Danıştay 8. Daire E.2021/5376 K.2024/2925

Dava konusu istem: ... ili, ... ilçesinde bulunan davacı şirketin işletmekte olduğu ... sicil sayılı II(a) grubu maden işletme ruhsat sahası dışından toplam 446.595,51 ton andezit (mıcır) üretimi yapıldığından bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu 12/5. fıkrası uyarınca davacı şirkete 14.366.888,24 TL idari para cezası verilmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E. ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:...., K:... sayılı kararda; keşif ve bilirkişi incelemesi de yaptırılarak, davacı şirket tarafından işletilen S. ... sayılı ruhsatlı sahadaki arazinin orijinal verileri kullanılarak yapılan hesaplamada ruhsat sahası dışında yapılan üretimin 347.350,31 m³ hacim olarak hesaplandığı, hacim değerinden ton değerine geçildiğinde 347.350,31m3*2.7*0.90 = 844.061,25 ton değerine ulaşıldığı, davacı şirketin Maden ve Petrol Genel Müdürlüğüne toplam 962.392,00 ton üretim beyanı olduğu dikkate alındığında ruhsatlı ve GSM izinli sahasında (962.392,00- 844.061=) 118.330,75 ton fazla üretim olduğu,

davalı idarece hacim hesaplarının yapılması aşamasında sahadaki topografik yapının bombeli (düzensiz geometrik yapı) olmasının dikkate alınmaması, ocak sahasının temsilinin uzak noktalardaki kot değerleri bilinen noktaların alınması, hesaplamada sadece ocak sahasının dış koordinat ve kotları kullanılarak hesap yapılmış olması nedeniyle hatalı hesaplama yapıldığı, davalı idarece davacının sahasından üretmiş olduğu hacmin hesabının daha düşük gösterildiği, davacının sevk fişleri ve bilgi formlarından 962.392.00 ton üretim beyanı bulunduğu, bu beyan üzerinden devlet hakkını ödediğinin anlaşıldığı,

davacı şirkete ait sahada 118.330,75 ton fazla üretim olduğunun hesaplandığı, buna göre 3213 sayılı Maden kanununun 12. maddesi 5. Fıkrası kapsamında kesilmesi gereken idari para cezasının.

118.330,7467 ton x 16,0849 /ton x 2= 3.806.676,45 olduğu, bu haliyle dava konusu işlem ile davacıya fazladan 10.560.211,79 idari para cezası verildiği sonucuna varılarak, davacı şirkete ruhsat sahası dışından çıkardığı 118.330,7467 ton madenin karşılığı 3.806.676,45 idari para cezası verilmesi gerektiği halde ruhsat sahası dışından çıkarılan madenin yanlış veriler kullanılarak 446.595,51 olarak gösterilmesi suretiyle fazladan 10.560.211,79 idari para cezası verildiği görülmekle dava konusu işlemin 10.560.211,79'lik kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak,

dava konusu işlemin 10.560.211,79'lik kısmının iptaline, 3.806.676,45'lik kısmı bakımından davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bilirkişi raporundaki belirtilen tespitler Daireleri tarafından da hükme esas alınabilecek yeterlik ve nitelikte bulunduğunu, başkasına ait ruhsat alanı içerisinde üretim yapıldığının tespiti halinde faaliyetler durdurularak üretilen madene el konulacağı, el konulan ve/veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin ocak başı satış bedelinin yasada düzenlenen 2 katı tutarında idari para cezası uygulanacağı kurala bağlanmış olmakla birlikte, kabahat eyleminin tespiti halinde ilgililere uygulanacak ceza tutarının, cezanın tanzim edildiği değil,

kabahatin işlendiği yıla ilişkin ocak başı satış bedeli olduğunda duraksama bulunmadığını, ihlalin tespit yılı olan 2016 yılında geçerli II (a) grubu, bazalt ve kalsit dışındaki madenler (mıcır) fiyatları listesinde yer alan andezit (mıcır) madeni ocakbaşı satış fiyatı olan 9,00 TL/ton esas alınarak para cezası miktarının belirlenmesi gerektiği, bu haliyle yapılan hesaplama sonucunda davacı şirket hakkında 118.330,75 ton saha dışı üretim üzerinden 118.330,7467 ton x 9,00 TL/ton x 2= 2.129.953,24- TL idari para cezası uygulanması gerektiğinden, dava konusu idari para cezasının 2.129.953,24 TL'lik kısmında hukuka aykırılık olmadığı,

