Danıştay 8. Daire E.2021/5841 K.2024/696

Dava konusu istem: Ankara ili, Gölbaşı ilçesi, Tuluntaş Köyü mevkinde bulunan ER:... sayılı kum taşı ocağı maden sahasına ilişkin adına düzenlenen ... tarih ve S:... sayılı maden işletme ruhsatı için davacının ödemiş olduğu başvuru, teminat ve ruhsat harcı bedellerinin toplamı olan 35.574,20-TL'nin yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; özellikle Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı'nca davacının söz konusu kum taşı ocağı faaliyetine ilişkin görüş sorulması üzerine Ankara Valiliği'ne gönderilen 27.02.2013 tarihli yazıda: "Ruhsat alanının Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... gün ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/25000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planı'nda yaklaşık olarak bağ bahçe alanı, kaptaj, gelişme alanı ve yeşil alan kullanımlı bölgelerde kaldığı,

ayrıca faaliyet alanının Gölbaşı Belediye Meclisi'nin ... gün ve ... sayılı kararı ve Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... gün ve ... sayılı kararı ile onaylanan "Güneykent Kentsel Gelişim Alanı 4. Etap 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı" kapsamında kaldığı ve izne konu talebin mevcut imar planları açısından uygun olmadığı görüş ve kanaatine varıldığı" yönündeki görüşü dikkate alındığında; davacının kum taşı ocağı maden sahası için olumlu ÇED raporu alamamasında kusurunun bulunmadığı, mevcut imar planları açısından ruhsat verilmesi uygun olmayan yere ruhsat verildiği için davalı idarenin kusurlu davrandığı sonucuna ulaşıldığından,

davacının maden işletme ruhsatı için ödemiş olduğu başvuru, teminat ve ruhsat harcı bedelleri toplamının davalı idare tarafından davacıya iade edilmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, Maden Kanunu'nun 7. maddesindeki izinlerin alınmasının ruhsat sahibinin sorumluluğunda olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Ankara ili, Gölbaşı ilçesi, ... köyü mevkinde bulunan ER:... sayılı kum taşı ocağı maden sahası için davacının başvurusu üzerine adına ... tarih ve S:... sayılı maden işletme ruhsatı düzenlendiği, davacının maden işletme ruhsatına ilişkin olarak ruhsat teminat bedeli 11.875,00 TL, ÇED raporu başvuru bedeli 5.500,00 TL, 2014 yılı harç bedeli 4.839,60 TL ve 2015 yılı harç bedeli 5.329,00 TL, ruhsat talep harcı 1.686,35 TL, ilk talep harcı 1.687,00 TL, işletme ruhsat harcı olarak 608,00 TL ve 4.049,25 TL olmak üzere toplamda 35.574,20-TL ödeme yaptığı,

ruhsat düzenlenmesinin ardından davalı idare tarafından olumlu çevre etki değerlendirme raporu (ÇED) alabilmesi için davacıya 3 yıllık süre verildiği, bu süre içerisinde olumlu bir ÇED raporu alamadığı için davacının Maden İşleri Genel Müdürlüğü'ne terk dilekçesi vermesi üzerine ruhsatının terkinin kabul edildiği, olumlu ÇED raporu alamama nedeninin idarenin kusurundan kaynaklandığı gerekçesiyle davacının maden işletme ruhsatına ilişkin olarak ödediği toplam 35.574,20-TL'nin iadesi için bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7.maddesinde, "...Çevresel etki değerlendirmesi işlemleri Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından, diğer izinlere ilişkin işlemler de ilgili bakanlıklar ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca çevresel etki değerlendirmesi sürecinde en geç üç ay içinde bitirilir.

Bakanlık ve diğer bakanlıkların mevzuatının gerektirdiği maddî yükümlülükler ruhsat sahibi tarafından karşılanır..." hükmü, 24. maddesinin 11. fıkrasında, "Bu Kanunun 7 nci maddesine göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren bir yıllık süre içinde ruhsat sahibi madeni işletmeye almak zorundadır.

Bu sürede işletmeye alınmayan ruhsat sahalarında, çalışılmayan her yıl için, projede belirtilen üretim miktarının % 10'u üzerinden Devlet hakkı alınır.

Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde bu Kanunun 7 nci maddesine göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirmesi kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili diğer izinlerin alınarak Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip işletme izni düzenlenir. Yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatların teminatı irad kaydedilerek ruhsat iptal edilir.

Ancak kamu kurumlarınca işletilen bor tuzu ve Ereğli Kömür Havzasındaki taşkömürü ruhsatları için bu hüküm uygulanmaz." hükmü yer almaktadır.

Davacının iadesini talep ettiği bedelleri ödediği ve ruhsatının geçerli olduğu tarihte yürürlükte bulunan Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Alınması zorunlu izinler" başlıklı 117. maddesinin 1. fıkrasında, "(1) Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde Kanunun 7 nci maddesine göre alınması gerekli olan ÇED kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin alınarak Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatların teminatı irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İşletme ruhsatı sahibince işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve mülkiyet izinleri ile başvurması halinde işletme izni düzenleneceği, işletme ruhsat süresi sonuna kadar gerekli izinlerin alınamaması halinde de işletme ruhsat süresinin uzatılmayacağı anlaşılmaktadır.

Ayrıca, kanun koyucunun süresi içinde izinleri alınamamış ruhsatlar ile anılan izinleri süresi içinde alınarak Genel Müdürlüğe verilemeyen ruhsatlar hakkında teminat iradı ve ruhsat iptali yaptırımı öngörmek suretiyle belirtilen izinlerin alınması yönünde ruhsat sahiplerini zorlayarak bir yandan madencilik faaliyetlerinin denetlenmesini, diğer yandan işletme ruhsatı düzenlenmiş yerler hakkında işletme izni verilmesi suretiyle madencilik faaliyetlerinin devam ettirilmesini sağlamaya çalıştığı açıktır. (AYM, E.2017/36, K.2017/147, 01/11/2017, § 24)

Uyuşmazlıkta, davacı tarafından işletme ruhsatı alındıktan sonra işletme iznine esas olmak üzere ÇED kararı verilmesi için Ankara Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne başvuruda bulunulduğu, söz konusu başvurunun Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığının görüşü doğrultusunda mevcut imar planları dikkate alınarak sakıncalı bulunduğu ve çevresel etki değerlendirmesi sürecinin sonlandırıldığı görülmektedir.

Maden mevzuatı uyarınca, işletme ruhsatının verilmesinden sonra gerekli izinlerin alınması ve bu izinlerin alınmasını takiben işletme izni düzenlenmesi için başvuruların yapılmasında ruhsat sahiplerinin sorumluluğu bulunmaktadır. İzni düzenleyecek olan idarelere atfı kabil bir kusurun var olmaması halinde izne ve ruhsata bağlı yükümlülüklere ruhsat sahiplerinin katlanacağı tabiidir.

Davacıya atfı kabil bir kusur olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmekte olup, davacı tarafından ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin karara itirazda bulunulmadığı gibi, bu işleme karşı hukuki yollara da başvurulmadığı, bu suretle davacı tarafından, gerekli izinleri tamamlayarak bir an önce madeni işletmeye başlatma iradesini ortaya koymadığı anlaşıldığından, sözü geçen izin başvurularının sonuçlandırılmamasında kusurlu bulunduğu sonucuna varılmıştır.

Öte yandan, davacı tarafından dava konusu yerin Maden Kanununun 7. maddesindeki izinlerin alınamayacağı ve madencilik faaliyetlerinin yasaklandığı bir alan olduğu ileri sürülmüş ise de, Ankara İl Özel İdaresi İmar Bayındırlık Daire Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemiyle, Ankara il sınırları içinde madencilik faaliyetlerine ilişkin kısıtlanmış bir saha bulunmadığının belirtildiği görülmekte olup, ayrıca dava konusu yere maden işletme ruhsatı verilmesini engelleyen bir düzenleme de bulunmamaktadır.

Bu itibarla, işletme ruhsatının mevzuata uygun şekilde düzenlendiği ve işletme izni ile bu iznin alınması için gerekli diğer izinlerin alınmasında davalı idareye atfı kabil bir kusurun bulunmadığı anlaşıldığından, işletme ruhsatı alınmasında ve sonraki süreçte davacı tarafından ödenen bedellerin iadesine gerek bulunmadığı sonucuna varılmakla davanın reddine karar verilmesi gerekirken aksi yöndeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.