Danıştay 8. Daire E.2021/4321 K.2025/911

Dava konusu istem: Davacı kooperatif tarafından, ... tarih ve... sayılı UKOME kararı ile anılan UKOME kararının dayanağı ... Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesini yeniden düzenleyen... tarih ve... sayılı UKOME kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; dava konusu... sayılı UKOME kararında, her ne kadar ... Koop. ile ... ... güzergahında çalışan .... Koop. tarafından yerel yönetimler ulaşım danışmanlık ve müşavirlik hizmetleri veren özel bir şirket marifetiyle düzenlettiği "...

Köy Hatları Entegrasyon Etüdü" ile vatandaşların mağdur olmaması için kaç araca ihtiyaç bulunduğu, günde kaç sefer yapılması, sefer saatlerinin ne olması gerektiği gibi hususlarda inceleme ve araştırma yapılarak söz konusu güzergahta yeni araçlara ihtiyaç bulunduğu hususunun somut olarak ortaya konulduğu görülmekteyse de bu kapsamda söz konusu ihtiyacı karşılamada asli sorumluluğun ... Büyükşehir ve ...

Belediyesine ait olduğu, hizmeti öncelikle kendi toplu taşıma araçlarıyla karşılamaları gerektiği, bu yöntemle karşılanamaması durumunda ise, açıklık, rekabetin sağlanması ilkeleri gözetilerek mevzuata uygun olarak ihale süreci işletilmek suretiyle giderilmesi gerektiği, uyuşmazlıkta "... ile ..., ..., ... ..., ..., ..., ..., ... ve ..." güzergahlarında faaliyet gösteren... Kooperatinin, ... güzergahında faaliyet gösteren...

Kooperatifi ile birleştirilmesi marifetiyle her iki kooperatif diğerine ait güzergahta doğrudan faaliyet hakkı verildiği, ... güzergahında eksikliği tespit edilen ulaşım hizmetini sağlayacak kişiler belirlenirken kamu yararının gözetilebilme ve bu kapsamda .... Taş.

Kooperatifi'nin yanı sıra başkalarının katılabileceği bir ihale yapılması gerektiği halde bu yönteme uyulmadan tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı, davacı tarafından her ne kadar UKOME Genel Kurul Toplantısı'nın ...... tarih,... No.lu Kararı ile uygun görülen ...

Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin 2019/164 sayılı kararla değişik 10. maddesinin 4. fıkrasında yer alan "Ulaşım Etüt Raporu" verileri doğrultusunda ulaşım ihtiyacının ne şekilde giderileceği konusu Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) Toplantılarında değerlendirilir." düzenlenmesinin de, UKOME Genel Kurulu'nca keyfi karar verilmesinin önünü açtığından dolayı, iptali istenilmekteyse de söz konusu düzenlemenin davalı idareye ihale yapılmaksızın doğrudan güzergah izni verme yetkisi tanımadığı,

sadece ulaşım ihtiyacının somutlaştırılması için Ulaşım Etüt Raporu alınarak buna göre değerlendirilme yapılması gerektiğinin öngörüldüğü, bu haliyle de herhangi bir hukuka aykırılık taşımadığı gerekçesiyle dava konusu ... sayılı UKOME kararın iptaline; dava konusu diğer işlem olan ... sayılı UKOME kararı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince; davacı tarafından iptali talep edilen ... Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesi bir bütün olarak incelendiğinde; ...

Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde ulaşım ihtiyacının karşılanması maksadıyla taşımacılık yapmak isteyen kişilerin öncelikle güzergah izin belgesi alması gerektiği, güzergah izin belgesi almak için başvuran kişilerin taşımaları gereken niteliklerin ne olduğu, güzergah izin belgesi düzenlenmesi istemiyle yapılan başvurular üzerine ...

Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Daire Başkanlığı'nca yapılacak işlemlerin hangi hususlar olduğu, bu doğrultuda ulaşım ihtiyacının öncelikle ESHOT Genel Müdürlüğü'nce karşılanması gerektiği, bunun mümkün olmaması halinde ulaşım etüt raporu hazırlanarak ulaşım ihtiyacının ne şekilde karşılanacağının UKOME Genel Kurulu'nda kararlaştırılacağı, yine UKOME tarafından belirlenecek hat ve güzergahlarda taşımacılık yapmak isteyen kişilerin hangi evraklar ile ne şekilde başvuru yapacakları ve yapılan başvurular üzerine UKOME Genel Kurulu'nca alınacak kararların neler olduğunu belirleyen bir düzenleme olduğu,

idarenin ulaşım ihtiyacının karşılanması kapsamında UKOME aracılığıyla keyfi olarak hareket etmesinin önünü açan bir düzenleme olmadığı, aksine belirli güzergah ve hatlarda taşımacılık yapmak isteyen kişilere uygulanacak prosedürün eşit biçimde herkese aynı uygulanmasını sağlayacak ayrıntılı şekil kuralları içerdiği,