fazladan uygulanan 12.236.935,00-TL idari para cezasında ise hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak, karara karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun kısmen kabulüyle,1.676.723,20-TL tutarlı kısım yönünden istinaf başvurusunun kabulü ile kararın bu kısmının kaldırılmasına, dava konusu işlemin 1.676.723,20-TL kısmının da iptaline, 2.129.953,24-TL tutar yönünden istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, bilirkişi raporunda madenlerin özgül ağırlıklarını hatalı tespit edildiğini, bazalt agregasının m³ ağırlığının, en düşük 2.820 kg/ton, en yüksek ise 2.995 kg/ton arasında olduğunu; en düşük özgül ağırlık alınsa dahi davacıya fark çıkmayacağını, dava konusu işlemin tümüyle iptali gerekeceğini, bilirkişiler tarafından ton başına ağılığın 2.700 kg alınmasının hiçbir ilmi karşılığının olmadığı kararının aleyhlerine olan kısmının bozulması talep edilmektedir.

Davalı idare tarafından, bilirkişilerin taktir ettiği değerlerin gerçeklerden uzak olduğunu, ellerinde orjinal veri olmadığından taraflarınca varsayımsal veriler oluşturduklarını, eksik inceleme yapılması nedeniyle mahkeme kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... ili, ... ilçesi, ... köyü sınırları dahilinde bulunan alanda ... nolu ruhsat davacı adına 11/09/2009 tarihinden geçerli 43,75 hektar alan için II. (a) Grup maden arama ruhsatı düzenlenmiştir.

Davalı idare tarafından 07/03/2016 tarihinde yapılan mahallinde yapılan tetkikte, ruhsat sahasında bulunan ocağın ... tarih ve ... sayılı Olur gereği yapılan imalat ölçümünde 402.911,35 ton üretim boşluğu hesaplandığı, kullanılan sevk fişleri ve davalı idareye yapılan bilgi formları beyanları dikkate alındığında toplam 962.392,00 ton üretim beyanı olduğu, bu durumda 962.392,00 (beyan edilen üretim) -402.911,35 (hesaplanan üretim boşluğu) = 559.480,65 ton fazla üretim beyan edildiği,

356.248,75 tonluk madenin 61/2004-01 hammadde üretim izin alanında, 7.405,803 ton hammadde ile ruhsat arasında kalan boş alandan, 82.940,96 ton madenin ise ER:3311694 sayılı değerlendirme sahası (ruhsat henüz düzenlenmemiş) olmak üzere toplam 446.595,51 ton andezit (mıcır) üretiminin, ruhsat dışından yapıldığı tespit edilmiştir.

Davalı idare tarafından andezit madeni için 2018 yılı ocak başı satış fiyatının güncelleme oranı doğrultusunda artırılması sonucunda andezit ocakbaşı satışı 16.0849/ton üzerinden yapılan hesaplama sonucu davacı şirkete 02.05.2019 tarihli ve E.423373 sayılı işlemle 14.366.888,24 idari para cezası verilmesi işlem tesis edilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun, "Üretim ve sevkiyat" başlıklı 12. maddesinin kaçak üretim yapılan tarihte yürürlükte olan haliyle 5. fıkrasında. "Ruhsatı olmadan veya başkasına ait ruhsat alanı içerisinde üretim yapıldığının tespiti halinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülki idare tarafından el konulur.

Bu fiili işleyenlere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkanı ortadan kalkmış olan tüm madenin ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır. Ruhsat alanında ruhsat grubu dışında üretim yapıldığının tespiti halinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülkî idare amirliklerince el konulur.

Bu fiili işleyen kişilere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır. El konulan madenler, mülki idare amirliklerince satılarak bedeli il özel idaresi hesabına aktarılır." düzenlemesine. 14/02/2019 tarihinde eklenen son fıkrasında.

(Ek fıkra:14/2/2019-7164/12 md.)" Genel Müdürlük veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından uygulanacak idari para cezasının hesaplanmasında esas alınacak ocak başı satış fiyatı, bir önceki yıl geçerli olan ocak başı satış fiyatının, ilgili yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılması sureti ile hesaplanır." hükmüne yer verilmiştir.

Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliğinin "İdari para cezaları" başlıklı 93. maddesinin 2. fıkrasında "İdari para cezaları ile ilgili bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri uygulanır." düzenlemesine yer verilmiştir.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 5. maddesinde; "26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümleri kabahatler bakımından da uygulanır. Ancak, kabahatler karşılığında öngörülen idarî yaptırımlara ilişkin kararların yerine getirilmesi bakımından derhal uygulama kuralı geçerlidir. Kabahat, failin icraî veya ihmali davranışı gerçekleştirdiği zaman işlenmiş sayılır. Neticenin oluştuğu zaman, bu bakımdan dikkate alınmaz." kuralı yer almaktadır.

Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan ve 11/12/2022 tarih ve 32040 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılan 21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Maden Yönetmeliği'nin "Ruhsatsız üretim" başlıklı 54. maddesinin 1. fıkrasında, "Ruhsatı olmadan, başkasına ait ruhsat alanı içerisinde, ruhsata konu olmayan maden üretimi veya grubu dışında üretim yapıldığının Genel Müdürlükçe, il özel idaresince veya mülki amirlerin yetkilendirdiği kişiler tarafından tespit edilmesi halinde, durum bir tutanak ile tespit edilir.

Bu tutanakta üretimin yapıldığı yer, üretimi yapanın adı ve adresi, maden cinsi ve miktarı gibi bilgiler yer alır. Üretilen madene mülki idare amirliğince el konulur. Bu kişilere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve/veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.

El konulan madenler, mülki idare amirliklerince satılarak bedeli büyükşehir olan illerde ilgili muhasebe birimi hesabına, diğer illerde il özel idaresi hesabına aktarılır." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, ruhsatsız sahada üretimde bulunulması halinde faaliyetin durdurularak üretilen madene el konulacağı ve el konulan veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Dava konusu işlemin üretim boşluğu hacmi ile ilgili kısmının incelenmesi;

Bilirkişi raporunda özetle; dava konusu hacim hesaplamalarının imalat haritaları üzerinde boyuna kesit ve enine kesit esasına dayandığını, 10/02/2016 tarihinde Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından hacim hesabının o günkü sahada yapılan ölçüler sonucunda elde edilen veriler kullanılarak yapıldığını, yani ilk üretim aşamasına geçilmeden önceki durumu gösteren hacim hesabında kullanılması gereken sayısal topografik bulunmaması nedeniyle son olarak (10/02/2016) sahada kazının bittiği kısımlardaki koordinat ve kot değerinin ham veri (siyah kot) olarak bilirkişiler tarafından kullanıldığını, bu bilgelerden yola çıkarak,

davacı şirket uhdesindeki maden ruhsatının imalat haritası üzerinden yapılan hesaplamada bu taşınmazdan 179.071,71 m³ hacim boşaltıldığı davalı idarece hesaplanmışken; tarafımızdan siyah kot değerleri kullanılarak yapılan hesaplamada 347.350,31m³ hacim hesaplandığını, ve hacim farkları dikkate alınarak 168,278,60 m³ fark oluştuğunun tespit edildiği belirtilmiştir.

Uyuşmazlığın çözümü için, dava konusu işleme esas alınan üretim miktarının ortaya konulması, üretim miktarının doğru şekilde tespit edilebilmesi için ise ruhsat sahasından boşaltılan hacmin ve bu hacimden elde edilen maden miktarının tespit edilmesi gerekmektedir. Bu tespitin yapılabilmesi için ilk üretim aşamasına geçilmeden önceki durumu gösteren hacim hesabında kullanılması gereken sayısal topografik bilgilerin temin edilerek yeniden hacim hesabı yapılması gerektiği açıktır. Dava konusu işlemin oçakbaşı satış fiyatı ile ilgili kısmının incelenmesi;

3213 sayılı Maden Kanunu'na aykırılık teşkil eden eylemi nedeniyle davacıya, andezit madeni için 2018 yılı ocak başı satış fiyatının güncelleme oranı doğrultusunda artırılması sonucunda andezit ocakbaşı satışı 16.0849/ton üzerinden yapılan hesaplama sonucu davacı şirkete 02.05.2019 tarihli ve E.423373 sayılı işlemle 14.366.888,24 idari para cezası verilmiş olup, Kabahatler Kanunu'nun 5. maddesinde yer verilen kabahatin, failin icraî veya ihmali davranışı gerçekleştirdiği zaman işlenmiş sayılacağı ve neticenin oluştuğu zamanın, bu bakımdan dikkate alınmayacağı düzenlemesi gereğince,

davacıya işlenen fiilin gerçekleştiği tarih olan 2016 yılının karşılığı olan idari para cezası verilmesi gerekirken, dava konusu işlem tarihi olan 2019 yılı için yeniden değerleme oranında güncellenen ocak başı satış değerleri üzerinden idari para cezalarının verildiği anlaşılmaktadır.

Ocak başı satış fiyatının, ait olduğu her bir yıl için ayrı ayrı tespit edilerek uygulanması gerekmektedir. Ruhsat sahasından boşaltılan hacmin hesaplanmasının doğru yapılmasından sonra, ruhsatı olmadan üretilen tüm madenin ocak başı satış bedelinin iki katı her bir yıl için ayrı hesaplama yapılacağından da yıllara göre ocak başı satış fiyatı dikkate alınmak suretiyle hesaplanması gerektiği tabiidir. Bu itibarla yeniden hesaplama yapılması için dosya üzerinden bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiğinden, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalı olarak verilen Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamıştır.