Danıştay 8. Daire E.2021/7099 K.2024/3497

Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü: Dava, İstanbul ili, Kadıköy ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parselde bulunan Erenköy Pazarı'nda davacının kiracısı olduğu iş yerinde kira sözleşmesinin süre uzatımı yönünden iptal edilmesine ilişkin Kadıköy Belediye Encümeni'nin ... tarihli ve ...sayılı kararı ile söz konusu taşınmazın 30 gün içerisinde tahliye edilmesi gerektiğine ilişkin Kadıköy Belediye Başkanlığı Emlak İstimlak Müdürlüğü'nün ... tarihli ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

İdare Mahkemesince; davalı idarece dava konusu işlemin gerekçesinin, Sayıştay denetçilerinin kira sözleşmesinin imzalanmasının ve süresinin uzatılmasının hukuka uygun olmadığına dair tekidlerine dayandırıldığı görülmüş olup keza iş bu raporların davalı idareyi bağlayıcı olduğu ileri sürülebilirse de söz konusu denetim raporlarının geleceğe yönelik uygulamalara esas teşkil etmesi gerektiği, mevcut ve bir yıl uzatılmasına karar verilen sözleşmelerin süre uzatımlarının iptalini gerektirmeyeceği,

başka bir anlatımla ortada başkaca hukuki ve fiili bir sebep olmadıkça salt Sayıştay raporlarına dayanılarak mevcut sözleşmenin hükümsüz sayılamayacağı ve Sayıştay raporlarının gereğinin kira süresinin bitiminde dikkate alınabileceği; somut olayda davacının kira sözleşmesinin süresinin bir yıl uzatılmasının iptalini gerektiren sebeplerin bulunmadığı kanaatine varılarak dava konusu encümen kararında ve davacının tahliyesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dosyaların İncelenmesi" başlıklı 21. maddesinde Danıştay ile idare ve vergi mahkemelerinin, bakmakta oldukları davalara ait her çeşit incelemeleri kendiliklerinden yapacakları, Mahkemelerin belirlenen süre içinde lüzum gördükleri evrakın gönderilmesini ve her türlü bilgilerin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilecekleri, hükmü yer almış; "Davaların Karara Bağlanması" başlıklı 22. maddesinde ise konular aydınlandığında meselelerin sırasıyla oya konulacağı ve karara bağlanacağı hükme bağlanmıştır.

Aynı Kanun'un 20. maddesinde ise; Danıştay, idare ve vergi mahkemelerinin bakmakta oldukları davalara ait her çeşit incelemeleri kendiliklerinden yapacakları belirtildiğinden idarî mahkemelerin uyuşmazlığın çözümünde tarafların iddia, savunma ve def’ileri ile sınırlandırılmış olmadıkları ve bu nedenle tarafların iddia ve savunmaları ile yetinmeyerek taraflarca ileri sürülmeyen maddi unsurları ve olayları ortaya koyabilmek amacıyla gerekli her türlü inceleme ve araştırmayı yapabilecekleri açıktır.

Dava dosyasının incelenmesinden; davaya konu ... tarihli ve ... sayılı Kadıköy Belediye Encümeni kararının dava dosyasında bulunmadığı, dava dilekçesi davalı idareye tebliğ edilmesine karşın davalı idarece savunma verilmediği gibi uyuşmazlıkla ilgili tüm bilgi ve belgeleri ihtiva eden işlem dosyasının da dava dosyasına ibraz edilmediği, buna rağmen davanın dosyada mevcut bilgi ve belgelere göre esastan karara bağlandığı; ayrıca, Mahkeme kararının gerekçesinde bahsi geçip içeriğine yer verilmeyen ve Mahkemece geleceğe yönelik uygulanması gerektiği kanaatine varılan "İstanbul Kadıköy Belediyesi 2014 Yılı Sayıştay Denetim Raporu"nda.

