Danıştay 8. Daire E.2021/3627 K.2025/5731

Dava konusu istem: Muğla ili, Kavaklıdere ilçesi, ... mahallesi hudutları dahilinde bulunan S:... numaralı II-b grubu (mermer) maden işletme ruhsatına dayalı olarak verilen orman izinlerine ilave olarak toplam 20.603,61 m²'lik maden işletme sahası ve pasa döküm sahası için izin talebinin reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Bakanlık olurunun bildirimine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Muğla Orman Bölge Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlığa konu olayda; her ne kadar dava konusu işlemde açıkça zikredilmese de davacı şirketin talebinin Orman ve Su İşleri Bakanlığınca yürürlüğe konulan 03/03/2014 tarih ve 2014/1 sayılı Genelgenin 5'inci maddesinin (ç) bendin 1'inci alt bendine dayandırıldığı, zira işlemde mermer izninin 3 kapalı ormanlık sahalar içinde olduğunun belirtildiği, Muğla Orman Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanan raporun anılan Genelge uygunluk yönünden mütalaa edildiği ve bunun haricinde işlemde herhangi bir neden belirtilmediği,

söz konusu Orman ve Su İşleri Bakanlığınca yürürlüğe konulan 03/03/2014 tarih ve 2014/1 sayılı Genelgenin 2'nci maddesinin (a) bendinin, 3'üncü maddesinin (a) ve (b) bentlerinin, 4'üncü maddesinin (a), (b) ve (c) bentlerinin ve 5'inci maddesinin (ç) bendinin 1 ve 2 numaralı alt bentlerinin iptali istemiyle açılan davada ise Danıştay Onuncu Dairesinin 06/11/2019 tarih ve E:2014/3600,

K:2019/7507 sayılı kararı ile anılan bentlerin iptaline karar verildiği dava konusu işleme dayanak alınan Genelgenin ilgili maddesinin iptal edilmesi ve işlemde başkaca somut bir sebep gösterilmemesi nedenleriyle dava konusu işlemde "sebep" unsuru açısından hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, Bölge İdare Mahkemesince davanın reddi sebeplerinin değerlendirilmediği, talebin nihai anlamda olumsuz değerlendirilmesinin Bakanlık makamının uhdesinde olduğu, davalı idare yönünden bağlı yetki bulunduğu, dava konusu işlemin takdir yetkisi çerçevesinde tesis edildiği, işlemde hukuka aykırı yön bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, Bölge İdare Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Muğla ili, Yatağan ilçesi, ... Mahallesi sınırları dahilinde ve davacı uhdesinde bulunan İR:... sayılı II-b grubu (mermer) maden işletme ruhsatı ile 92,87 hektarlık alanda ... tarihine kadar işletme iznine ilişkin olarak, 04/07/2019 tarihli dilekçe ile Muğla Orman Bölge Müdürlüğü'ne başvurularak, 7.186,78 m² işletme sahası ve 13.416,83 m² pasa döküm sahası olmak üzere 20.603,61 m²'lik alanda ilave orman izni verilmesinin talep edildiği,

Muğla Orman Bölge Müdürlüğü bünyesindeki heyet tarafından hazırlanan 23/07/2019 tarihli iki rapordan, ilkinde 2014/1 sayılı genelge ile genelgenin uygulanmasıyla ilgili ... tarih ve ... sayılı Bakanlık oluru kapsamında sakınca olmadığının mütalaa edildiği, ikincisinde davacı şirkete 02/04/2023 tarihine kadar izin verilmesinde sakınca olmadığı hususlarına yer verildiği ve ... tarih ve ... sayılı Muğla Orman Bölge Müdürlüğü yazısı ile anılan başvuruya ilişkin evrakların ve söz konusu raporun Orman Genel Müdürlüğüne iletildiği,

