat sahasında 2013, 2014 ve 2016 yıllarında üretim yapılmadığı tespit edilmesi üzerine, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi hükmü uyarınca 62.743,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin tesis edilen … tarih ve … sayılı işlem tesis edilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendinde, iptal davaları; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır. Bu madde uyarınca, idari yargı yerlerinde dava konusu edilen işlemlerin, maddede sayılan hususlar yönünden hukuki denetime tabi tutulması ve bu denetim yapılırken, dava konusu edilen idari işlemlerin tesis edildikleri tarihteki duruma göre hukuka uygun olup, olmadıklarının incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.

Ancak idari işlem ile tesis edilen idari yaptırımlar için ise. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2. maddesinde, "Kabahat" deyiminin, Kanun'un karşılığında idarî yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık anlamına geldiği.

3. maddesinde, bu Kanun'un, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde, diğer genel hükümlerinin, idarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanacağı.

"Zaman bakımından uygulama" başlıklı 5. maddesinde, 26/09/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatler bakımından da uygulanacağı, kabahatler karşılığında öngörülen idarî yaptırımlara ilişkin kararların yerine getirilmesi bakımından ise derhâl uygulama kuralının geçerli olduğu; bu maddenin atıf yaptığı 5237 sayılı Kanun'un 7. maddesinin ikinci fıkrasında, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanunun uygulanacağı ve infaz olunacağı kurala bağlanmıştır.

Dava konusu işlem tarihinde (11/12/2018) yürürlükte bulunan 7061 sayılı (28/11/2017) Kanun'un 49. maddesiyle değişik 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrasında. "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim miktarı projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %30’undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir.

İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere, geriye doğru üç yıllık dönemlerde yaptığı toplam üretim miktarı projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %30’undan daha az olması durumunda ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir. Bu fıkra kapsamında beş yıl içerisinde iki defa idari para cezası uygulanması halinde ruhsat iptal edilir. Yılların belirlenmesi, takvim yılı hesabına göre yapılır.

Dönemlerin hesaplanmasında, işletme izninin verildiği yıl ile üretime ilişkin tespitin yapıldığı yıl dikkate alınmaz..." hükmü yer almaktadır.

Diğer taraftan, 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesiyle değiştirilmeden önceki ve fiilin işlendiği tarih itibariyle yürürlükte bulunan(2013-2014-2016) hali ile 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrasında; " (Değişik: 4/2/2015–6592/13 md.) Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000 TL idari para cezası verilir.

Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir.

Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun

olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." kuralı yer verilmiştir.

(Mülga) Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.

(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:

a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir.

b) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak beş yılda üç yıldan fazla bir süre geçmesine rağmen eğer bu süre içinde Genel Müdürlükçe kabul edilmiş bir geçici tatil süresi var ise bu süre bu kapsamda yapılan değerlendirmenin dışında tutularak süreler hesaplanır.

c) Mücbir sebep veya beklenmeyen hal var ise ruhsat sahasında mücbir sebep veya beklenmeyen halin geçerli olduğu alan dışında üretim yapılabilecek işletme izinli alan olması durumunda mücbir sebep veya beklenmeyen hal kapsamında değerlendirilmez.

ç) Beklenmeyen hal kapsamındaki diğer kurumlardan alınması gereken izinlerin alınamaması durumunda, ruhsat sahibinin izin alınmamasında bir kusurunun olup olmadığı gerekirse ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından görüş alınarak açıklığa kavuşturulur. Ruhsat sahibinin izin alınmamasında bir kusuru var ise beklenmeyen hal kapsamında değerlendirilmez.

d) Ruhsat sahipleri, mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmasına rağmen geçici tatil talep etmemeleri durumunda da yapılan değerlendirmelerde somut belgelerle mücbir sebep veya beklenmeyen hal durumunun olduğu süreler üretim yapılmayan sürelerden düşülür.

e) İşletme ruhsat süresi uzatılsa dahi beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsat, teminatı irat kaydedilerek iptal edilir." düzenlemesi bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan kuralların değerlendirilmesinden, idarî yaptırımlar bakımından ceza verilmesinin dayanağı kuralın yürürlükten kaldırılması veya lehe düzenleme yapılması yoluyla ortaya çıkan yeni hukukî durumun dikkate alınması gerekmekte ise de kanun değişikliği ile lehe düzenleme yapılmadığı görülmekle fiilin gerçekleştiği tarihte uygulanan mevzuat hükmünün doğru tespit edildiği sonucuna varılmaktadır.

Öte yandan, davacı tarafından davalı idareye ibraz edilen maden işletme projesinde beyan edilen üretim miktarının yıllık 1000 m³ olarak yer aldığı, 29.04.2017 tetkik tarihi itibariyle yapılan denetimde 2012 yılında 490,63 m³, 2015 yılında 350,00 m³ üretim yaptığı 2013, 2014, 2016 yıllarında üretim gerçekleştirilmediği; dolayısı ile 3 yıllık sürede hiç üretim yapılmayarak yıllık olarak beyan edilen üretim miktarının %10'unun altında kaldığı görüldüğünden, davacıya dava konusu işlem ile mevzuat hükmü gereği idari para cezası verileceği açıktır.

Ayrıca dava konusu sahaya yönelik olarak yukarıda özetlenen 29.04.2017 tarihinde mahallinde yapılan tetkik neticesinde düzenlenen raporda yer alan hususlar ile rapordaki tespitlerin aksi yönünde herhangi bir bilgi ve belgenin de dosyaya ibraz edilemediği dikkate alındığında davacı hakkında tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından aksi yönde verilen Mahkeme kararın bozulması gerekmektedir.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu … Bölge ... Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.