ulaşım ihtiyacının karşılanması çalışmaları sırasında, belirlenen hat ve güzergahlarda hiç bir taşımacının çalışma hakkının bulunmaması durumunda veya her zaman idarenin ihale yolu ile ulaşım ihtiyacının gördürülmesine karar verebileceği, üst hukuk normları ile güvence altında olan ''ihale yolu ile ulaşım ihtiyacının giderilmesi'' düzenlemesine engel oluşturan bir Yönerge hükmü olmadığı,

uyuşmazlık konusu Yönerge hükmünün ulaşım ihtiyacının ihale yapılması suretiyle giderilmesine engel olmayacağı, diğer yandan, Yönerge hükmünde hangi hallerde ulaşım ihtiyacının ihale yolu ile giderilmesi gerektiğinin belirtilmemesinin eksik düzenleme içermediği, dolayısıyla Yönerge hükmünde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun belirtilen ilave gerekçe ile reddine kanun yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, ... Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ... tarih ve... sayılı kararı ile bu kararın dayanağı ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile yeniden düzenlenen ...

Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin 10. Maddesinin iptali istemiyle davanın açıldığı, İdare Mahkemesi tarafından dava konusu... sayılı UKOME kararının iptaline,... sayılı UKOME kararı yönünden davanın reddine karar verildiği, davalı idare ve müdahil tarafından iptale ilişkin kısım hakkında istinaf başvurusunda bulunulduğu, davacının redde ilişkin kısma yönelik katılma yoluyla istinaf başvurusunda bulunduğu,

istinaf mahkemesi tarafından tek dosya açılıp her iki talep hakkında karar verilmesi gerekirken davalı idarenin başvurusu hakkında ayrı bir esas karar numarası ile davanın ehliyetten reddine kesin olarak karar verildiği, davacı talebi üzerine ise işbu dosyadan istinaf başvurusunun reddine temyiz yolu açık olarak karar verildiği, istinaf mahkemesince usul ve yasalara aykırı olarak tefrik edilen dosyaların birleştirilerek karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, istinaf mahkemesi kararının usul ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. Müdahil tarafından, istinaf mahkemesi kararının usul ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı kooperatif tarafından,... tarih ve...sayılı UKOME kararı ile anılan UKOME kararının dayanağı ... Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesini yeniden düzenleyen ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İdare Mahkemesi tarafından, dava konusu işlemlerden ... sayılı UKOME kararın iptaline; dava konusu diğer işlem olan ... sayılı UKOME kararı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmına yönelik; müdahil Kooperatif tarafından 08/01/2021 tarihinde, davalı idare tarafından ise 22/01/2021 tarihinde yürütmeyi durdurma talepli istinaf dilekçelerinin verildiği, istinaf mahkemesi tarafından 16/02/2021 tarihinde yürütmenin durdurulması savunmaya kadar kabul kararı verildiği, söz konusu ara kararın davacıya... tarihinde tebliğ edildiği görülmüştür.

Bu aşamada Bölge İdare Mahkemesince, ... tarih E:..., K:... sayılı davalı ve müdahilin istinaf başvurusunun kabulü, İdare Mahkemesi kararının kaldırılması, davanın ehliyet yönünden reddine kesin olarak karar verilmiştir.

Davacı kooperatif tarafından, idare mahkemesi kararının reddine ilişkin kısma yönelik olarak 03/04/2021 tarihinde katılma yoluyla istinaf dilekçesi verilmiş, Bölge İdare Mahkemesi'nin davanın ehliyet yönünden ret kararı davacı tarafa 06/05/2021 tarihinde tebliğ edilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesince, davacının istinaf başvurusu üzerine, E:... sayılı dosya açılarak davacının istinaf başvurusu ilave gerekçe ile reddedilmiş, davacı tarafın, temyiz dilekçesi üzerine işbu dosya Dairemizce incelenmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Aynı dilekçe ile dava açılabilecek haller" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasında. "1. Her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılır. Ancak, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile de dava açılabilir." düzenlemesi, "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinde; "...3.

Dilekçeler, Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından: a) Görev ve yetki, b) İdari merci tecavüzü, c) Ehliyet, d) İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) Süre aşımı, f) Husumet, g) 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadıkları, Yönlerinden sırasıyla incelenir. ...5.

İlk incelemeyi yapanlar, bu noktalardan kanuna aykırılık görmezler veya daire veya mahkeme tarafından ilk inceleme raporu yerinde görülmezse, tebligat işlemi yapılır. 6. Yukarıdaki hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15 nci madde hükmü uygulanır." düzenlemesi, "ilk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinde. "1.

Danıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukarıdaki maddenin 3 üncü fıkrasında yazılı hususlarda kanuna aykırılık görülürse, 14 üncü maddenin; ... d) 3/g bendinde yazılı halde otuzgün içinde 3 ve 5 inci maddelere uygun şekilde yeniden düzenlenmek veya noksanları tamamlanmak yahut (c) bendinde yazılı hallerde, ehliyetli olan şahsın avukat olmayan vekili tarafından dava açılmış ise otuzgün içinde bizzat veya bir avukat vasıtasıyla dava açılmak üzere dilekçelerin reddine,...Karar verilir." düzenlemesi, "Temyiz dilekçesi" başlıklı 48. maddesinin 3. fıkrasında; "...

3. Temyiz dilekçeleri, ilgisine göre kararı veren bölge idare mahkemesine, Danıştaya veya 4 üncü maddede belirtilen mercilere verilir ve kararı veren bölge idare mahkemesi veya Danıştayca karşı tarafa tebliğ edilir. Karşı taraf tebliğ tarihini izleyen otuz gün içinde cevap verebilir. Cevap veren, kararı süresinde temyiz etmemiş olsa bile düzenleyeceği dilekçesinde, temyiz isteminde bulunabilir. Bu takdirde bu dilekçeler temyiz dilekçesi yerine geçer.

4. Kararı veren Danıştay veya bölge idare mahkemesi, cevap dilekçesi verildikten veya cevap süresi geçtikten sonra dosyayı dizi listesine bağlı olarak, Danıştaya veya Kurula gönderir." düzenlemesi, "Temyiz incelemesi üzerine verilecek kararlar" başlıklı 49. maddesinin 2. fıkrasında. "2.

Temyiz incelemesi sonunda Danıştay; a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması, sebeplerinden dolayı incelenen kararı bozar." düzenlemesi, "İstinaf" başlıklı 45. maddesinin 2. fıkrasında. "2. İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir.

İstinaf başvurusuna konu olacak kararlara karşı yapılan kanun yolu başvurularında dilekçelerdeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosyalar bölge idare mahkemesine gönderilir...." düzenlemesi yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlık, davacının aynı dilekçede birden fazla işleme karşı dava açtığı bir dosyada; istinaf mahkemesi tarafından, ilk incelemeye dayalı olarak dava konusu işlemler hakkında ayrı ayrı dava açılması gerektiği yolunda dilekçe ret kararı verilmeksizin işlemlerin tefrik edilerek iki ayrı dosyada ve her işlem için ayrı temyiz yolu değerlendirmesi yapılarak karar verilip verilemeyeceği ve ayrılan dosyalardan ilk karar verilen dosyadaki istinaf dilekçesine cevap yoluyla verilen karşı istinaf dilekçesinin kabul edilip edilemeyeceği hususlarını içermektedir.

İlgili mevzuatın değerlendirilmesinde; davacı tarafından, aralarında maddi veya hukuki bağlılık ya da sebep sonuç ilişkisi bulunan işlemler için aynı dava dilekçesi ile dava açılabileceği, bu şekilde ilk derece mahkemesince yargılaması yapılan dosyada, istinaf aşamasında Bölge İdare Mahkemesi tarafından işlemlerin ayrı dava edilmesine yönelik bir karar alınmaksızın işlemlerin ayrı dosyalarda incelenemeyeceği, istinaf kanun yolunun, temyiz kanun yolunun şekil ve usullerine tabi olduğu, Kanun'da karşı temyiz yolunun düzenlendiği, bu durumda istinaf dilekçesi ile istinaf yoluna başvuran tarafın, istinaf dilekçesinin karşı tarafa tebliği üzerine kararı daha önce istinaf etmemiş olan karşı tarafın cevap süresi içinde karşı istinaf yoluna başvurmasının kanuna uygun olduğu açıktır.

Dosyanın incelenmesinde; Bölge İdare Mahkemesi tarafından, davalı ve müdahil istinaf dilekçesinin davacı tarafa gönderildiği ve davacı tarafın istinaf dilekçesine cevap verme süresi beklenmeden, yani dosyanın tekemmül süreci tamamlanmadan, davalı-müdahil tarafın istinaf başvurusu yaptığı işleme yönelik istinaf incelemesinin yapılarak temyiz yolu kapalı olarak karar verildiği, davacının istinaf cevap süresi içinde karşı istinaf yolu ile dava konusu diğer işlem hakkında başvurması üzerine, ilk dosyada verilen süresindeki istinafa cevap-karşı istinaf başvuru dilekçesi kabul edilerek davacı tarafın talebinin incelenebilmesi amacıyla yeni esas ve karar numarası verilerek yeni bir dosya oluşturulduğu ve temyiz yolu açık olarak karar verildiği görülmüştür.

Bu durumda, yukarıda belirtilen usul kurallarına ve mevzuata aykırı olarak dava konusu işlemler hakkında ayrı ayrı karar veren ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesi'nin...tarih, E:..., K:... sayılı kararı ve... tarih E:..., K:... sayılı kararının kaldırılarak Bölge İdare Mahkemesince dava konusu işlemler hakkında yeniden ve tek dosya üzerinden karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.