... tarih ve ... sayılı Tarım ve Orman Bakanlığı oluru ile ender nitelikte olmayan b grubu mermer izninin 3 kapalı ormanlık sahalar içerisinde bulunmasında ve talep edilen izne ait maden sahasının 3 kapalı ormanlık alana doğru genişlemesinde kamu yararı ve zaruret oluşturmayan talebin Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin 7'nci maddesinin 1'inci fıkrasına göre yapılan inceleme ve değerlendirmede uygun bulunmadığından bahisle talebinin reddedildiği, bahsi geçen ret olurunun ... tarih ve ... sayılı Muğla Orman Bölge Müdürlüğü yazısı ile davacı şirkete tebliğ edilmesi üzerine,

söz konusu bildirim işleminin iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Ormanların korunması ve geliştirilmesi" başlıklı 169. maddesi ile" Devlet, ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yanan ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım ve hayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir. Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanları kanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir.

Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk edinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamaz. Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez. Ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasi propaganda yapılamaz; münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları yakmak, ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af kapsamına alınamaz.

Orman olarak muhafazasında bilim ve fen bakımından hiçbir yarar görülmeyen, aksine tarım alanlarına dönüştürülmesinde kesin yarar olduğu tespit edilen yerler ile 31/12/1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman niteliğini tam olarak kaybetmiş olan tarla, bağ, meyvelik, zeytinlik gibi çeşitli tarım alanlarında veya hayvancılıkta kullanılmasında yarar olduğu tespit edilen araziler, şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak bulunduğu yerler dışında, orman sınırlarında daraltma yapılamaz." hükmüne yer verilmiştir.

6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16'ncı maddesinde "Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir.

Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır.

Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz. Ruhsatname veya imtiyaz almış olanlarla, ruhsatname veya imtiyaz alacaklar, işe başlamadan evvel çalışma sahalarını orman idaresine haber vermeye ve ormana zarar gelebilecek hallerde, orman idaresinin göstereceği tedbirleri almaya ve yapmaya mecburdurlar.

Madencilik faaliyetlerinin ve faaliyetlerle ilgili her türlü yer, yol, bina ile tesislerin hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlarda veya özel ormanlarda yapılmak istenmesi halinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir. Bu takdirde kullanım bedeli, kullanım süresi, yapılan bina ve tesislerin devri gibi hususlar genel hükümlere uygun olarak taraflarca tespit edilir.

Madencilik faaliyetlerinin sona ermesi neticesinde idareye teslim edilen veya terk edilen doğal yapısı bozulmuş orman alanları rehabilite edilir. Rehabilite maksadı ile bu alanların orman yetiştirilmek üzere inşaat, yıkıntı ve hafriyat atıkları ile doldurularak ağaçlandırmaya hazır hale getirilmesi için büyükşehir mücavir alanlarında büyükşehir belediyelerine, diğer yerlerde ise il ve ilçe belediyelerine bedeli karşılığında izin verilebilir.

Maddenin uygulanması ile ilgili tanım, şekil, şart ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.

18/04/2014 tarih ve sayılı 28976 Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin 7'nci maddesinde "Bakanlıkça uygun görülenlere ruhsat/rödövans süresi dikkate alınarak izin verilir. Ormanlık alandan verilen izin, müracaat sahibine tebliğ edilir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde izin sahibinden teminat, bedeller ve onaylı taahhüt senedi istenir.

Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde bedellerin ödenmemesi, teminatın veya onaylı taahhüt senedinin verilmemesi halinde ise saha teslimi yapılmaz, her hangi bir bildirime gerek kalmaksızın izin iptal edilir. İptal işlemi ilgiliye bildirilir. Aynı yerle ilgili yeniden izin talep edilmesi yeni izin talebi olarak değerlendirilir. Maden işletme izinlerinde, izin sahibi; izne konu alanı kapsayan işletme izin belgesini orman idaresine vermeden saha teslimi yapılmaz.

