Danıştay 8. Daire E.2021/7133 K.2024/234

2- ... ... 46- ... 47- ... VEKİLLERİ : Av. ... Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Aksaray İli'nde özel halk otobüsü işletmecisi olan davacılar tarafından, Aksaray Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilen Aksaray Belediyesi Toplu Taşımacılık Esaslarına Dair Yönetmeliğin "Çalışma Ruhsatının İptali" başlıklı 11. maddesinin 10. fıkrası ile "Çalışma Esasları" başlıklı 13. maddesinin 9. ve 14. fıkralarının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; uyuşmazlıkta, davalı Aksaray Belediyesi'nin genel düzenleme yetkisi kapsamında yaptığı dava konusu düzenlemeler ve dayanağı mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde.

Aksaray Belediyesinin sadece kendi yetki ve görev alanına ilişkin konularda düzenleme yaptığı, toplumun ihtiyaçlarından olan ulaşımın aksamadan ve usulüne uygun olarak bir düzen ve intizam içerisinde işlemesinin amaçlandığı ve bu hizmet sırasında yapılması gereken denetim ve işlemlerin düzenlendiği anlaşıldığı,

dava konusu yönetmelik maddelerinde belirtilen hususlar ile ilgili belirtilen aykırı davranışlarda bulunan araçlar hakkında yapılacak işlemler ve hat ile ilgili değişikliklerin nasıl yapılacağına yönelik kurallarında, kanunilik ilkesine, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile dayanağı kuralların anlam ve amacına aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacılar tarafından, ihale ile satın aldıkları hatlarda 30 yıldır özel halk otobüsü işletmeciliği yaptıkları, toplu taşımada düzenlemeye gidilirken havuz sistemine dahil olmayanların ruhsatlarının iptal edileceği, ödenen bedellere uygun olarak hakkaniyet gereği havuz sistemine geçilmesi gerektiği, eylemler ile cezaların orantısız olduğu, mücbir sebeplerin kapsam dışında bırakıldığı, otobüs işletmeciliği mülkiyet hakkı kapsamında olduğundan mülkiyet hakkının yönetmelikle sınırlandırılamayacağı, belediye meclisine ait olan yetkilerin ulaşım müdürlüğüne ya da belediye encümenine devredilemeyeceği, yetki devrinin yönetmelikle yapılamayacağı hususları ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabul kısmen reddi ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden, yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Aksaray İli'nde özel halk otobüsü işletmecisi olan davacılar tarafından, Aksaray Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilen Aksaray Belediyesi Toplu Taşımacılık Esaslarına Dair Yönetmeliğin "Çalışma Ruhsatının İptali" başlıklı 11. maddesinin 10. fıkrasının "Belediye denetimli Özel Halk Otobüsleri herhangi bir sebeple bir hatta yolcu nakli işini yapamadıkları anda halkın mağdur edilmemesi için Belediye o hatta derhal araç koyabilir ve bu halde en geç 10 (on) gün içerisinde durum işletmeci tarafından düzeltilmezse işleticiye verilen bu hattın çalışma ruhsatlarını iptal edip etmemeye Belediye Encümeni yetkilidir.

Bu hallerde işleticiye herhangi bir geri ödeme yapılmaz.". "Çalışma Esasları" başlıklı 13. maddesinin 9. fıkrasının "Özel Halk Otobüsleri, araçlar, belediye tarafından belirlenen güzergahlarda, ilgili müdürlükçe belirlenen sürelerde, her hatta tanınan kontenjan sayısına göre rotasyonlu olarak çalışacaklardır. İlgili müdürlüğün o hattaki ortalama sefer süreleri gözetilerek bir yönerge ile belirleyeceği günlük hareket programına uygun seferlerini yapacaklardır.

Araçlar seferini bu programda belirtilen gecikme payından daha geç bitiremezler,". 13. maddesinin 14. fıkrasının "Hat değişiklikleri ve güzergah değişikliklerine ilişkin talepler yazılı olarak belediyeye bildirilir. Konunun Belediye Encümeni'nce karara bağlanmasından sonra olumlu ise Belediye Meclisi'nde görüşülerek alınan karar gereği uygulamaya geçilir." iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 127. maddesinde, mahalli idarelerin il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişilikleri olduğu, mahalli idarelerin kuruluş ve görevleri ile yetkilerinin, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenleneceği; 124. maddesinde de, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri hükme bağlanmıştır.

Anayasanın bu amir hükmüne göre, kamu idareleri, görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelik çıkarma yetkisine sahiptir. Kanunlar nitelikleri itibarı ile soyut hukuk normlarıdır. Yönetmelikler ise amacını, kapsamını, konusunu ve sınırlarını aşmamak üzere, kanunların somut olaylara uygulanmasını sağlamak üzere hazırlanarak yürürlüğe konulan düzenleyici işlemlerdir.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinde "Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi ... hizmetlerini yapar veya yaptırır..." hükmüne; "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinde "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: ...

b) Kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek...

f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek....

p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park

yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek...

Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67 nci maddedeki esaslara hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir..." hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanunun 17. maddesinde "Belediye meclisi, belediyenin karar organıdır ve ilgili kanunda gösterilen esas ve usûllere göre seçilmiş üyelerden oluşur."; "Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinde "Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır:...

e) Taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek...

m) Belediye tarafından çıkarılacak yönetmelikleri kabul etmek...

s) Belediye başkanıyla encümen arasındaki anlaşmazlıkları karara bağlamak.

t) Mücavir alanlara belediye hizmetlerinin götürülmesine karar vermek...";

34. maddesinde "Belediye encümeninin görev ve yetkileri şunlardır: ...

e) Kanunlarda öngörülen cezaları vermek...

g) Taşınmaz mal satımına, trampasına ve tahsisine ilişkin meclis kararlarını uygulamak; süresi üç yılı geçmemek üzere kiralanmasına karar vermek...

i) Diğer kanunlarda belediye encümenine verilen görevleri yerine getirmek.";

38. maddesinde "Belediye başkanının görev ve yetkileri şunlardır:..

e) Belediyenin taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek...

h) Meclis ve encümen kararlarını uygulamak...

p) Kanunlarla belediyeye verilen ve belediye meclisi veya belediye encümeni kararını gerektirmeyen görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu yönetmeliğin 13. maddesinin 9. fıkrası yönünden yapılan inceleme:

Bölge idare mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinin 1. fıkrasında yazılı nedenlerin bulunmasına bağlıdır.

Temyizen incelenen kararın dava konusu yönetmeliğin 13. maddesinin 9. fıkrasına ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu yönetmeliğin 11. maddesinin 10. fıkrası ve 13. maddesinin 14. fıkrası yönünden yapılan inceleme:

Davanın, yukarıda anılan mevzuat hükümleri ve dosya içeriğiyle birlikte değerlendirilmesinden; belediye ve mücavir alan sınırları içerisindeki her türlü toplu taşıma araçları ile servislerin sayılarını, zaman, hat ve güzergâhları ile çalışma ruhsatı düzenleme, izin ve ruhsatları iptal etme, çalışma koşullarını belirleme görevlerinin belediyenin yetki ve imtiyazları arasında yer aldığı açıkça belirtilmekle birlikte, anılan görevlere ilişkin yetkilerin belediyenin hangi organı (başkan mı, belediye meclisi mi ya da belediye encümeni mi) tarafından kullanılacağı hususuna mevzuatta açıkça yer verilmediğinden, bu yetkilerin belediyenin hangi organı tarafından kullanılacağının tespit edilmesi gerekmektedir.

Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; belediye encümeninin genel olarak belediyenin uygulamaya yönelik işlerini ve belediye meclisince alınan kararları yürütmekle görevli olmasına karşın, belediye meclisinin, belediyenin uygulamaya ve genel düzenleyici işlemlere yönelik kararları vermeye yetkili karar organı olması ve ilgili kanunda gösterilen esas ve usûllere göre seçilmiş üyelerden oluştuğu göz önünde bulundurulduğunda, karar organı olan belediye meclisinin görev ve yetkilerinin, yasada tahdidi olarak sayılan görev ve yetkilerle sınırlı olmadığı, 5393 sayılı Kanun'da belediyenin görev ve yetkileri arasında sayılan diğer konularda da belediye meclisinin görevli ve yetkili olduğu anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta; davacılar tarafından iptali istenilen dava konusu Yönetmeliğin 11. maddesinin 10. fıkrasında yer alan "Belediye denetimli Özel Halk Otobüsleri herhangi bir sebeple bir hatta yolcu nakli işini yapamadıkları anda halkın mağdur edilmemesi için Belediye o hatta derhal araç koyabilir ve bu halde en geç 10 (on) gün içerisinde durum işletmeci tarafından düzeltilmezse işleticiye verilen bu hattın çalışma ruhsatlarını iptal edip etmemeye Belediye Encümeni yetkilidir.

Bu hallerde işleticiye herhangi bir geri ödeme yapılmaz." şeklindeki düzenleme ile 13. maddesinin 14. fıkrasında yer alan "Hat değişiklikleri ve güzergah değişikliklerine ilişkin talepler yazılı olarak belediyeye bildirilir.

Konunun Belediye Encümeni'nce karara bağlanmasından sonra olumlu ise Belediye Meclisi'nde görüşülerek alınan karar gereği uygulamaya geçilir." şeklindeki düzenlemenin birlikte incelenmesinden; yukarıda belirtilen mevzuat ve açıklamalarımız gereğince, belediye ve mücavir alan sınırları içerisindeki her türlü toplu taşıma araçları ile servislerin sayılarını, zaman, hat ve güzergâhları ile çalışma ruhsatı düzenleme, izin ve ruhsatları iptal etme, çalışma koşullarını belirleme konusundaki belediyenin yetki ve görevi kapsamında düzenlenen dava konusu yönetmelik maddelerinde,

gerek hat ve güzergah değişiklik talepleri gerekse de çalışma ruhsatlarının iptali hususunda karar verilmek üzere belediye encümenine görev ve yetki verilmekte ise de, yukarıda da açıklandığı üzere hat ve güzergah düzenleme ve çalışma ruhsatı verilmesi/iptali konularında belediye meclisinin görevli ve yetkili olduğu açıktır.

Bu durumda, belediyenin görev ve yetkileri arasında yer alan belediye ve mücavir alan sınırları içerisindeki her türlü toplu taşıma araçları ile servislerin sayılarını, zaman, hat ve güzergâhları ile çalışma ruhsatı düzenleme, izin ve ruhsatları iptal etme, çalışma koşullarını belirleme yetkisinin belediyenin karar organı olan Belediye Meclisi'ne ait olduğu anlaşıldığından, söz konusu yönetmelik maddeleriyle düzenlenen konularda karar verme yetkisi bulunmayan belediye encümenine yetki ve görev verildiğinden, anılan maddelerde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu yönetmeliğin 11. maddesinin 10. fıkrası ve 13. maddesinin 14. fıkrasına ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.