Danıştay 8. Daire E.2021/3991 K.2024/5488

Dava konusu istem: Manisa İli, Soma İlçesi hudutları dahilinde bulunan davacı Kurumun uhdesinde bulunan ... sicil sayılı IV.grup maden (linyit) işletme ruhsatlı sahada işletme izinli olduğu sürelerde beş yıl içerisinde üç yıldan fazla üretim yapılmayan süreler bulunduğunun tespit edildiğinden bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12.fıkrası uyarınca davacı Kuruma 77.632,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davalı idarece, ruhsat sahibi davacının, beklenmeyen hal nedeniyle idareden geçici izin talebinde bulunmadığı, süre uzatım izninin olmadığı, bu nedenle kusurlu olduğu belirtilerek ve herhangi bir inceleme, araştırma değerlendirme yapılmaksızın dava konusu işlemin tesis edildiği görülmekte ise de, mevzuat gereğince, 3213 sayılı Maden Kanununun 3. maddesinde "jeoloji ve alt yapı şartlarındaki beklenmeyen değişikliklerin" beklenmeyen hal kapsamında olduğunun belirtildiği;

üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesislere uygulanacak idari yaptırım koşullarının düzenlendiği Maden Yönetmeliği'nin 37. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, işletme izinli sahalarda, ruhsat sahipleri mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmasına rağmen geçici tatil talep etmemeleri durumunda dahi idarece mücbir sebep veya beklenmeyen haller kapsamında değerlendirilecek hukuki olayların mevcut olup olmadığının yapılacak inceleme ve araştırma neticesinde ortaya konularak değerlendirilmesi,

yapılacak değerlendirme neticesinde bu kapsamda geçmiş süreler olduğu sonucuna varılması halinde, bu aşamada geçen sürelerin üretim yapılmayan sürelerden düşüleceği kuralına yer verildiği, işbu davada ise, davacı tarafından beklenmeyen hal kapsamında değerlendirilmesi muhtemel bir takım somut iddialara yer verilmiş olduğu hususları birlikte nazara alındığında, davacı Kurumca beklenmeyen hal karşısında geçici izin talebinde bulunulmamış olsa dahi, ilgili mevzuat uyarınca dava konusu ruhsat sahasında üretim yapılamamasında davacının kusurunun bulunup bulunmadığı,

faaliyetin durdurulmasına neden olan ve mücbir sebep/beklenmeyen hal kapsamında değerlendirilmesi gereken hukuki durumların var olup olmadığı husususlarının davalı idarece gerekli incelenmeler yapılmak suretiyle açıklığa kavuşturulması ve bu aşamadan sonra yapılacak değerlendirmeler sonucunda 3213 sayılı Kanunun 24/12. maddesi kapsamında işlem tesis edilip-edilmemesine karar verilmesi gerektiği, bu durumda, davalı idarece, dava konusu S:82519 sayılı maden ruhsat sahasında üretim yapılmayan sürelere ilişkin Maden Yönetmeliği'nin 37. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi ile getirilen yükümlülüklere aykırılık teşkil edecek şekilde,

gerekli inceleme ve araştırma yapılmaksızın, doğrudan dava konusu ruhsat sahasında 2013 yılından itibaren üretim yapılmadığı ve bu süre içinde geçici izin talebinin de bulunulmadığından bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrası uyarınca davacı kuruma 77.632,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, mücbir sebep olarak değerlendirilmesi istenen durumların ruhsat sahibi tarafından yazılan bir yazı ile Genel Müdürlüğe bildirilmesi üzerine yapılacak denetleme sonucu uygun bulunması halinde ruhsat sahibine yazı ile bildirileceği, dava konusu idari para cezası uygulanmadan önce davacı kurumun böyle bir talebinin bulunmadığı, ayrıca davacı Kurumun yasal zorunluluk olan devlet hakkını ödemiş olmasının, 3213 sayılı Kanun'un 24. maddesi uyarınca işlem tesis edilmesine engel olmayacağı, Maden Yönetmeliğinin 38. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ''aynı tesis sahibine ait ruhsatalara'' ibaresi nedeniyle, söz konusu muafiyetin dava konusu ruhsata uygulanamayacağı, mevzuat gereğince tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, davalı idarenin mücbir sebep nedeniyle üretim yapılamamasından bilgisini olduğu, buna ilişkin tüm bilgi ve belgelerin dava dilekçesi ile sunulduğu, dava konusu işlemin dayanağı olan kanun maddesinin söz konusu sahaya uygulanamayacağı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Manisa İli, Soma İlçesi hudutları dahilinde bulunan ve davacı kurumun uhdesindeki ... sicil sayılı IV.grup maden (linyit) sahasının işletme ruhsatının 14.02.2012 tarihinden itibaren geçerli olduğu, işletme izninin 15.02.2013 tarihinde düzenlendiği, davalı idare görevlilerince yapılan tetkik sonucunda, söz konusu saha için Genel Müdürlüğe verilen işletme projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının 125.200 ton olduğu, saha için terk talebinde bulunulmadığı, geçici tatilde olduğu süre bulunmadığı, sahada işletme izinli olduğu sürelerde 2012 yılında 100 ton üretim yapıldığı, 2013, 2014, 2015 ve 2016 yılında üretim yapılmadığı,

işletme izinli olduğu sürelerde beş yıl içerisinde üç yıldan fazla üretim yapılmayan süreler bulunduğunun tespit edildiğinden bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrası uyarınca 77.632,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işleminin davacı kuruma tebliğ üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.

04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır.

İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir.

28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir..." düzenlemesine, 13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.

Aynı Kanunun ''İşletme faaliyeti'' başlıklı 29. maddesinde; ''Ruhsat sahibi, her yıl nisan ayı sonuna kadar bir önceki yıl içinde gerçekleştirdiği işletme faaliyeti ile ilgili teknik belgeleri, işletme faaliyet raporunu ve işletme sahasında arama yapmış ise arama ile ilgili bilgileri Genel Müdürlüğe vermekle yükümlüdür. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde 30.000 TL idari para cezası uygulanır. Yükümlülük yerine getirilinceye kadar üretim faaliyeti durdurulur.'' düzenlemesi yer almaktadır.

06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.

(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:

a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır.

21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılmasının amaçlandığı, sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.

Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır.

İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, davacı kurumun uhdesindeki ... sicil sayılı IV.grup maden (linyit) sahaya dair işletme izninin 15.02.2013 tarihinde düzenlendiği, davalı idare görevlilerince yapılan tetkik sonucunda, söz konusu saha için Genel Müdürlüğe verilen işletme projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının 125.200 ton olduğu, saha için terk talebinde bulunulmadığı, geçici tatilde olduğu süre bulunmadığı, sahada işletme izinli olduğu sürelerde 2012 yılında 100 ton üretim yapıldığı, 2013 yılından 2019 yılına kadar (tetkik tarihli) üretim yapılmadığı, ocak girişlerinin kapalı olduğunun tespit edildiği görülmüştür.

Bu durumda; dosyada yer alan bilgi ve belgeler de göz önüne alındığında davacı tarafından söz konusu sahada en son 2012 yılında üretim yapıldığı, tetkik tarihine kadar ki sürede başkaca bir üretim faaliyetinde bulunmadığı hususunun sabit olduğu, her ne kadar söz konusu sahada mücbir sebep hali bulunduğundan faaliyette bulunamadığı öne sürülmekte ise de, anılan durum sebebiyle maden mevzuatı uyarınca terk talebinde bulunabileceği veya çalışılamayacak kısmın ruhsat sahasından taksir edilmesini talep edebileceği ancak davacının böyle bir talebinin olmadığı anlaşıldığından,

söz konusu sahada üretim yapmadığı açık olan davacı hakkında anılan kanun maddesi uyarınca verilen idari para cezası işleminde hukuka aykırılık bulunmadığından, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.