(Söz konusu Rapor'a, https://www.sayistay.gov.tr adresinden erişilmiştir.) "...Erenköy sabit pazarı dükkânlarının yaptırılması karşılığında söz konusu dükkânların işletme hakkı 2003 yılında 10 yıllığına kiraya verilmiş, bu işe ait ihale dokümanında söz konusu iş ve kira hakkının devredilemez olduğu belirtilmesine rağmen 2008 yılında Kadıköy Belediye Başkanlığının da bilgisi dâhilinde işletme hakkı üçüncü kişilere devredilmiştir. ...

Mahallesi ... pafta, ... ada, ... parselde bulunan .... sabit pazarındaki dükkânların yapım ve 10 yıllığına işletilmesi işi 2003 yılında ihale edilmiş, ihale ... Yapı Kimyasallar İnş. Taah. San. Tic. A.Ş.’de kalmıştır. Mezkûr firma ile 17.07.2003 yılında sözleşme imzalanarak iş başlatılmıştır. Söz konusu sözleşmenin 35/7 ve ihale şartnamesinin 36/g maddelerinde aynen: “Firma, tesisi kısmen veya tamamen 3. Kişilere devir ve temlik edemez.

Firma kendisine, usul ve füruunu dahi ortak olarak alamaz ve devredemez.” hükmü yer almaktadır. Sözleşme ve şartnamede devir işleminin ancak müşterinin ölümü halinde olabileceği, onun da ancak varislerin kesin teminat yatırması şartıyla gerçekleşebileceği belirtilmiştir.Bunun dışında hele ki üçüncü kişilere söz konusu hakkın devredilebileceğine ilişkin herhangi bir hüküm mevcut değildir.

Yapılan incelemelerde; ihaleyi alan firmanın söz konusu yeri 5 yıl kadar işlettiği daha sonra kıymet takdir komisyonunun onayı ile 15.08.2008 tarihinden itibaren ... A.Ş.’ye 5 yıllığına devredildiği, 2013 ve 2014 yıllarında da ayrıca birer yıl süre uzatımı uygulandığı görülmüştür. Söz konusu onay daha sonraki encümen kararlarında da zikredilerek encümenin de olayı zımnen kabul ettiği anlaşılmıştır.

Belediyeye ait bir taşınmazın veya bir hakkın kiraya verilmesi 2886 sayılı Kanun kapsamında yapılabilmektedir. Bu Kanun uyarınca yapılan bir ihalenin sözleşme ve şartnamede yazılı hükümlere göre sonuçlandırılması gerektiği ise izahtan varestedir. Sözleşmenin bitiminde veya feshinde aynı yerin bir başkasına kiraya verilebilmesi yine aynı şekilde ihale usulü uygulanmasına bağlıdır.

İhalesi yapılan bir işletme hakkının şartname, sözleşme ve ihale mevzuatına aykırı bir şekilde başkasına devrinde hukuka uyarlık bulunmadığı gibi devir sonrası öngörülen sürenin dolması üzerine süre uzatımları ile kiracılık ilişkisinin devam ettirilmesinde de hukuka uyarlık bulunmamaktadır." tespitlerine yer verildiği ve bu tespitlerle Mahkeme kararında yer alan "İstanbul-Kadıköy, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parselde bulunan ...

Pazarında yer alan dükkan vasıflı işyerinin 2886 Kanun uyarınca yapılan ihale sonucunda ve ... tarihli, ... sayılı kira sözleşmesiyle davacıya kiralandığı" yönündeki bilginin çeliştiği görülmektedir.

Bununla birlikte; İdare Mahkemesince, Sayıştay denetim raporlarının geleceğe yönelik uygulamalara esas teşkil etmesi gerektiği belirtilmiş ise de, Sayıştay Başkanlığınca düzenlenen "İstanbul Kadıköy Belediyesi 2014 yılı Düzenlilik Denetim Raporu"nda 15 nolu bulgu olarak yer alan ve yukarıda aktarılan tespitin geleceğe yönelik tavsiye niteliği taşımadığı görülmekte olup aykırılığın giderilmesi için idarece geçmişe yönelik işlem tesis edilebileceği açıktır.

Bu durumda; Mahkemece, işlem dosyası ile birlikte ilgili ihale dosyası temin edilip gerekli inceleme ve araştırma yapılarak karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olarak verilen kararda hukuki isabet bulunmadığından kararın bozulması gerekmektedir.