Danıştay 8. Daire E.2020/7504 K.2024/1396

Dava konusu istem: Davacı şirketin uhdesinde bulunan İR:…, … ve … sicil numaralı Kuvars Kumu maden ruhsat sahaları için alınan orman izinleri karşılığında tahakkuk ettirilen arazi izin bedellerinin ödenmesine ilişkin Orman Genel Müdürlüğü İstanbul Şile Orman İşletme Müdürlüğü'nce tesis edilen … tarih ve E… sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davacı şirketin uhdesinde bulunan İR:…, … ve … sicil numaralı Kuvars Kumu maden ruhsat sahaları için alınan orman izinlerinin ilk olarak 18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliğinin yürürlüğe girmesinden önce alınmış izinler olduğu, daha sonra alınan bu izinlerin temdit edildiği (uzatıldığı), buna göre ilk yıl için arazi izin bedeli belirlendikten sonra, devam eden yılların (temdit/izin süre uzatımı da dahil olmak üzere) arazi izin bedellerinin;

bir önceki yıl belirlenen arazi izin bedelinin, 01/01/2015 tarihine kadar “Deflatör” veya “ÜFE” artış oranı üzerinden arttırılarak, 01/01/2015 tarihinden sonra ise Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında (Bedel Artış Katsayısı-BAK) arttırılmak suretiyle hesaplanması gerekirken, davalı idarece orman izinlerinin temdit edildiği, Bakanlık Makamınca temdite Olur verildiği tarihteki bedel hesap katsayıları (ağaçlandırma birimi m² bedeli, izin türü katsayısı, ekolojik denge katsayısı, il katsayısı) esas alınarak ve daha sonraki yıllara ilişkin arazi izin bedelinin ise BAK oranında arttırılarak hesaplandığı,

bu haliyle dava konusu arazi izin bedellerinin usul ve yasalara aykırı olarak hesaplandığı anlaşılmakla, davalı idarece 2019 yılı için talep edilen arazi bedellerine ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata aykırı olduğu, hesaplamalarda herhangi bir yanlışlık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul İli, Şile İlçesi, … Mevkii, İR:… sicil numaralı Kuvars Kumu madeni için davacı adına işletme ruhsatı düzenlenmiştir.

Maden ruhsat sahasında ormanı içerisinde kalan toplam 55.368,94 m² 'lik alan için Bakanlık Makamının … tarih ve … sayılı Oluru ile 31/12/2014 tarihine kadar izin verildiği, daha sonra söz konusu ormanlık alanda yeniden düzenleme sonucunda toplam 55.265,31 m²'lik alan için izin süresinin Bakanlık Makamının … tarih ve … sayılı Oluru ile 31/12/2014 tarihinden 31/12/2020 tarihine kadar uzatıldığı ve arazi izin bedelinin 2015 yılı için 206.929,90 TL, 2016 yılı için 267.604,58 TL, 2017 yılı için 288.816,51 TL, 2018 yılı için 329.768,10 TL olarak hesaplanıp tahsil edildiği, 2019 yılı arazi izin bedelinin ise 2018 yılı arazi izin bedeline %23,73 BAK artış oranı uygulanarak 408.022,07 TL olarak hesaplandığı ve gecikme zammı ile birlikte 436.340,61 TL olarak talep edilmiştir.

- İstanbul İli, Şile İlçesi, … Mevkii, İR:… sicil numaralı Kuvars Kumu madeni için davacı adına işletme ruhsatı düzenlenmiştir.

Maden ruhsat sahasında ormanı içerisinde kalan toplam 6.307,54 m²'lik alan için Bakanlık Makamının … tarih ve … sayılı Oluru ile izin verildiği ve bu alan için 13/05/2014-24/10/2017 tarihleri arasında olmak üzere 2014 yılında 42.478,25 TL, 2015 yılında 23.853,21 TL, 2016 yılında 30.847,30 TL, 2017 yılında 33.292,44 TL arazi izin bedeli tahakkuk ettirilerek tahsil edildiği; daha sonra, Bakanlık Makamının … tarih ve … sayılı Oluru ile izin süresinin 24/10/2017 tarihinden 31/12/2020 tarihine kadar uzatıldığı,

arazi izin bedelinin Olur tarihi olan 24/10/2017 tarihindeki bedel hesap katsayıları (ağaçlandırma birimi m² bedeli, izin türü katsayısı, ekolojik denge katsayısı, il katsayısı) esas alınarak ve daha sonraki yıllara ilişkin arazi izin bedelinin ise BAK oranında arttırılarak hesaplandığı, buna göre arazi izin bedelinin 2017 yılı için 157.295,75 TL, 2018 yılı için 180.056,46 TL ve 2019 yılı için arazi izin bedelinin ise 2018 yılı arazi izin bedeline %23,73 BAK artış oranı uygulanarak 222.783,85 TL olarak hesaplandığı ve gecikme zammı ile birlikte 240.230,06 TL olarak talep edilmiştir.