Madencilik faaliyetine başlanılmadan önce izin sahibine, maden işletme ile tesis izin alanları, maden stok alanı, pasa döküm alanı, verimli toprak depolama alanı ve atık barajı izin sahasının sınırlarının köşe noktalarına zeminden en az iki metre yükseklikte koordinat değerleri belirli sabit işaretler tesis ettirilir. İki nokta arası 25 metreden fazla olamaz. Sabit işaretler izin süresi ve rehabilite izleme sürecinde muhafaza edilir.

Aksi halde madencilik faaliyetine müsaade edilmez. İzin verilmemesi halinde durum ilgiliye tebliğ edilir.

Ruhsat alanında maden arama, maden işletme veya hammadde üretimi için ormanlık alanlarda Bakanlıkça veya ormanlık alan dışında ilgili kurumlarca izin verilmiş ise, bu ruhsata dayalı olarak madencilik faaliyetleri için gerekli ve orman alanı içinde yapılması zorunlu tesislere ve altyapı tesislerine ruhsat alanı içinde, talep edilen altyapı tesislerinin ruhsat alanı içinde yapılması için uygun alan bulunulmadığının heyet tarafından tespit edilmesi halinde ruhsat alanı bitişiğinde izin verilebilir.(...)" hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Anayasa'nın 125. maddesinin 4. fıkrasında, yargı yetkisinin, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu, hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde kullanılayacağı, yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemeyeceği ifade edilmiş; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasında da benzer kurala yer verilmiştir.

İdari işlemler üzerindeki yargısal denetim, bu işlemlerin hukuka uygunluğunun saptanmasıyla sınırlıdır. İdarenin takdir yetkisinin denetimine yargı organları yönünden getirilen ve idari işlemlerin yalnızca hukuka uygunluk açısından denetlenebilecekleri biçiminde ifade edilen kural aynı zamanda idarenin takdir yetkisinin kullanılmasında uyması gereken sınırları da koymuş olmaktadır.

Başka bir anlatımla, idarelerin belirli bir kamu hizmetinin etkili ve verimli bir biçimde yürütülmesi, kamu yararının daha somut bir biçimde ortaya konulması için birden çok seçenekten birisini tercihte takdir yetkisiyle donatıldıkları durumda idari yargı organlarının bu yetkisini hukuka uygun olarak kullandığının saptanması koşuluyla idareyi bu seçeneklerden birisini tercihe zorlayacak ya da belli bir yönde işlem veya eylem tesisine zorunlu kılacak biçimde yargı kararı vermeleri Anayasa ve Kanun'un yukarıda belirtilen ilkeleriyle bağdaştırılamaz.

Yukarıda aktarılan mevzuata göre, Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine izin verilmesinin Tarım ve Orman Bakanlığının takdirinde olduğunda kuşku bulunmamaktadır.

Tarım ve Orman Bakanlığınca, orman izni istemiyle yapılan başvurunun değerlendirilmesinde, talebin, ender nitelikte olmayan II-b grubu mermer izninin 3 kapalı ormanlık sahalar içerisinde bulunmasında ve talep edilen izne ait maden sahasının 3 kapalı ormanlık alana doğru genişlemesinde kamu yararı ve zaruret oluşturmayan talebin orman mevzuatı kapsamında uygun bulunmadığı belirtilerek, takdir hakkının izin verilmeme yönünde kullanıldığı, orman izni verilmesi istenen sahanın büyük kısmının verimli orman olduğunun da dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden açıkça anlaşıldığı göz önüne alınarak,

Tarım ve Orman Bakanlığının izin vermeme gerekçeleri hukuken geçerli somut bilgi ve belgelerle ortaya konulmuş olduğundan, söz konusu idare işleminin bildirimine yönelik dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmamıştır.

Bu durumda, Muğla ili, Yatağan ilçesi, Derebağ Mahallesi sınırları dahilinde ve davacı uhdesinde bulunan İR:... sayılı II-b grubu (mermer) maden işletme ruhsatına ilişkin olarak, verimli orman sahasında orman izni verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin bildirim işleminde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.