- İstanbul İli, Şile İlçesi, … Mevkii, İR:… sicil numaralı Kuvars Kumu madeni için işletme ruhsatı düzenlenmiştir.

Maden ruhsat sahasında ormanı içerisinde kalan toplam 15.163,00 m² 'lik alan için Bakanlık Makamının … tarih ve … sayılı Oluru ile 31/12/2014 tarihine kadar izin verildiği, daha sonra söz konusu ormanlık alanda yapılan yeniden düzenleme sonucunda Bakanlık Makamının … tarih ve … sayılı Oluru ile izninin 31/12/2014 tarihinden 31/12/2020 tarihine kadar uzatılması ve bu iznin 5.327,58 m² 'sinin iptali ile kalan 9.835,42 m² stok alanı izninin 18/02/2017 tarihinden 31/12/2020 tarihine kadar devamına karar verildiği ve arazi izin bedelinin 15.163,00 m²'lik alana ilişkin olarak 2015 yılı için 56.774,82 TL,

2016 yılı için 73.421,98 TL ve iznin temdit edildiği tarihten sonra 9.835,42 m²'lik alana ilişkin olarak 2017 yılı için 51.399,90 TL, 2018 yılı için 58.687,95 TL ve 2019 yılı için arazi izin bedelinin ise 2018 yılı arazi izin bedeline %23,73 BAK artış oranı uygulanarak 72.614,60 TL olarak hesaplandığı ve gecikme zammı ile birlikte 75.761,94 TL olarak talep edilmiştir.

Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 169. maddesinde, "Devlet, ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yanan ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım ve hayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir.

Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanları kanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir. Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk edinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamaz.

Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez. Ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasi propaganda yapılamaz; münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları yakmak, ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af kapsamına alınamaz.

Orman olarak muhafazasında bilim ve fen bakımından hiçbir yarar görülmeyen, aksine tarım alanlarına dönüştürülmesinde kesin yarar olduğu tespit edilen yerler ile 31/12/1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman niteliğini tam olarak kaybetmiş olan tarla, bağ, meyvelik, zeytinlik gibi çeşitli tarım alanlarında veya hayvancılıkta kullanılmasında yarar olduğu tespit edilen araziler, şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak bulunduğu yerler dışında, orman sınırlarında daraltma yapılamaz." hükmü yer almıştır.

6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16. maddesinde, "Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir.

Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır.

Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz. Ruhsatname veya imtiyaz almış olanlarla, ruhsatname veya imtiyaz alacaklar, işe başlamadan evvel çalışma sahalarını orman idaresine haber vermeye ve ormana zarar gelebilecek hallerde, orman idaresinin göstereceği tedbirleri almaya ve yapmaya mecburdurlar.

Madencilik faaliyetlerinin ve faaliyetlerle ilgili her türlü yer, yol, bina ile tesislerin hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlarda veya özel ormanlarda yapılmak istenmesi halinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir. Bu takdirde kullanım bedeli, kullanım süresi, yapılan bina ve tesislerin devri gibi hususlar genel hükümlere uygun olarak taraflarca tespit edilir.

Madencilik faaliyetlerinin sona ermesi neticesinde idareye teslim edilen veya terk edilen doğal yapısı bozulmuş orman alanları rehabilite edilir. Rehabilite maksadı ile bu alanların orman yetiştirilmek üzere inşaat, yıkıntı ve hafriyat atıkları ile doldurularak ağaçlandırmaya hazır hale getirilmesi için büyükşehir mücavir alanlarında büyükşehir belediyelerine, diğer yerlerde ise il ve ilçe belediyelerine bedeli karşılığında izin verilebilir.

Maddenin uygulanması ile ilgili tanım, şekil, şart ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.

18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin 3. maddesinde "Bedel Artış Katsayısı (BAK): Her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı" tanımı yer almıştır.

Aynı Yönetmeliğin 10. maddesinin 1. fıkrasında "İzin sahibinin yenilenmiş ruhsat, revize edilmiş rehabilitasyon projesi ve bu Yönetmelik hükümlerine göre istenen evrak ile birlikte izin süresi son günü mesai bitimine kadar bölge müdürlüğüne müracaatı halinde mevcut iznin bitim tarihinden itibaren bu Yönetmelik hükümlerine göre süre uzatımı yapılabilir. Süre uzatımının Bakanlıkça uygun bulunması halinde teminat ve arazi izin bedeli güncellenir, onaylı taahhüt senedi alınır."

"Bedellerin tespiti ve tahsili" başlıklı 20. maddesinde "Bu Yönetmeliğe göre verilecek izinlerde alınacak bedellerden;

...

Arazi izin bedeli: İzin alanının metrekaresi, cari yıl ağaçlandırma birim metrekare bedeli, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan izin türü katsayısı Ek-1, ekolojik denge katsayısı Ek-2 ve il katsayısının Ek-3 çarpımlarının sonucu alınacak bedeldir...

(3) Arazi izin bedeli izin başlangıç tarihi esas alınarak bildirime gerek kalmaksızın her yıl defaten izin sahibi tarafından ödenir. Müteakip yıllara ait arazi izin bedeli BAK oranında artırılmak suretiyle tespit edilerek bildirime gerek kalmaksızın izin başlangıç tarihinde defaten izin sahibi tarafından ödenir." hükmüne yer verilmiştir.

Yönetmeliğin "Mevcut izinlerin devamı" başlıklı Geçici 1. maddesinde, "(1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce verilen izinlerin süre uzatımında ve devirlerinde, ayrıca devam eden izinlerde izin lehtarının talebi halinde bu Yönetmelik hükümleri uygulanır ve buna uygun yeni taahhüt senedi alınır.

(2) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce ruhsata dayanılarak izin verilmiş ve bu Yönetmeliğin tesis ve altyapı tesis tanımları içerisinde bulunmayan madencilik yapılarına, ruhsat süresi sonuna kadar izin verilebilir.

(3) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce verilmiş izinlerde ise arazi izin bedellerinin arttırılması için uygulanan “Deflatör” veya “ÜFE” artış oranı yerine, “BAK” artış oranı uygulanır, bildirime gerek kalmaksızın izin başlangıç tarihinde defaten tahsil edilir. Ancak bu fıkradaki artış oranı 1/1/2015 tarihinden itibaren tahakkuk edecek bedellerin artırılması için uygulanır.

(4) Bu yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce verilmiş izinlerden bu Yönetmeliğe göre izin verilemeyecek olanların süreleri yenilenmiş ruhsat süresi dikkate alınarak uzatılabilir." düzenlemesi bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Orman Kanunu'nun 16. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, müktesep hakların süre uzatımları da dahil olmak üzere ruhsat süresince korunması gerektiğinde şüphe bulunmamaktadır. Nitekim Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinde mevcut izinlerle ilgili düzenlemelere, başka bir ifadeyle, müktesep haklara ilişkin hükümlere yer verilmiştir. Söz konusu hükümler incelendiğinde, önceden verilmiş olan izinlerin süre uzatımlarında; Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce verilen izinlerin süre uzatımında ve devirlerinde, bu Yönetmelik hükümleri uygulanacağı ve buna uygun yeni taahhüt senedi alınacağı görülmektedir.

Anayasa ve Orman Kanunu ile ormanlık alanların korunması, gözetilmesi ve orman alanlarının genişletilmesi açısından tedbir alma yükümlülüğü bulunan davalı idarelerin, bu yükümlülüklerini yerine getirmek adına -müktesep haklar korunarak- verilen izinlere ilişkin yeni düzenlemeler yapabileceği, bu bakımdan izinler için yeni bilgi, belge, tedbir ve bedeller istenilebileceği ya da mevcut olanların artırılabileceği de açıktır.

Yukarıda yer verilen Yönetmeliğin 10. maddesinin 1. fıkrasında, süre uzatımının Bakanlıkça uygun bulunması halinde teminat ve arazi izin bedeli güncelleneceği, onaylı taahhüt senedi alınacağı hüküm altına alınmıştır.

Ayrıca, arazi izin bedelinin, İzin alanının metrekaresi, cari yıl ağaçlandırma birim metrekare bedeli, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan izin türü katsayısı Ek-1, ekolojik denge katsayısı Ek-2 ve il katsayısının Ek-3 çarpımlarının sonucu alınacak bedel olarak hesaplanacağının, müteakip yıllara ait arazi izin bedeli BAK oranında artırılmak suretiyle hesaplanması gerektiği de mevzuatta yer almıştır.

Davacı şirketin uhdesinde bulunan İR:…, … ve … sicil numaralı Kuvars Kumu maden ruhsat sahaları için alınan orman izinlerinin ilk olarak 18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliğinin yürürlüğe girmesinden önce alınmış izinler olduğu,

daha sonra alınan bu izinlerin temdit edildiği (uzatıldığı), Bakanlık Makamınca temdite Olur verildiği tarihteki bedel hesap katsayıları (ağaçlandırma birimi m² bedeli, izin türü katsayısı, ekolojik denge katsayısı, il katsayısı) esas alınarak ve daha sonraki yıllara ilişkin arazi izin bedelinin ise BAK oranında arttırılarak hesaplandığı, bu haliyle dava konusu arazi izin bedellerinin usul ve mevzuata uygun olarak hesaplandığı anlaşılmakla, davalı idarece 2019 yılı için talep edilen arazi bedellerine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.